MalumatRusya'lı Müslümanların ortak emeği: Petersburg Camii

Rusya'lı Müslümanların ortak emeği: Petersburg Camii

SAMİR BABAOĞLU MECRA 2 DAKİKADA OKUNUR
Rusya'lı Müslümanların ortak emeği: Petersburg Camii
Petersburg Camii
BEĞEN

Rus İmparatorluğu’na 200 sene başkentlik yapmış, St. Petersburg’un dillere destan mimarisi arasında ihtişamı ve zarafetiyle göz okşayan “St. Petersburg Camii”nin inşası için Rusya’lı Müslümanların nasıl bir araya gelip mücadele ettiğini öğrendiğimizde caminin değeri gözümüze bir ayrı gözüküyor.

Petersburg’da cami inşaatı meselesi ilk olarak 1882’de ortaya çıktı. Dönemin Orenburg müftüsü Salimgrey Tevkelev Rusya İçişleri Bakanlığı’na müracaat ederek cami inşaatı için fon kurulması talebinde bulundu. Başvurunun cevabı beklenmeden Müslümanlar kendi aralarında bağışları toplamaya başlamışlardı bile. 1902 yılında içişleri bakanlığına tekrar izin için başvuruldu ve ilk başvurudan yalnız 24 yıl sonra, 1906 yılında İçişleri Bakanlığı Müslümanların gönüllü bağışlarıyla St. Petersburg’da katedral cami inşası için özel bir komitenin kurulmasına izin verdi. İznin hemen ardından imparatorluk sınırları içerisinde yaşayan Müslümanlar bağış toplamak için seferber oldular. Bakanlık Rusya içinde 10 yıl içinde 750 bin ruble toplanılmasına müsaade etmişti. 1906 yılında ise komitenin topladığı bağış topu topu 53 bin rubleydi. Bağış seferberliği Türkistan’dan Kafkasya’ya kadar yayıldı ve bakanlığın izni sonrası 100 bin rubleden fazla para toplandı.

Petersburg Camii minaresi 1920-1930'lu yıllar. Fotograf: V.V.Peresnyakov
Petersburg Camii minaresi 1920-1930'lu yıllar. Fotograf: V.V.Peresnyakov

1898 yılında Azerbaycan’dan Şemsi Esadullayev, Hacı Musa Nağıyev, Hacı Zeynelabidin Tağıyev gibi işadamları, Türkistan’dan iş adamları Velihanov kardeşler, Allar YarBek Zülgadarov, Buhara Emirliği temsilcileri tarafından kurulan “Petersburg Müslüman Yardım Cemiyeti” cami inşaatının organize edilmesinde aktif rol oynadı. Yardım cemiyetinin son başkanının İmam Şamil’in torunu Zahid Şamil’in olması o dönem Rusyalı Müslümanların coğrafya tanımadan nasıl bir araya gelebildiğinin de bir göstergesiydi.

Azerbaycan'da, Rus İmparatorluğu'nun ve Dünya'nın ilk petrol sanayiinin doğmasında ve gelişmesinde önemli rol oynamış Azerbaycanlı iş adamı ve hayırsever Hacı Zeynelabidin Tağıyev.
Azerbaycan'da, Rus İmparatorluğu'nun ve Dünya'nın ilk petrol sanayiinin doğmasında ve gelişmesinde önemli rol oynamış Azerbaycanlı iş adamı ve hayırsever Hacı Zeynelabidin Tağıyev.

Caminin arazisinin satın alınması ile ilgili yaşanan maddi zorluğu Buhara Emiri Seyyid Abdulehad Han çözdü ve 500 bin ruble bağışta bulundu. Azerbaycanlı iş adamları Hacı Zeynelabidin Tağıyev ve Murtuza Muhtarov gibi hayırseverlerin de yardımıyla ihtiyaç duyulan para toplandı ve Çar II Nikolay’ın da resmi izniyle 1910 yılında caminin inşaatına başlandı.

