Evrensel kan umudu: Dünyada sadece 50 kişide bulunuyor
Kan transfüzyonunda devrim yaratabilecek Rh null kan, sadece 50 kişide görülüyor. Türkiye’de ve dünyada nadir kan gruplarına sahip hastalar için kritik öneme sahip bu kanın laboratuvar ortamında üretilmesi için çalışmalar sürüyor. Bilim insanları, yapay kan üretimiyle acil durumlarda evrensel transfüzyon imkânı sağlamayı hedefliyor.
Kan nakilleri modern tıbbın en hayati uygulamalarından biri. Ancak nadir kan gruplarına sahip hastalar için uygun donör bulmak ciddi bir sorun. Bunların başında gelen Rh null kan, dünyada yalnızca 50 kişide tespit edilmiş olup, tıp çevresinde “altın kan” olarak adlandırılıyor. Rh null, acil durumlarda ve ciddi cerrahi müdahalelerde hayat kurtarıcı olabiliyor.
Kan gruplarının karmaşık yapısı
Vücudumuzdaki kırmızı kan hücreleri, yüzeylerindeki antijenlerle sınıflandırılır. ABO ve Rhesus sistemleri en güçlü bağışıklık tepkilerini oluşturur. O negatif kan genellikle “evrensel donör” olarak bilinse de, 47 farklı kan grubu ve 366 antijen bulunması nedeniyle bazı reaksiyonlar hâlâ mümkün. Rh null kan ise tüm Rh antijenlerinden yoksundur, bu nedenle çoğu Rh tipine uyum sağlayabilir.
Laboratuvar çalışmaları ve yenilikler
İngiltere’deki Bristol Üniversitesi’nden Prof. Ash Toye ve ekibi, laboratuvar ortamında Rh null kan üretmeyi başardı. Crispr-Cas9 ile ABO, Rh, Kell, Duffy ve GPB antijenleri çıkarılarak, nadir kan gruplarına uygun ultra-uyumlu kırmızı kan hücreleri elde edildi. Toye, Türkiye’de de benzer çalışmaların önemine dikkat çekerek, acil durumlarda ve nadir kan grubu hastalar için laboratuvar üretiminin kritik olduğunu vurguladı.
Gelecek perspektifi
ABD, Kanada ve İspanya’da araştırmacılar, kök hücre ve gen düzenleme teknikleri ile Rh null kan üretimi üzerinde çalışıyor. Ancak laboratuvar ortamında kırmızı kan hücrelerinin olgunlaşması ve verimli üretimi hâlâ büyük bir zorluk. RESTORE denemesi, insanlarda yapay kan güvenliğini test eden ilk klinik çalışma olarak dikkat çekiyor. Toye, hâlen kan bağışının en etkili yöntem olduğunu belirtiyor, ancak laboratuvar üretimi nadir kan gruplarına sahip hastalar için umut vadediyor.
