Amazon, 'tekelcilik' iddiasıyla incelemeye alındı

NAZİF MENTEŞ GZT 4 DAKİKADA OKUNUR

ABD'de faaliyet gösteren çok sayıda büyük çevrimiçi alışveriş platformu Amazon'u 'tekelcilik' yaptığı iddiasıyla adli ve idari makamlara şikayet etti.

Şikayetler neticesinde şirket, ABD Adalet Bakanlığı'nın da dahil olduğu bir 'tekelcilik' davasıyla karşı karşıya kaldı.

Amazon, Federal Ticaret Komisyonu yetkilileri tarafından birçok farklı birimde özel araştırmalara tabi tutulacak.

İncelemeler sonucunda çıkabilecek olumsuz bir karar, daha önce Google tarafından yaşanan krize benzer bir krizi Amazon'da da aktif hale getirebilir. Şirket, tüm planlamasını bu incelemeden 'başarılı' biçimde çıkmak üzere tasarladı.

1994 yılında Jeff Bezos tarafından Cadabra adıyla kurulup 1995 yılında Amazon.com'a çevrilen dünyanın en başarılı çevrimiçi alışveriş platformu, aradan geçen 24 yılda sayısız başarıya imza attı. Apple, Microsoft gibi 'üreten' şirketlerle rekabette hep diri kalan Amazon, hızlı ve makul yükselişini sürdürerek zirveden asla ayrılmadı. Yola online bir kitapçı olarak çıkan şirket, zaman içerisinde dünyanın en büyük perakendecisi haline gelirken ismine ilham veren Amazon Nehri kadar büyüdü. Jeff Bezos'un vizyoner tavrı, doğru zamanda gerçekleştirilmiş doğru ortaklıklar ve temelde yoğun çalışma temposu Amazon'u hep ilerletti, hiç durdurmadı.

Müşteri odaklılık ve gelecek öngörüsü!

Amazon'un e-ticaret konusunda tüm dünya genelinde tercih edilen bir platform olmasının nedenlerinden biri ise oluşturulan 'farklı ortam' olarak değerlendirilebilir. Müşteri odaklılık ve geleceğin alışveriş trendlerini doğru hesaplayabilme özellikleri rakiplerin önüne geçmek konusunda Amazon'u bir dünya markası haline getirdi.

Amazon'un 1994 yılındaki ofisi. İşler biraz 'fazla' büyümüş. :)

Amazon'un büyüme sürecinde Jeff Bezos'un birçok farklı ve değerli kararı övülürken

bazı kararlar da özellikle rakipleri tarafından yoğun ve sert bir dille eleştirildi. Bu eleştirilerin başında şüphesiz 'tekelcilik' iddiası geliyor.

'Amazon çok fazla mı büyüdü?'

Uzun süredir birçok farklı insan ve kurum tarafından yüksek sesle dillendirilen 'Amazon çok fazla mı büyüdü?'sorusu, ABD Hükümeti tarafından zihinden geçirildiği an Amazon için sıkıntılı bir sürecin başlaması oldukça olasıydı. Fazla ve devinimli biçimde büyüyen bir şirketin, bir ülkedeki rekabeti olumsuz etkileyen, fiyat politikalarını kendi menfaati doğrultusunda yukarı çekebilen özelliği, onu anti-tekel (antitröst) yasalarıyla karşı karşıya getirecek.

'Senin fırsatın' temalı Amazon reklam sloganı. Bu sloganı kullanan bir şirketin 'haksız fırsat ortamı oluşturmak' suçuyla soruşturulması da ironik.

Washington Post, Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı ve Federal Ticaret Komisyonu arasında gerçekleşen bir anlaşma sonrasında Amazon'un Federal Ticaret Komsiyonu'nun katı biçimde yetkisi altına gireceğine yönelik özel bir dosya haber çalıştı. Bahse konu hareket, Adalet Bakanlığı'nın Google'a karşı kendi davasını hazırlamasının hemen ardından geldiği için, perakende devi Amazon'un daha fazla incelenmesiyle sonuçlanabilir.

Daha önce Google'ı da zorlayan tekelcilik iddiaları, Amazon'a da sıçramış durumda. Google'ı yoran sürecin Amazon'da oluşturacağı etkiler de merak ediliyor.

Büyük şirketlerle alakalı iddiaların arttığı dönemlerde açıklamalar yaparak insanları dedikodudan uzaklaştırmak gibi bir tavra sahip olan Federal Ticaret Komisyonu, Amazon konusunda sessizliğini koruyor. Antitröst bir incelemenin başlamasıyla birlikte Amazon, özellikle fiyat politikalarının belirlenme süreci ve satış zamanlamalarıyla ilgili 'terletici' çok sayıda soruyla muhatap olabilir.

Federal Ticaret Mahkemesi'nin Amazon için aktif hale getirdiği denetim, daha önce Google'a da uğramıştı. Şirket, güçlü avukat ordularıyla giriştiği sert savunma sürecini halen sürdürüyor.

So India is countering Amazon’s monopolization by telling platforms they can either run the market or sell goods, not both. Lack of competition is killing the little guy. We may want to follow their lead before we become the United States of Amazon. https://t.co/DlCMS4kmVf

(BBC tarafından Şubat ayında yayınlanan özel dosya, Hindistan'dan bile yükselen 'Amazon tekelleşiyor' sesini detaylıca anlatmıştı.)

Amazon gerçekten tekelleşti mi?