Caminin temel atma töreninde Buhara Emiri, Orenburg Müftüsü, Rus devlet yetkilileri, dini liderler, Osmanlı ve İran sefaret temsilcileri ve Petersburg’da ibadet mekanının açılmasından mutluluk duyan farklı etnik kimliğe mahsus onlarca Müslüman ahali iştirak etti.

 Buhara emiri Seyyid Mir Muhammed Alim Han Petersburg Camii açılış töreninde
Buhara emiri Seyyid Mir Muhammed Alim Han Petersburg Camii açılış töreninde

Nikolay Vasilyeviç ve Stepan Kriçinskiy gibi iki Rus mimarın görev aldığı cami inşaatı Orta Asya’dan da birçok usta ve çini sanatkarının da görev almasıyla 21 Şubat 1913 yılında inşaatı tam bitmeden Romanovlar Sülalesinin 300. yılı şerefine açıldı. Caminin açılışı da temel atma merasimi gibi Rus ve yabancı devlet erkanının katılımıyla kalabalık bir şekilde gerçekleştirildi. En büyük bağışçı olan Buhara Emiri Seyyid Abdulehad Han 1910 yılında vefat ettiği için açılışa oğlu olan Buhara’nın son emiri Seyyid Mir Muhammed Alim Han katıldı.

Petersburg Camii 1980 yılında kapsamlı restorasyondan geçirildi
Petersburg Camii 1980 yılında kapsamlı restorasyondan geçirildi


1920 yılında inşaatının tamamen bitmesinin ardından 1927-1930 ve 1940-1956 yılları arasında kapatılan cami 2. Dünya Savaşı sırasında Petersburg Sağlık Kurumuna devredilerek tıbbi malzeme deposu olarak kullanıldı. 12 Aralık 1955 tarihli Sovyet Bakanlar Kurulu Kararı ile cami tekrar açıldı. Caminin tekrar açılmasında o yıl SSCB’ye resmi ziyaret gerçekleştiren Endonezya Cumhurbaşkanı Ahmed Sukarno’nun etkili olduğu söyleniyor. İddiaya göre Leningrad’a (Petersburg) gelen Sukarno camiyi görünce ziyaret etmek istemiş, lakin yetkililer caminin kapalı olduğunu bildirince Cumhurbaşkanı Sukarno sorunu Sovyet yetkililerine ileterek caminin tekrar açılmasında ricacı olmuştur.

1917-23 yılları arasında ünlü Tatar alimlerinden Musa Carullah Bigiyev’in de imamlığını yaptığı Petersburg Cami’nin halihazırda imamlığını Rusya Federasyonu'nun Kuzey-Batı Bölgesi müftüsü Ravil Pançiyev yapmaktadır.

Petersburg Camii girişi
Petersburg Camii girişi

Uzunluğu 45 metre, genişliği 32 metre olan caminin 2 minaresi vardır ve minarelerin yüksekliği 48 metredir. 5000 kişinin namaz kılabileceği cami 3 kattan oluşmaktadır. Birinci kat erkekler, ikinci kat ise bayanların ibadet etmesi için tasarlanmıştır.

Petersburg Camii, mimari olarak 1405 yılında Semerkand’da inşa edilen ve Timurleng’in türbesinin de bulunduğu Gur-i Emir Camisi'ne benzerliğiyle dikkat çekiyor.

Semerkand'da Timur tarafından inşa ettirilen Gur-i Emir Camisi
Semerkand'da Timur tarafından inşa ettirilen Gur-i Emir Camisi

YORUMUNUZU YAZIN, SORUNUZU SORUN
{{ entity.comments.quantity }} KİŞİ YORUM YAZDI
İLK YORUM YAZAN SİZ OLUN

Eski Sovyetler, Kafkasya ve Orta Asya`nın dünü ve bugünü ile yakından ilgileniyor.

BEĞEN
YUKARI DÖNÜN

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz