Aliya İzzetbegoviç'in tarihe geçen liderliği: Bosna Savaşı

ADİLE TOPÇU GZT 3 DAKİKADA OKUNUR

Bosna Hersek’in referandum sonucunda bağımsızlığını ilan etmesinin ardından, 6 Nisan 1992’de Sırp güçleri başkent olan Saraybosna’yı abluka altına alarak saldırıya başladı.

Bosna Savaşı 3 buçuk yıl süren ve yüz binlerce masum insanın hayatını kaybetmesine, milyonarcasının evlerini terk etmesine yol açan bir savaş olarak tarihe geçti.

Bosna'nın kurtarılmasında önemli bir rol üstlenen, Aliya İzzetbegoviç ise savaştan sonra 'bilge lider' olarak anılmaya başladı.

Yakın tarihin ve modern dünyamızın en büyük ayıbı Bosna Savaşı adı altında Boşnaklar'a yapılan soykırım olarak tarihe geçti.

Bu soykırıma karşı verilen mücadelede Aliya İzzetbegoviç önemli bir rol oynadı. Bosnalıların kurtarılmasında büyük mücadele veren İzzetbegoviç'i anlamadan Bosna Savaşı'nı anlamaya çalışmak yetersiz kalır.

Aliya İzzetbegoviç kimdir?

Aliya İzzetbegoviç 8 Ağustos 1925 tarihinde Bosanski Samac kasabasında doğdu. Saraybosna'da bir Alman lisesinde eğitim gördü.

Aliya İzzetbegoviç, lise çağında üstün kabiliyetleriyle ve İslami konulara ilgisiyle öne çıktı

O dönemde arkadaşlarıyla birlikte dini konuları tartışmak amacıyla Müslüman Gençler Kulübü'nü kurdu. Kulüp kısa sürede büyüyerek bir yardım derneğine dönüştü. Özellikle 2. Dünya Savaşı zamanında ihtiyaç sahiplerine büyük yardımlar yapıldı.

İzetbegoviç, İslami görüşü savunduğundan ve ateizme karşı olduğundan mevcut yönetimin hedefi haline geldi.

O dönemdeki komünist rejimin ülke yönetimini ele geçirmesiyle birlikte dinlerin toplumsal hayattaki varlığı giderek azaltıldı. Bu sebeple beş yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Aliya İzzetbegoviç, ardında kendi hayatına dair yazdığı birçok kitap bıraktı

Aliya İzetbegoviç'in sıkıntıları 1953 yılında iktidara gelen Tito zamanında katlanarak arttı. Ancak 1974'te hazırlanan yeni bir anayasayla bazı geleneksel İslami kurumların yeniden işlev kazanmasına imkan sağladı. Bu olayın üzerine bazı camiler ve medreseler yeniden hizmete açıldı.

Aliya İzzetbegoviç Bosna halkı tarafından minnetle anılıyor

Bunun üzerine altı federal eyaletin her birinin Cumhurbaşkanının sırayla bir yıl federasyon Cumhurbaşkanlığı yapması üzere anlaşma sağlandı. Bu gelişmeyle birlikte ülkede kısmen bir demokratikleşme sürecine girilmiş oldu.

Aliya İzzetbegoviç, Demokratik Eylem Partisi'ni kurdu

Parti, 5 Aralık 1990 tarihinde Bosna'da gerçekleştirilen Genel Seçimleri kazandı ve İzzet Begoviç ülkenin Cumhurbaşkanı oldu. Ancak 14 Mart 1996' hastalığı sebebiyle görevini bırakmak zorunda kaldı.

REKLAM

Bosna-Hersek de 1 Mart 1992'de gerçekleştirdiği referandum sonrasında bağımsızlığını ilan etti. Fakat Sırplar hemen arkasından Bosna yönetiminde söz sahibi olan Müslümanlara karşı savaş açarak katliama başladılar.

Hırvatistan ve Slovenya'nın bağımsızlık mücadelesine destek veren Avrupa Birliği ve ABD, Bosna-Hersek'i Sırp saldırıları karşısında yalnız bıraktı

Müslümanlar bu savaşta askeri açıdan oldukça zayıf bir konumdaydılar. Bu yüzden Sırplar Bosna'nın önemli şehirlerini işgal ettiler.