Birçok farklı sektörde 'en iyi olmak' gibi zorlayıcı ve güçlü titrlerin ağırlığı şirketleri yorabilir. Herhangi bir şirketin kendi alanında rakipsiz ve alternatifsiz olması bir silsile halinde son kullanıcıyı dezavantajlı duruma sürükleyebilir. Amazon'un da yalnızca alışveriş sistemi ve kargolama gücü düşünüldüğünde net biçimde fark edilen 'ulaşılamaz' gücü şirketi tekelmiş gibi göstermeye yetiyor. Pazarda sahip olduğu yüzde bir yana, Amazon'un geliştirebileceği yeniliklere adaptasyon bile neredeyse imkansız.

Amazon'un kendi özel ekipleriyle, kendine uygun imkanlarla ortaya çıkardığı ürünler pazardaki fiyat politikasının tek bir 'toplantı masasından' çıkmasına neden oluyor. Bu toplantı masasının da Amazon'un ofisinde yer alması irili ufaklı tüm rakipleri tedirgin edebiliyor. Tam bu noktada Federal Ticaret Komisyonu tarafından alınabilecek radikal bir karar, çevrimiçi alışveriş dengelerini şaşırtıcı biçimde değiştirebilir.

Amazon'un görkemli tesisleri ve binlerce çalışanlık dev kadrosu özel bir incelemeyle gözden geçirilecek.

Süreç nasıl işleyecek?

Amerika Birleşik Devletleri'nin önde gelen teknoloji şirketlerinin ticari uygulamaları hakkında daha fazla inceleme yapılması çağrıları geçtiğimiz yıl düzenli bir şekilde artış gösterdi. Hatta öyle ki bazı Avrupalı düzenleyiciler ve önde gelen Demokrat başkan adayları, Amazon, Apple, Facebook ve Google gibi şirketlerin içinde neler olup bittiğinin anlaşılması, pazardaki etkileri ve işletmelerindeki uygulamalar adına davalar açtı.

Bu davalardan birinin de Amazon eksenli gerçekleşecek olması, Amazon'un yalnızca 'tekelleşmeyle' başlayan süreçlerde birçok farklı parametre üzerinden de araştırılabileceğini gözler önüne seriyor. Amazon'a gönderilecek yetkililer, şirketi resmi ve onaylı kurum çalışanlarıyla birlikte denetleyecek. Denetim raporlarını kamuoyuyla da anbean paylaşacak olan Federal Ticaret Komisyonu, Amazon'un herhangi bir ürünü 'neden o fiyata sattığını' da masaya yatıracak. Ürün ürün, kalem kalem gerçekleştirilecek olan denetim süreci Amazon tarafında da yönetici seviyesinde gözlemlenecek.

Washington Post makalesinde, ABD Başkanı Donald Trump'ın da Adalet Bakanlığı yetkileriyle birlikte süreci yakından takip ettiği ifade edildi.

Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı ve Federal Ticaret Komisyonu'nun detaylandırılmış, gerekçelendirilmiş kararını kısa süre içerisinde açıklaması bekleniyor. Amazon'un tabi tutulduğu inceleme süreçlerinin tüm aşamalarının da basınla paylaşılması bekleniyor.

Amazon suçlu bulunursa ne olacak?

Amazon'a yönelik başlatılan tekelleşme iddiası kaynaklı denetim süreci şirket adına 'olumsuz' sonuçlanırsa ABD'li dev için 'tatsız senaryolar' devreye girebilir. Daha önce Google'ın da başına gelen ve yüksek tazminat ücretleriyle donatılmış dava dosyalarıyla muhatap olma dönemi Amazon için resmen başlayabilir. Dava süreçlerinin yoruculuğu ve yıpratıcılığı bir yana birçok farklı açıdan 'para kaybı' da Jeff Bezos'un uykularını kaçıracaktır.

Jeff Bezos'un zorlu süreci nasıl yöneteceğini zaman gösterecek. ABD'li ticaret dahisinin yoğun toplantılara şimdiden başladığı ifade ediliyor.

Son olarak, ABD’de bir hedge fon yöneticisi olan Douglas Kass’ın ekonomi medyasına verdiği bir röportajda, Amazon hisselerini satmaya başlamasının nedeni olarak ABD hükumeti içinden aldığı duyumlara göre Amazon’a karşı anti tekel soruşturmasının başlatılmak üzere olduğunun altını çizmesi, Amazon’un büyüme konusunda sınırlara ulaştığı endişesini yeniden gündeme taşımış oldu. Kass’a göre bu soruşturmanın başlatılmasıyla Amazon hisselerinde en az %10’luk bir düşüş yaşanacak.

Şirketlerin ekonomik durumlarına dair doğru analizleriyle tanınan Kass'ın %10'luk düşüş öngörüsü gerçekleşirse Amazon için 'hiçbir şey eskisi gibi olamaz' demek bile mümkün hale gelir. Sürecin nasıl sonuçlanacağını zaman gösterecek.

Nasıl başardı: Amazon'un başarı yolu
Teknoloji

0. Amazon'un ilk reklamlarından biri. Sürecin geldiği nokta, 'nereden nereye' dedirtiyor. :)
NAZİF MENTEŞ GZT Editörü

GZT.com'da Teknoloji Editörü olarak görev yapıyor. Her hafta 1 canlı yayın, 2 de program yapan editör, araştırma ve detaylı analizler konusunda iddialı. Nazif'e "nazif.mentes@gzt.com" adresinden ulaşabilirsiniz.