GündemLitvinenko'dan Çeçen savaşının bilinmeyenleri

Litvinenko'dan Çeçen savaşının bilinmeyenleri

SAMİR BABAOĞLU MECRA 5 DAKİKADA OKUNUR
Litvinenko'dan Çeçen savaşının bilinmeyenleri
Aleksandr Litvinenko 23 Kasım 2006 günü Londra'daki bir hastanede vefat etti.

1998 ‘de birkaç meslektaşı ile beraber Moskova'da basın toplantısı düzenleyip FSB’nin (Rusya Federal Güvenlik Servisi) kendisine Devlet Güvenlik Konseyi eski sekreteri Boris Berezovskiy’i öldürme emri verdiğini duyurduğunda Aleksandr Litvinenko’yu çok az kimse tanıyordu.

2002’de yayınladığı iki kitap: “FSB Rusya’yı Havaya Uçuruyor” ve “Lubyanskaya Suç Örgütü” kitapları sonrası tüm dünyanın dikkati bu eski KGB/FSB ajanının üzerine çevrilmişti.

Aleksandr Litvinenko (sağda) 1998 yılında Moskova'da basın toplantısı düzenledikten sonra FSB'nin baskısına uğradı ve 1999 yılında tutuklandı.
Aleksandr Litvinenko (sağda) 1998 yılında Moskova'da basın toplantısı düzenledikten sonra FSB'nin baskısına uğradı ve 1999 yılında tutuklandı.

Litvinenko’nun “Lubyanskaya Suç Örgütü” kitabında Yeltsin ve Putin dönemlerinde Çeçen Savaşı'nda Rus yetkililerin yaptıkları ile ilgili itirafları ise savaşın bilinmeyen yönlerinin ortaya çıkması açısından çok önemliydi. Kitapta Litvinenko Birinci Çeçen Savaşı sırasında şahit olduğu ve bizzat yaşadığı izlenimleri aktarırken sonraki bölümlerde 1996’da öldürülen Çeçen lider Cohar Dudayev’in eşi Alla Dudayeva’nın sorgusuna katılması ve sorgu sırasında gerçekleştirdiği konuşmaları aktarıyor.

1947 doğumlu olan Alla Dudayeva Cohar Dudayev'le 1969 yılında evlendi.
1947 doğumlu olan Alla Dudayeva Cohar Dudayev'le 1969 yılında evlendi.

Çeçen Savaşı ile ilgili kitaptaki bazı önemli noktaları aktarmak Çeçen direnişine Rusların nasıl baktığını öğrenmemiz açısından da önemli.

Litvinenko Çeçen savaşında tutukladıkları direnişçiler arasında 17 yaşında bir Çeçen gencini sorguladığını şöyle aktarıyor: "Ona neden savaştığını sordum. Verdiği cevap şöyleydi: “Bu savaştan nefret ediyorum, savaşa karşıyım ama sınıfımızın tamamı savaşa katıldığı için katıldım.” O zaman kurtuluş savaşıyla ilgili bütün bir sınıfın öğrencilerinin gönüllü olarak okuldan cepheye gittikleri filmleri hatırladım… Ancak o, “tüm sınıf cepheye gitti” dediğinde Rusya’nın bu savaşı kazanamayacağını anladım… Disiplin, düzen, “tüm sınıf cepheye” ; bunlar çetede olacak şeyler değildi, bu bir orduydu… Onlar ne uğruna savaştıklarını biliyorlar. Onların çete olduğuna dair herkesi ikna edebilirsiniz ama bir sınıfın tamamı eşkıya olmaya gitmez. Ve eşkıyalar, bir halkın tamamı ile birlikte ortadan kaldırılmaz."

REKLAM

1994-1996 yılları arasında devam eden Birinci Çeçen Savaşı'nda Ruslar 14 bin askerini kaybetmişlerdi.
1994-1996 yılları arasında devam eden Birinci Çeçen Savaşı'nda Ruslar 14 bin askerini kaybetmişlerdi.

