20.356 Takipçi

Politikadan dosya habere, yerel haberden özel çalışmalara kadar haberin sosyal medyasındasınız. Bazen 'ciddi mesele' bazen bir dakikalık videolarla gündeme dair önemli detaylarla buradayız.

41 yıllık düşmanlık: ABD ve İran geriliminin dönüm noktaları

ABD ve İran arasındaki 41 yıllık gerginlik hat safhaya ulaştı
ABD ve İran arasındaki 41 yıllık gerginlik hat safhaya ulaştı

ABD ve İran ilişkilerinde 1950'li yıllardan bu yana yaşanan bir dizi dönüm noktası bulunuyor. Ortadoğu'da önemli değişikliklere neden olan 1979 İran devriminden sonra ABD-İran ilişkileri, 41 yıl önce ABD'nin Tahran Büyükelçiliği'nin basılmasıyla bozulmaya başladı. İnişli çıkışlı dönemler yaşansa da ABD-İran ilişkilerindeki gerginlik, İranlı Komutan Kasım Süleymani'nin 3 Ocak'ta hava saldırısında öldürülmesiyle krize dönüştü.

İçindekiler

İran Devrim Muhafızları komutanlarından Kasım Süleymani'nin ABD tarafından öldürülmesi sonrası ABD ve İran arasındaki gerginlik, yeniden zirve yaptı. İki ülke arasındaki ilişkilerin bozulması 41 yıl önce ABD'nin Tahran Büyükelçiliği'nin basılmasıyla bozulmaya başladı.

İki ülke de tehditlerde bulunuyor

İran lideri Ali Hamaney, Devrim Muhafızları Ordusuna bağlı Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'nin öldürüldüğü gün yaptığı açıklamada, ABD'den "sert bir intikam" alınacağını duyurdu.

ABD Başkanı Donald Trump ise İran'a ait 52 hedef belirlediklerini ve Tahran'ın muhtemel bir saldırısına karşılık bu hedefleri vuracaklarını bildirdi.

ABD ve İran ilişkilerinde 1950'li yıllardan bu yana yaşanan bir dizi dönüm noktası bulunuyor.

İran'da CIA destekli darbe

İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi, İngiltere-ABD ekseninde hareket etmesi nedeniyle ülkedeki milliyetçiler tarafından eleştiriliyordu. İran petrolünün millileştirilmesi hareketine önderlik eden Başbakan Muhammed Musaddık, 19 Ağustos 1953'te ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) tarafından tertip edilen ve "Ajax operasyonu" olarak tarihe geçen darbeyle devrildi.

Musaddık, askeri mahkemede "ihanet" suçlamasıyla yargılanıp mahkum edildi. 3 yıllık hapis cezasından sonra, memleketi Ahmed Abad köyünde ölünceye kadar ev hapsinde tutuldu.

ABD, Haşdi Şabi konvoyuna düzenlediği füze saldırısında, İran'ın en önemli ikinci ismi Komutan Kasım Süleymani'yi öldürdü. Orta Doğu'yu karıştıran suikastın detaylarını GZT Editörü Duygu Göktürk anlattı.
Video: Ahmet Zarifoğlu

1957'de sivil nükleer işbirliği imzalandı

  • ABD ve İran, 1957'de sivil nükleer işbirliği anlaşması imzaladı. Anlaşma, İran'a nükleer enerji sektöründe kullanması için, uranyum zenginleştirme taahhüdü içeriyordu.

Anlaşma kapsamında ABD, 1967'de İran'a nükleer reaktör başlığı verdi. İki ülke, 1 yıl sonra da nükleer silahların yayılmasının önlenmesi anlaşması imzaladı. Bu anlaşmaya göre, İran nükleer silaha dönüşmeyecek, sivil programa sahip olabilecekti.

Tahran'da ABD Büyükelçiliği baskını

Ülke içinde 1970'li yıllarda muhalif hareketlerin güçlendiği dönemde, sürgündeki din adamı Humeyni, Şah'a karşı siyasal muhalif grupları bir araya getirdi. İslamcı, solcu ve liberal grupların ortaklaşa gerçekleştirdikleri devrim neticesinde Şah, ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.

  • Fransa'nın başkenti Paris'ten İran'a 1 Şubat 1979'da dönen Humeyni, 11 Şubat'ta devrim yaptı. Devrim taraftarları, 4 Kasım 1979'da ABD'nin Tahran Büyükelçiliğini basıp 52 çalışanını rehin aldı.

