Pasni; satranç tahtasındaki kritik kare

Bülent Tokgöz

16:00, 17/01/2026, Cumartesi

Gerçek Hayat

Gerçek Hayat Dergi

Dijital haberciliğin güvenilir adresi: Tıkla ve GZT'yi Google'da favorilerine ekle!

Pasni; satranç tahtasındaki kritik kare

Pakistan neden böyle riskli bir kumarı göze alıyor? Cevap, ülkenin dış politika DNA’sında saklı. Pakistan, 1950’lerden beri varlığını sürdürmek için sürekli bir “denge diplomasisi” yürüttü. Başlangıçta ABD müttefiki olarak komünizmle mücadeleye katıldı. 1962 Hindistan-Çin Savaşı’ndan sonra ise kademeli olarak Pekin’e yöneldi. Tarih, Pakistan’ın “ya bu ya bu” ikilemi yerine “hem bu hem o” diyerek hayatta kalmayı başardığını gösteriyor. Burada duygular değil, çıkar ön planda; gerçek, soğuk ve duygusallıktan uzak bir realpolitik örneği.

Soğuk Savaş’ın nispeten sade ve anlaşılır iki kutuplu dünyası geride kaldı. Yerini karmaşık, belirsizliklerle ve tehlikelerle örülü bir jeopolitik labirent aldı. Bu labirentin en dikkat çekici ve riskli köşelerinden biri, Umman Denizi kıyısında, haritalarda neredeyse fark edilmeyen sakin bir Belucistan kasabasında ortaya çıkıyor: Pasni.

Artık burası sıradan bir limandan çok daha fazlasını ifade ediyor. Pasni, 21. yüzyılın büyük güç rekabetinin tüm çıplaklığını gözler önüne seren küçük ama anlamlı bir sahne. Ne tam bir savaşın eşiğinde ne de tam olarak barışın hüküm sürdüğü bir yer; devasa bir “Soğuk Savaş 2.0”
oyun alanının her an patlamaya hazır sahnesi.

Pasni, yüzyıllar boyunca sadece mütevazı bir balıkçı kasabası olarak kalmıştı. Ancak 2025 sonbaharında, Pakistanlı üst düzey generallerin Washington’da ABD’ye sunduğu teklif, hem kasabanın kaderini hem de dünya jeopolitiğini sarsan bir dönüm noktası oldu: “Pasni’yi size sunuyoruz.”
Bu sözler, basit bir liman anlaşmasının çok ötesinde, derin bir stratejik hamlenin habercisi.

Reklam

Küçük bir liman, Çin’in öne çıkan projesi CPEC’in (Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru) kalbi olan Gwadar Limanı’nın sadece 70 mil ötesinde, ABD kontrolünde stratejik bir lojistik üs ve Belucistan’ın dillere destan Reko Diq bakır ve altın madenlerine açılan kapı hâline getirilmek isteniyordu. 1,2 milyar dolarlık bu proje, bir yatırımdan öte bölgesel güç dengelerini sarsabilecek büyük bir jeopolitik kumar.

ABD için Pasni, Çin’in Hint Okyanusu’ndaki “İnci Dizisi” stratejisine doğrudan bir Amerikan müdahalesi yapmak, İran’ın hemen yanına nüfuz alanı kazanmak ve teknoloji için kritik nadir toprak elementleri ile minerallere erişmek mânâsına geliyor. US Strategic Metals firması ile yapılan 500 milyon dolarlık anlaşma, bu yeni stratejik ortaklığın ilk müşahhas ticârî göstergesi.

Çin’in tepkisi ise beklenildiği gibi sert oldu. Yıllardır “her şartta dost” ve “demir kardeş” olarak tanımladığı Pakistan, danışmadan Gwadar’ın gölgesine ABD’yi davet etmiş bulunuyor.
Bu adım, Çin için yalnızca bir proje kaybı değil, onlarca yıldır süren stratejik güvenin temelden sarsılması demek.

Hint istihbaratının da maharetiyle

Pasni’deki bu jeopolitik sarsıntı, bölgeyi anında etkisi altına aldı. İran, sınırına sadece 100 mil mesafede potansiyel bir ABD deniz üssü fikrinden hoşnut değil. Hindistan ise Çin’in baskı altında kalmasından memnun olsa da, stratejik ortağı ABD’nin ezeli rakibi Pakistan ile bu kadar yakınlaşmasına karşı karmaşık duygular içinde. Burada her hamle, bir sonraki hamleyi engellemeye yönelik. ABD, Hint-Pasifik’te QUAD ve AUKUS gibi ittifaklarla Çin’i kuşatmaya çalışırken, Çin de “Yol ve Kuşak Girişimi” ile ekonomik nüfuzunu genişletiyor, Güney Çin Denizi’ndeki yapay adaları askerîleştirerek karşılık veriyordu. Pasni, bu devasa stratejik satranç tahtasında giderek daha kritik bir kare hâline geliyor.