Aleksandr Litvinenko kitabın bir bölümünde merhum Cohar Dudayev’in eşi Alla Dudayeva’nın sorgusuna katıldığını ifade ediyor ve Dudayeva’nın yakalanma anını şöyle aktarıyor: "Cohar Dudayev öldürüldükten sonra eşi, koruması Musa Edigov ile birlikte Nalçik Havaalanı’ndan çıkma girişiminde bulunmuştu. Orada tutuklanmışlardı. Kendisinin sahte pasaportu varmış ama onu tanımışlar. Musa uçağa daha önce binmiş amma Alla’nın yakalandığını görünce uçaktan inmiş ve teslim olmuş."

Resim ve şiirle uğraşan Alla Dudayeva eşi Cohar Dudayev'le olan anılarını yazdığı kitap Türkiye'de ''Milyon Birinci & Cevher Dudaev'in Eşinin Anıları'' adıyla yayınlandı.
Resim ve şiirle uğraşan Alla Dudayeva eşi Cohar Dudayev'le olan anılarını yazdığı kitap Türkiye'de ''Milyon Birinci & Cevher Dudaev'in Eşinin Anıları'' adıyla yayınlandı.

FSB yetkilileri Litvinenko’ya Alla Dudayeva’yı sorgulama görevi verdiklerinde talimatlardan birisi kesinlikle Cohar Dudayev’in mezar yerinin öğrenilmesi idi. Çünkü Rus yetkililerde Cohar Dudayev’in ölüp ölmediğine dair hâlâ kuşkular vardı.

Rus güvenlik güçleri Alla Dudayeva’yı Kislovodsk şehrindeki Stalin’in eski yazlık evinde tutuyorlardı. Litvinenko sorguya katıldığında diğer meslektaşlarının tepkisini çeken bir konuşma yapmış Alla Dudayeva’ya eşinin ölmesinden üzüntü duyduğunu belirtmişti: “Cohar kimler için ne olursa olsun, sizin eşinizdi. Sizin onunla yirmi yıldan uzun bir birlikteliğiniz oldu ve acınızı anlıyorum…Ölenin Çeçenistan Başkanı değil, eşiniz olduğu için size başsağlığı diliyorum. Allah rahmet eylesin.”

Litvinenko’nun bu konuşmasından sonra Alla Dudayeva ayağa kalkmış ve şöyle demişti: “Size müteşekkirim. Bana başsağlığı dileyen ilk subaysınız.

Görüşmenin ikinci günü başlayan sorgudan önce Dudayeva’nın sorgulanacağı odaya gizli kameralar konulmuş lakin kameraların kayıt süresi sadece 30 dakika olduğu için her yarım saatten bir belli bahanelerle sorgu kesilip kameraya yeni kasetler yerleştiriliyormuş.

REKLAM

Litvinenko, Alla Dudayeva’ya eşinin neden Moskova’da patlamalar gerçekleştirme tehdidi yaptığını sorduğunda Dudayeva da bu açıklamasından dolayı Cohar’a çok kızdığını, lakin eşinin böyle bir şey yapmayacağını Cohar Dudayev’in ağzından şöyle aktarmıştı: “Haklısın Alla, bunu yapamam, kendimi kaptırdığım için böyle konuşuyorum. Onlar güçlü, büyük orduları var. Bizim durumumuz çok zor. Onlar bizi tehdit ediyor, ben de kendimi kaptırıyorum, onları korkutmaya başlıyorum.”