Aliya İzzetbegoviç, Bosna'nın kurtarılmasında önemi bir role sahip

Bosna Savaşı

Bosna halkı savaş dolayısıyla göç etmek zorunda kaldı

  • Modern savaş olarak anılan ve tarihinin en uzun kuşatması (5 Nisan 1992-29 Şubat 1996) olarak tarih sayfalarındaki yerini alan Saraybosna (Sarajevo) Savaşı'na ait istatistikler:
  • - 10 bin insan öldürüldü.
  • - 56 bin kişi yaralandı.
  • - Her gün ortalama 329 bomba şehri vurdu.
  • 22 Temmuz 1993 tarihinde sadece bir günde 3777 bomba patladı,
  • - Kaba hesapla 10 bin bina parçalandı.
  • - 100 bin bina ve 500 bin insan savaştan zarar gördü Saraybosna'da,
  • - Binaların yüzde 23'ü ciddi hasar alırken, yüzde 64'ü hafif hasar gördü.
  • - Saraybosna'da bu dönemden hasarsız olarak kurtulan bina oranı sadece %13. olarak belirlendi.
  • Bosna'da yaşayan (Boşnak, Sırp, Hırvat) çocuk nüfusunun yarısı (ortalama 700 bin) ölmüş, yaralanmış, evinden sürülmüş ya da başka sebeplerle direk savaştan etkilendi.
  • - Otoriteler tarafından savaş sebebiyle hayatını kaybeden sivil ve askerlerin (Boşnak, Hırvat, Sırp) sayısı tahmini olarak 150 bin ile 260 bin olarak belirlendi.
  • - 28 bin Boşnak, 14 bin Sırp ve 6 bin Hırvat askeri savaşta hayatını kaybetmiştir. Hayatını kaybedenlerin geriye kalan kısmını siviller oluşturmaktadır.
  • - 17,689 kişinin kayıp oldugu bildirilmiş, sadece 999 tanesine ulaştı.
  • - Savaşta öldürülen çocuk (Boşnak, Sırp, Hırvat) sayısı 17 bin olarak kayıtlara geçerken, savaş boyunca yaralanan çocukların sayısı 35 bini bulmuş, 1800 çocuk da ömür boyu sakat kaldı.
  • - 1991'den bu yana 4 milyon kişi mecburen yer değiştirmek zorunda kalmış, evini terk etti.

Bosna Savaşı'nda Aliya İzzetbegoviç'in rolü

Aliya İzzetbegoviç 4 yıl süren savaşta halkının liderliğini büyük bir cesaretle, azimle yaptı. Saraybosna bombalanırken burayı terk etmedi. Siyasi önderliğinin yanı sıra entelektüel kapasitesi ve eserleriyle yarınlara mesaj bıraktı.

Bosna Hersek'in savaş sırasında çekilmiş görüntüleri

Birleşmiş Milletler’in koruması altındaki Srebrenitsa’da 8 bin insan Temmuz 1995’te katledilirken Aliya İzzetbegoviç, 'dünyanın sağır ve dilsiz' haline isyan ediyor ve şu cümleleri kullanıyordu:

  • “Her şeye kadir olan Allah’a ant olsun ki; köle olmayacağız. Ben Avrupa’ya giderken kafam önümde eğik gitmiyorum. Çünkü çocuk, kadın ve ihtiyar öldürmedik. Çünkü hiçbir kutsal yere saldırmadık.
  • Oysa, onlar bunların tamamını yaptı hem de Batı’nın gözü önünde; Batı medeniyeti adına. Nefrete nefretle cevap vermeyin. Bosna için nefret çıkmaz sokaktır. Nefret sadece bizim ruhlarımızı zedelemiyor, Bosna’nın özünü de zedeliyor...’

Aliya İzzetbegoviç Tarihe Tanıklığım kitabında;

''Çocukluğum şimdi çok uzak görünüyor. Tıpkı açık bir günde dağlara bakıyormuşum gibi detaylarını değil ama ana hatlarını mükemmel bir şekilde görebiliyorum. Hayat kısa değil ben onu uzun buluyorum'' diye bahseder.

A ADİLE TOPÇU Pirimedya