ABD, Çin’in teknolojik yükselişini “varoluşsal bir tehdit” olarak görüyor.
Belucistan’ın kavurucu çölleri, bu yüksek gerilimli stratejik oyunun fonunu oluşturuyor. Reko Diq, sırf bakır ve altın yatağı olmayıp aynı zamanda antimuan ve nadir toprak elementleriyle dolu devasa bir hazine. Ama bu hazine isyan ve kanla iç içe geçmiş durumda. Belucistan Kurtuluş Ordusu (BLA) gibi ayrılıkçı gruplar, merkezî hükümete ve “yabancı misafirlere” karşı yıllardır silahlı mücadele veriyor. Mart 2024’te
Gwadar Limanı, Dasu Barajı ve Turbat’taki deniz üssüne yapılan koordineli saldırılar, mesajı açıkça iletmişti: “Bu topraklardaki hiçbir proje bizim rızamız olmadan güvende değil.”

Reklam

ABD ile yapılan 500 milyon dolarlık maden anlaşması ve Asya Kalkınma Bankası’ndan alınan 300 milyon dolarlık kredi, bu mineralleri çıkarmak ve işlemek için yapılmıştı. Ancak bu ekonomik girişim, bölgede birikmiş öfkeyi tetikleyebilecek kıvılcım işlevi gördü.
Yerel halk, kaynaklarının “yağmalandığını” düşünüyor ve hem CPEC hem de ABD anlaşmalarını, kendi topraklarında kendilerine danışılmadan oynanan bir oyun olarak görüyor. Bu derin öfke, Hint istihbaratının da maharetiyle intihar saldırılarına kadar varan bir şiddet döngüsünü besliyor.

Kumarbaz zarını attı

Peki, Pakistan neden böyle riskli bir kumarı göze alıyor? Cevap, ülkenin dış politika DNA’sında saklı. Pakistan, 1950’lerden beri varlığını sürdürmek için sürekli bir “denge diplomasisi” yürüttü. Başlangıçta ABD müttefiki olarak komünizmle mücadeleye katıldı; 1962 Hindistan-Çin Savaşı’ndan sonra ise kademeli olarak Pekin’e yöneldi. Tarih, Pakistan’ın “ya bu ya bu” ikilemi yerine “hem bu hem o” diyerek hayatta kalmayı başardığını gösteriyor. Burada duygular değil, çıkar ön planda; gerçek, soğuk ve duygusallıktan uzak bir realpolitik örneği.

Mayıs 2025’teki Hindistan’la çatışmasında ondan aldığı ileri teknoloji silahlarla caydırıcılık sağlasa da Pakistan’ın Çin’le ilişkisi eskisi kadar “parlak” değil. Mega projeler mini boyutlara indi. Çin, Pakistan’a sattığı JF-17 Thunder savaş uçaklarında kritik teknolojileri paylaşmıyor ve onu stratejik olarak bağımlı hâle getiriyor. Bu, “demir kardeşlik” değil, kontrollü bir ortaklık.

Pasni artık sadece bir liman değil; 21. yüzyıl jeopolitiğinin kırılgan ittifaklarının, çıkar odaklı ilişkilerinin ve amansız güç mücadelesinin simgesi hâline geldi.

Pakistan trapez sanatçısı gibi bir ipte Çin ile dengede dururken, diğer ipe ABD’yi çağırıyor. Tek bir yanlış adım, onu derin bir uçuruma sürükleyebilir. Çin stratejik sabrını sınarken, ABD rakibine alan daraltmak için fırsat kolluyor. Hindistan ve İran ise kendi perspektiflerinden bu tehlikeli oyunu izliyor. Belucistan’ın kavruk topraklarındaki mahallî öfke ise bu büyük satranç tahtasını altüst edebilecek patlamaya hazır bir bomba.

Hamlelerin nihai şekli, küresel dengeleri ve dünyanın kaderini belirleyecek. Bu kader, Pasni’nin durgun sularında, yapay zekâ laboratuvarlarında ve Tayvan Boğazı’nın dalgalarında sessizlik içinde yazılıyor. Pakistan’ın iki dev arasındaki tehlikeli dansı devam ediyor.

Kumarbaz zarını attı, sıra şimdi diğer oyuncularda.

Başlıklar :pasni pakistan çin jeopolitik Bülent Tokgöz