Çeçenistan Devlet Başkanı Cohar Dudayev Don Kozakları Ordusu lideri Nikolay Kozitsın'la Dostuk ve İşbirliği Anlaşması imza töreninde konuşurken. (Grozni, 24 Ağustos 1994)
Çeçenistan Devlet Başkanı Cohar Dudayev Don Kozakları Ordusu lideri Nikolay Kozitsın'la Dostuk ve İşbirliği Anlaşması imza töreninde konuşurken. (Grozni, 24 Ağustos 1994)

Litvinenko kasetin değiştirilmesi gerektiğini anladığında Alla Dudayeva’ya biraz dolaşmanın iyi olacağını söyleyip dışarı çıktıklarını ve o sırada düşündüklerini anlatıyor: “…Neticede sokağa çıktık. Ben kendime kızıyordum, o ise üzüntü içindeydi. O, Cohar’ı seviyordu. Ben kocasının gömüldüğü yeri öğrenecek olursam, onu mezarından çıkaracaklardı. O ve çocukları, sahip oldukları son şeyden, mezardan da mahrum kalacaklardı. Onun mahremiyetine girmekten utanıyordum ve: “Alla Fyodorovna, eşinizin nerede gömülü olduğunu bina içinde söylemeyiniz dedim…"

Litvinenko o anda FSB subayı ile insan olma arasında tercih yaptığını belirterek şöyle soruyor: “Bir insanın politika uğruna mezarından çıkarılmasına aracılık etmek, görevle ilgili suç mudur?”

Litvinenko Alla Dudayeva’ya Cohar Dudayev’in neden savaşı başlattığını sorduğunda şu cevabı aldığını aktarıyor: "Alla, Cohar’ın tüm bunları önceden bildiğini ve bu nedenle Yeltsin’le görüşmek istediğini, talebinin kabul edilmesi halinde kan dökülmeyeceğini anlatıyordu. Ancak Yeltsin’le görüşme için Dudayev’den birkaç milyon dolar talep edildiğini de ekliyordu."

REKLAM

Rusya Federasyonu Savunma Bakanı Pavel Graçev (solda) ve Çeçenistan Devlet Başkanı Cohar Dudayev
Rusya Federasyonu Savunma Bakanı Pavel Graçev (solda) ve Çeçenistan Devlet Başkanı Cohar Dudayev

Litvinenko Dudayev’in neden bu parayı verip halkını kurtarmadığını sorduğunda Alla Dudayeva eşinin sürekli olarak Moskova’ya para gönderdiğini söyleyerek sorunların dolarlarla çözüldüğünü belirtiyor. Cohar Dudayev’in Yeltsin’le görüşme isteğinin ekonomik değil, siyasi bir görüşme talebi olduğunu belirten Alla Dudayeva’nın cevabını Litvinenko şöyle aktarıyor: "Bu konuda Dudayev ödeme yapmak istemedi. Ayrıca sahip olduğu itibar, zedeleyici belgelerle bazı üst düzey memurları ürkütmüştü."

Alla’nın sözlerine göre, Dudayev yanında daima bir takım belgeler taşırmış ve Yeltsin’in çevresindekiler izin vermeyeceği için kendisini hiç bir zaman canlı yakalamayıp ancak öldürebileceklermiş.

Rusya Federasyonu Başkanı Koruma Müdürü Aleksandr Korjakov (solda) ve FSB İkinci Başkanı Mihail Barsukov (sağda)
Rusya Federasyonu Başkanı Koruma Müdürü Aleksandr Korjakov (solda) ve FSB İkinci Başkanı Mihail Barsukov (sağda)

Litvinenko, Alla Dudayeva’nın Şamil Basayev’in gerçekleştirdiği Budyonovsk baskınının da Çeçenlere söz verilen ama imzalanmayan ateşkes talimatı için ödenen paraların geri alınması için yapıldığını söylediğini aktarıyor. Alla Dudayeva Budyonovsk baskınının arka planını şu şekilde anlatıyor: "Hatırlarsınız, 1995 yılında Çeçenler dağlarda sıkıştırılmış ve birlikleri yönetemez hale gelmişlerdi. Direnişçiler evlerine dağılmış, ne irtibat kalmış ne başka bir şey. Başka bir ifadeyle zafer kazanılmıştı. Çeçenler için durum hiç de iç açıcı değildi. Tam o sırada, silahlı çatışmaların durdurulması için için Moskova, Dudayev’den Basayev aracılığıyla tekrar para istedi. Birkaç milyon. Ve Dudayev ödemeyi yaptı, başka seçeneği yoktu. Bundan sonra Çeçenlere kazık atmaya karar verdiler. Parayı aldılar ve çatışmalara son vermediler. Basayev, bu nedenle Budyonovsk’a baskın düzenledi."