Diplomatik ilişkiler kesildi

Washington yönetimi, 1980'de İran ile diplomatik ilişkilerini kesti. Dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter'ın görev süresinde yapılan rehine kurtarma operasyonu, başarısız oldu. İran, 1981'de Carter'ın makamını Ronald Reagan'a bırakmasından hemen sonra, 444 gün tuttuğu rehineleri serbest bıraktı.

  • ABD 1984'te İran'ı, terörü finanse eden ülkeler listesine aldı. Reagan, 2 yıl sonra ülkenin ambargo kararını delen ve tarihe İran-Kontra skandalı veya "Irangate" olarak geçen gizli silah anlaşmasını itiraf etti.

ABD gemisi İran uçağını vurdu

Basra Körfezi'nde 1988'de ABD'ye ait Vincennes Savaş Gemisi, 290 kişiyi taşıyan İran uçağını vurdu. Washington yönetimi, uçağın "yanlışlıkla" vurulduğunu ileri sürdü.

Bush ve Obama dönemi

Obama ve Bush
Obama ve Bush

ABD Başkanı George W. Bush, 31 Ocak 2002'de Kongre'de yaptığı ''Birliğin Durumu'' konuşmasında Irak, İran ve Kuzey Kore'yi "Şeytan Ekseni" olarak tanımladı. ABD'li yetkililer Tahran'ı, gizli nükleer silah programını hayata geçirmekle suçladı.

Irak'ın başkenti Bağdat'ta havaalanına düzenlenen füze saldırısında İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'nin öldürüldüğü bildirildi. Kasım Süleymani, Afganistan'dan Irak'a, Suriye'den Lübnan'a İran'ın bölgedeki politikalarını belirleyen en önemli isimlerden biri olarak biliniyordu. Trump'ın talimatıyla öldürülen Süleymani kimdir?

Video: Ahmet Zarifoğlu

Bush ilk defa bir yetkiliyi İran ile görüşmeye gönderdi

Beyaz Saray, 2006'da Tahran'ın nükleer zenginleştirme programını durdurması halinde çok taraflı diyalogla söz konusu meseleyi görüşmeye hazır olduklarını duyurdu. Bush, 2008'de ilk defa bir yetkiliyi, İran ile gerçekleştirilen nükleer müzakereler için Cenevre'deki görüşmelere gönderdi.

İran'ın nükleer çalışmaları ortaya çıktı

Barack Obama da göreve geldiği 2009'da, İranlı liderlere yaptığı çağrıda "eğer yumruk sıkmayı bırakırlarsa el uzatmaya hazır" olduklarını duyurdu. İngiltere, Fransa ve ABD, 2009'da İran'ın Kum kentinin Fordo köyündeki tesiste gizlice uranyum zenginleştirildiğini tespit ettiklerini açıkladı. İran ve ABD'li yetkililerin, 2012'de nükleer program konusunda gizli görüşmeler yaptıkları ve bunun 2013'te de yoğun bir şekilde devam ettiği ortaya çıktı.

Ruhani ve Obama görüştü

  • İran'da 14 Haziran 2013'te cumhurbaşkanı seçilen Hasan Ruhani, ülkesinin ekonomik ilişkilerini küresel ölçekte geliştirmek istediğini belirtti. Ruhani ve Obama, Eylül 2013'te bir telefon görüşmesi yaptı. Bu görüşme, 34 yıl aradan sonra iki ülke liderleri arasında gerçekleşen ilk temas olarak kayda geçti.

Hasan Ruhani
Hasan Ruhani

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin (BMGK) 5 daimi üyesi ABD, İngiltere, Çin, Fransa ve Rusya ve Almanya, Temmuz 2015'te İran ile nükleer anlaşmayı imzaladı.

Tutuklu takası yapıldı

2016'da İran'ın Basra Körfezi'ndeki sularına giren 10 ABD'li denizci, Devrim Muhafızları tarafından gözaltına alındı. ABD ve İran arasında daha sonra aynı yıl içinde tutuklu takası yapıldı.

Trump döneminde ilişkiler gerildi

ABD Başkanı Donald Trump
ABD Başkanı Donald Trump

ABD Başkanı Donald Trump, 8 Mayıs 2018'de, İran'ın nükleer çalışmalarının kontrol altına alınmasını ön gören anlaşmadan çekildiklerini ve 2016'da askıya alınan yaptırımların "en güçlü şekilde" yeniden hayata geçirileceğini açıkladı.

Devrim Muhafızları Ordusu terör örgütleri listesine alındı

Trump, 8 Nisan 2019'da İran Devrim Muhafızları Ordusunun ABD'nin yabancı terör örgütleri listesine eklendiğini duyurdu. İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi de aynı gün yayımladığı açıklamada, ABD Merkez Kuvvetlerini (CENTCOM) terör örgütleri listesine aldığını bildirdi.

ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, 5 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, Abraham Lincoln Uçak Gemisi Görev grubunu, bir bombardıman görev gücü ile Körfez'e yönlendirildiğini açıkladı. Bolton, bu sevkiyatı İran yönetimine "net ve kesin bir mesaj" olarak nitelendirdi.

Ortadoğu, tarihinin en hareketli gecelerinden birini dün akşam yaşadı. Amerikan ordusu, Irak başkenti Bağdat'ta düzenlediği hava saldırısında İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani ile İran yanlısı Haşdi Şabi örgütünün Başkan Yardımcısı Ebu Mehdi el Mühendis'i öldürdü. Mecra Yayın Yönetmeni Taha Kılınç GZT takipçileri için değerlendirdi....
Video: Ahmet Zarifoğlu

Tankerlere saldırılar düzenlendi

Ruhani, 8 Mayıs'ta yaptığı açıklamada nükleer anlaşma kapsamındaki taahhütlerinin bir kısmını durdurduklarını ve anlaşmanın taraflarına İran'ın çıkarlarını koruyacak önlemler alması için 60 gün süre verdiklerini söyledi.

Tahran yönetimi, ABD tarafından petrol satışının engellemesi girişimine karşı, Hürmüz Boğazı kartını masaya koydu. Basra Körfezi'nde mayıs ve haziran aylarında tankerlere saldırılar düzenlendi. ABD bu saldırılar nedeniyle İran'ı suçlarken, Tahran yönetimi ithamları kabul etmedi.

ABD, Saudi Aramco saldırısında İran'ı suçladı

Suudi Arabistan'ın milli petrol şirketi Saudi Aramco'ya ait iki tesise, 14 Eylül'de silahlı insansız hava araçlarıyla (SİHA) saldırı düzenlendi. Yemen'de İran destekli Husiler, ölen ya da yaralananın olmadığı saldırıyı üstlendi. ABD, saldırıyla ilgili yine İran'ı suçlarken, Tahran suçlamaları reddetti.

Misilleme saldırılar gerçekleşti

27 Aralık'ta Irak'ın Kerkük kentindeki ABD'nin K1 Askeri Üssü'ne füzelerle yapılan saldırıda, ABD'nin sözleşmeli bir personeli, hayatını kaybetti. Bu saldırıdan ABD yönetimi Irak'taki İran destekli Şii milis güçlerini sorumlu tuttu.

ABD, 29 Aralık'ta Kerkük'teki saldırıya misilleme olarak Irak ve Suriye'de konuşlu, İran destekli Hizbullah Tugayı'nın 5 üssünü hedef aldı. Saldırıda 25 kişi öldü, 51 kişi yaralandı.

Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından İran'ın Kum şehrinde bulunan kutsal Cemkeran Camii'nin kubbesine kırmızı savaş bayrağı çekildi. “Zor bir intikam alacağız. Direniş ve cihat her zaman bakidir' cümleleriyle İran ajanslarınca anons edilen haberde kırmızı savaş bayrağının Cemkeran Camisi'nde açılmasının bir ilk olduğu belirtildi.

Bilgi:
Şii geleneğindeki kırmızı bayraklar, haksız yere dökülen kanı sembolize eder ve katledilen kişinin intikamını almak için bir çağrı görevi görür. Bayrağın üzerinde yazan 'Hz. Hüseyin'in kanının intikamını almak isteyenler' yazısı dikkatleri çekti.




Video: Ahmet Zarifoğlu

"Komutanımız Süleymani"

  • Saldırıdan 2 gün sonra Şii milis güçleri, korunaklı Yeşil Bölge'de yer alan ABD'nin Bağdat Büyükelçiliğini bastı. Binaya zarar veren göstericilerin elçilik duvarına yazdığı "Komutanımız Süleymani" yazısı, dikkatleri çekti.

İran Devrim Muhafızlarına bağlı Kudüs Gücü Komutanı General Kasım Süleymani ve Haşdi Şabi Başkan Yardımcısı Ebu Mehdi Mühendis, 3 Ocak Cuma gecesi Bağdat Havalimanı'nda araç konvoyuna yönelik ABD saldırısında hayatını kaybetti.

İlginizi çekebilirABD'nin Süleymani'yi öldürmesinin ardından: 3.Dünya Savaşı'nın fitili ateşlendi mi?
İlginizi çekebilirTrump'tan İran'a yeni bir tehdit daha: Dünyada en büyük ve en iyiyiz