20.356 Takipçi

Nihayet Dergi zengin içeriğini artık dijital yüzüyle de okuruna ulaştırıyor! Dinleyici olan sizleri Nihayet ve GZT'yi takip etmeye çağrıyor. Yazarlarımız, Doğu’dan ve Batı’dan sesleri başka yerlerde bulamayacağınız içeriklerle ele alıyor. Standartları tartışırken gözden kaçanları “özel dosyalarla” gündeme getiriyor, okuma önerileri sunmayı da ihmal etmiyor. Niteliğin Egemenliği, Kayıtlar, Hayat Memat, Çizgi Hikâye, Kültür Atlası, Türkiye’den-Dünyadan kitaplar ve her ay merak uyandıran dosya konuları… Sizi size anlatan bölümler farklı kalem, çizgi ve fotoğraflarla derginiz Nihayet’te!

Meydan-ı Celâdetin müziği: Mehter

​Meydan-ı Celâdetin müziği: Mehter
​Meydan-ı Celâdetin müziği: Mehter

Müziğin insan ruhu hatta bedeni üzerinde tesirli olduğu hepimizce malum. Öyle ki müzikle tedavi eden hastahaneler bile var tarihimizde. Hem ruhsal hem bedensel hastalıkların tedavisinde iyileştirici bir etkiye sahip müziğin, aynı şekilde hislerimiz üzerinde de güçlü bir etkisi var. Hâlimiz her ne ise müzik, içinde bulunduğumuz hissi bazen arttırır, bazen iyileştirir, bazen bize derman olur, bazen tercüman olur ama her ne olursa gönlümüze söyleyeceği çoktur. Âdeta bir yol arkadaşı gibi ruh hâlimize eşlik eder. Hüzün, coşku, ızdırap, sevinç, yas, heyecan her hissi besleyen bir kuvvete sahiptir müzik. Eskiler de bu şuurla müziğe bakmış, onu sevinçte de kederde de, doğumda da ölümde de, savaşta da barışta da hayata ortak etmiş. Biz tüm bu saydıklarımız arasından cihat yahut fetih aşkıyla yola revan olan orduların yanı başında çalan nağmelere kulak verelim.

Müzik her nereyi fethettiysek orada bizimle olmuş tarih boyunca. Düşmanı al aşağı ederken saldırılara kösler ritim tutmuş; yeni bir diyarın kapısından girerken fetih coşkusu, gökkubbeyi saran, düşmana korku salan, esip gürleyen davullar, zurnalar, çevganlar, ziller ile heybetine heybet katmış her zaman. Türk müziğinde mehter diye tanıdığımız bu askerî müzik formu oldukça eski, Türklerin İslam’ı kabu­lünden de eskiye dayanan bir geçmişe sahip. Yalnız adına sonradan mehter denmiş. Mehterin geçmişi nevbet vurmaya dayanıyor. Nevbet vurmak bir güç gösterisi aslında, bir hükümdarlık, bağımsızlık alameti...

Rivayet odur ki bu takım bir ikindi vakti Osman Bey’e ulaşır, bu nedenle ikindi vakti nevbet vurmak da, bu hatırayı yâd etmek için bir gelenek hâline gelir. Bu bir nevi bağımsızlık alameti olur aynı zamanda ve bundan sonra gelecekte bir kuruma dönüşecek mehterin, mehterhanenin, nevbethanelerin de temeli atılmış olur. Bundan sonra savaş dışında barış zamanlarında da gün içinde, namaz vakitlerinde ve önemli resmi münase­betlerde nevbet vurma geleneği devam eder.

Padişahın huzurunda vurulan nevbeti padişah ayakta dinler fakat Fa­tih nevbeti ayakta dinleme geleneğine son verir. İşte bu nevbet vurma gelene­ğinden doğan mehter Fatih zamanında iyice kurumsallaşır. Mehterhanenin, nevbethanelerin sayısı artar. Mehterha­neler müzik öğreten kurumlar olarak da görev yapar. Mehter ise Türk müziğinin askerî musiki adıyla bir formu hâline gelir ve daha sonra bu forma ait birçok saz eseri ve sözlü eser bestelenir.

Öyle güzeldir ki bu dualar, aminleri yeri göğü inletir. Ceng gülbangının bir kısmı şöyledir: “...Eli kan, kılıcı kan, sînesi üryan, ciğeri püryan, meydân-ı şehâdette Allah yoluna re­van. Guzât u şühedâya cemâl-i Hak görünür âyan. Kahrımız, gazabımız düşmana ziyan, yâ rahman. Birdir Allah, O’nun birliğine, resûl-i enbiyâ peygamberimiz cenâb-ı Ahmed-i Mahmûd-ı Muhammed Mustafâ, âl-i evlâd-ı resûl-i müctebâ imdâd-ı rûhâniyyetine, pîrân, mürşidân, âşıkân, vâsılîn, hamele-i Kur’ân, gü­zeştegân, ehl-i îmân ervâhına, avn ü inâyetine; Halîfetü’l-İslâm es-Sultân İbnü’s-sultân’ın... ve bilcümle ehl-i İslâm’ın necât ve saâdet ve selâme­tine; pîrler, erenler, üçler, yediler, kırklar, göçenler demine, devrânına hû diyelim, huuu!” Böylece hu’lara karışan aminlerle ordu yola çıkar.

  • Mehter takımının yürüyüşü de bir nizam içindedir. Önce sağ ayakla üç adım atarak başlar yürüyüş, orada durulur ve sağa dönülür ardından sol ayakla başlanıp üç adım daha atılırken yeniden durup bu defa sola dönülür. Bu duruşlar bir gövde gösterisi, bir meydan okuma gibi­dir; sağlarında ve sollarında onları izleyenlere tüm bedenleriyle dö­nerek azametlerini ve cesaretlerini gösterirler.
İlginizi çekebilirTürk müziğinin hafız bestekârları

Aynı zamanda seslerinin daha kuvvetli yayılmasını da sağlar bu yürüyüş. Sözünün ve bileğinin gücünü herkese göstermenin yürü­yüşüdür bu âdeta...

Savaş başladığında bütün meh­ter askerlerin şevkini, cesaretini artırmak, düşmanı korkutmak için var gücüyle çalar. Hele de bir kale fethedilecekse düşmanı uyutmamak için hiç durmadan gece gündüz surların dibinde çalmaya devam eder. Hatta ordu bir bozguna uğratılsa dahi mehter, çalmayı bırakmaz. Ne zamanki en son birlik çeki­lir, mehter de ancak o zaman geri çekilir.

Bugün Avrupa’da bize ait sazları müzelerde görebiliyo­ruz. İşte bu sazların çoğu, bilhassa II. Viyana Ku­şatması sonrası en son geri çekilen, savunmasız mehter takımının ele geçirilen sazlarıdır. XVIII. yüzyılda Viyana Kuşatması’ndan sonra Mehterin Batı’da ciddi tesirleri olur.

Davul başta olmak üzere bazı mehter sazları ve ele geçirilenlerden hareketle yapılan yeni sazlar orkestraya dâhil olur. Mozart, Beethoven, Haydn gibi büyük bes­tekârlar “allaturca” denilen bir tarz ortaya koyar ve mehterin ritim ve nağmelerinden etkilenerek eser bestelerler.

 Bir zamanlar Avrupa’yı etkisi altına alan mehterin yerine Avrupa bandosu örnek alınarak Muzıka-i Hümâyun kurulur. Yine de büsbütün unutulmaz mehter.
Bir zamanlar Avrupa’yı etkisi altına alan mehterin yerine Avrupa bandosu örnek alınarak Muzıka-i Hümâyun kurulur. Yine de büsbütün unutulmaz mehter.

Fakat işler tersine döner yazık ki; II. Mahmud dö­nemine gelindiğinde, bağlı olduğu Yeniçeri Oca­ğı’nın kapatılmasıyla mehterhane de kapatılır. Bir zamanlar Avrupa’yı etkisi altına alan mehterin yerine Avrupa bandosu örnek alınarak Muzıka-i Hümâyun kurulur. Yine de büsbütün unutulmaz mehter.

1914’te, Ahmed Muhtar Paşa tarafından Mehterhâne-i Hakanî adıyla yeniden kurulur. Fakat onun da ömrü uzun sürmez, Cumhuriyet’in kurulmasından sonra 1935’te o da kapatılır. Meh­ter takımının yeniden sahneye çıkışı ise 1952’de gerçekleşir. Ve hâlihazırda da Askerî Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı’na bağlı Mehteran Bölü­ğü adı altında faaliyet gösterir.


Yazıyı bir marşın sözleriyle hitama erdirelim. Öyle ya madem konuştuğumuz mehter, dilimizde birkaç cesur cümlenin tadı kalsın:

Gafil ne bilir neş’ve-i pür-şevk-i vegayı

Meydan-ı celâdetteki envar-ı sefayı

Merdan-ı gaza aşk ile tekbirler alınca

Titretti yine, rû-yı zemin arş-ı semayı.

Allah yoluna cenk edelim şan alalım şan

Kur’an’da zafer vaadediyor Hazret-i Yezdan

İLGİLİ HABERLER