REKLAM

14-19 Haziran 1995 tarihlerinde Şamil Basayev (solda) liderliğinde Budyonovsk şehrindeki hastaneye düzenlenen operasyon sonucunda Rusya Çeçenlerle ateşkes imzalamaya mecbur kalmıştı.
14-19 Haziran 1995 tarihlerinde Şamil Basayev (solda) liderliğinde Budyonovsk şehrindeki hastaneye düzenlenen operasyon sonucunda Rusya Çeçenlerle ateşkes imzalamaya mecbur kalmıştı.

Dudayeva dönemin Rusya Başbakanı Viktor Çernomordin’e gönderilen paraların başbakan yardımcısı Oleg Soskovets tarafından benimsendiğini söylüyor.

Litvinenko, Alla Dudayeva’nın eşinin öldürülmesinden Boris Yeltsin’i sorumlu tutmadığını söyleyerek Cohar Dudayev’in öldürülmesinin Korjakov( Aleksandr Korjakov- Rusya Federasyonu Başkanı Koruma Müdürü), Barsukov (Mihail Barsukov –FSB İkinci Başkanı) ve Soskovets ( Oleg Soskovets- Rusya Federasyonu Başbakan birinci Yardımcısı) tarafından planlandığını ve kararın siyasi değil parasal ve gözden düşürücü belgelerle ilgili olduğunu aktarıyor.

Aleksandr Litvinenko görüştüğü Çeçenlerin Yeltsin’i savaşın sorumlusu olarak görmediklerini ve durumun devlet başkanının kontrolünde olmadığını düşündüklerini belirtiyor.

Dönemin Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Boris Yeltsin (solda) ve Başbakan Viktor Çernomordin.
Dönemin Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Boris Yeltsin (solda) ve Başbakan Viktor Çernomordin.

Litvinenko bazı gizli kayıtların Çeçenlere satıldığını itiraf ediyor: “Onların elinde devlet başkanının çevresiyle ilgili bilgi vardı, her birinin savaştaki rolünden haberdarlardı, tüm ayrıntılara sahiplerdi. Daha sonra Çernomordin (Viktor Çernomordin-Rusya Federasyonu Başbakanı) ve Genel Sekreter Petelina’nın çalışma odalarının dinlenme raporlarının Çeçenlere satıldığını öğrenmiştik. Bu odalar Valeriy Streletskiy yönetiminde, Devlet Başkanı Güvenlik Servisinin “P” Şubesi tarafından dinleniyordu.

Litvinenko ayrıca Çeçenlerin gözünde Yeltsin ve Putin imajını şu sözlerle aktarıyor: Ben pek çok Çeçen’le konuştum. Onlar savaştan Yeltsin’i sorumlu tutmuyorlardı. Nitekim Yeltsin döneminde temizlik de yoktu. Ama Putin farklıydı. O soykırım yaptı. Üstü kapalı da olsa soykırımdı. Çeçenler iki devlet başkanı arasındaki farkı kavrıyorlardı: Birisi Rusya için savaşmış, diğeri Çeçenlere karşı. Ve onlar bu farkı anlıyorlardı. Bu nedenle Yeltsin barış imzalayabildi ama Putin hiçbir zaman yapamayacaktı.

REKLAM

Aleksandr Litvinenko 1 Kasım 2006 yılında FSB’den eski arkadaşları tarafından Londra’da aşırı dozda Polonyum 210 maddesiyle zehirlendi ve 23 gün sonra öldü.

Aleksandr Litvinenko'nun Londra’da Highgate Mezarlığı’ndaki mezarı.
Aleksandr Litvinenko'nun Londra’da Highgate Mezarlığı’ndaki mezarı.

Ölümünden kısa bir süre önce Müslüman olan Litvinenko Londra’da Highgate Mezarlığı’nda İslami usullere göre defnedildi.

Litvinenko’nun 2002 yılında yayınlanan “Lubyanskaya Suç Örgütü” (Лубянская преступная группировка) kitabı 2008 yılında Türkçe’ye tercüme edilerek Kaknüs Yayınları’ndan basıldı.

YORUMUNUZU YAZIN, SORUNUZU SORUN
{{ entity.comments.quantity }} KİŞİ YORUM YAZDI
İLK YORUM YAZAN SİZ OLUN

Eski Sovyetler, Kafkasya ve Orta Asya`nın dünü ve bugünü ile yakından ilgileniyor.

HAFTANIN ÖZETİ

"Çin İslâm'ı" projesi
"Çin İslâm'ı" projesi

Çin'de İslâm'ı sosyalist ideoloji ile uyumlu hale getirmek için başlatılan projeden, Sisi'nin tartışma yaratan röportajına İslam dünyasında geride bıraktığımız haftanın öne çıkan gelişmeleri.

DOĞRU MU?

"Saddam'ın sarayından çalınan altın piyano..."
"Saddam'ın sarayından çalınan altın piyano..."

PORTRELER

Sultanlıktan krallığa geçişin hikayesi
Sultanlıktan krallığa geçişin hikayesi
Fas’taki Fransa himayesi henüz 35'inci yılına yeni girmişti. Bu süre içerisinde ve daha sonrasında Fransa himaye yönetimi Fas’ta, birden fazla sorun ve engelle karşılaşmıştı. Fransızlar, kimi zaman uygulamaya koymak istedikleri yeni kararlardan vazgeçerek bu durumu aşıyor, kimi zaman da ülkede bulunan Fas Sultanı ile yaptıkları işbirliği ile proble...

HAREKETLER

Üç ülkeye dağılmış bir topluluk: Dürzîler
Üç ülkeye dağılmış bir topluluk: Dürzîler
Altıncı Fatimi Halifesi Hâkim Biemrillah, halkına karşı sert ve acımasız bir yönetim şekli uygulayan bir lider olarak tanına gelmişti. Fakat, bu katı tavrı aynı zamanda onun, kimileri için saygın birisi olarak görülmesine sebep olmuştu. Sadece halkı üzerinde değil, devlet kurumları ve dönemin alimleri üzerinde de kontrol sahibi olan Hâkim, bir müdd...

MALUMAT

Hindistan'da bir din projesi: Din-i İlahi
Hindistan'da bir din projesi: Din-i İlahi
Hindistan tarihinin en ilginç dönemlerinden biri olarak kabul edilen Ekber Şah Devri(1556-1604), Müslüman-Türk İmparatorluğu olan Babürler’in büyük fetih hareketlerine giriştiği bir zaman dilimidir. 13 yaşında tahta geçen Ekber Şah, kısa sürede yönetimi elinde toplarken devletinin sınırlarını ve kapasitesini arttırmıştır. Ekber Şah’ın izniyle kurul...

NE OKUMALI?

Bahattin Yıldız'ın Cihad Günlüğü
Bahattin Yıldız'ın Cihad Günlüğü
Bahattin Yıldız denince aklıma İstanbul Fatih’teki Özgün Yayıncılık’ın camında asılı bir fotoğraf gelir. Fotoğrafın çekildiği yer dağlarıyla meşhur Afganistan’dır. Özgün Yayıncılık, kendisini çok fazla tanımadığım ama karşısından her geçtiğimde etrafında mutlaka gençlerle sohbet ettiğini gördüğüm Cemal Balıbey’in sahibi olduğu bir yayın evi. Bahatt...
YUKARI DÖNÜN

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz