Sinemadan operaya bir kültür mirası: Süreyya Operası
13:45, 01/12/2020, SalıG: Güncelleme: 18:06, 26/01/2021, Salı
ArkitektGZT
Süreyya Paşa Konser ve Opera Binası.
Süreyya İlmen, 1920’lerdeki yurt dışı seyahatlerinde birçok opera ve sanat yapısı gözlemliyor. Ardından İstanbul’da da, müzikal ve sanat faaliyetlerinin düzenlenebileceği bir binanın yapılmasını arzu ediyor. Bunun üzerine Süreyya Operası inşa ediliyor ve yapı 1927 yılından beri şehrin kültür hayatına katkı sağlıyor.
Eski İstanbul milletvekillerinden
Süreyya
İlmen
(Süreyya Paşa)’in
yaptırdığı
Süreyya Paşa Konser ve Opera Binası, Kadıköy Bahariye Caddesi üzerinde yer alıyor. Yurt dışı
seyahatlerinde
opera temsilleri, müzik ve sanat faaliyetleri için kullanılan binalardan etkilenen Süreyye İlmen; İstanbul’da da bulunmasını arzu ettiği kültürel yapıyı
1924 yılında Süreyya Opereti Binası adıyla
Kadıköy'de
inşa ettirdi.
İlmen’in sanat faaliyetleri için bir bina yaptırmak istemesinin farklı bir motivasyonu daha vardı. 1922 yılında,
Eğitim
Bakanlığı'nın okullara ödenek vermemesi
nedeniyle, desteğe ihtiyaç duyan bir okul yararına büyük bir müsamere
düzenlemek istedi. Kadıköy Rum Cemaati tarafından yaptırılan Apollon Tiyatrosu'nun sahne kiralamak için yüklü bir para
istemesi,
Süreyya Paşa'nın Kadıköy'de modern bir sinema
ve tiyatro binası eksikliğinin
farkına varmasını neden oldu.
İlmen,
1924
yılında, henüz sesli film çağının başlamadığı ve Kadıköy'de elektriğin olmadığı bir
dönemde,
Süreyya Operası'nın inşaatını başlattı. Avrupa tiyatrolarından etkilenerek tasarlattığı opera binasının girişi
ve fuaye alanı;
Paris’teki Champs Elysee Tiyatrosu’ndan
esinlenerek tasarlandı
. İç dekorasyonunda ise klasik Alman
tiyatrolarının yapısı
kullanıldı.
İnşaatının tamamlanmasının ardından Süreyya Operası,
6
Mart 1927’de görkemli bir galayla kapılarını açtı.
Bina cephesi ve iç mekan tasarımıyla yapı,
döneminin Avrupa'daki mimarlık dekorasyon anlayışını
yansıtıyordu. İç mekandaki rölyeflerle
tavandaki freskler, yaldızlı
kartonpiyerlerle
bezenmişti.
Bina, ressam
Naci
Kalmukoğlu’nun
resmettiği duvar resimleri ve Türkiye’nin ilk heykeltıraşlarından İhsan
Özsoy’un heykelleriyle
neoklasik uslüpta süslendi. Sahnenin iç donanımı tamamlanmadığı ve sahne yapısı gösteri sanatlarına uygun olmadığı için, uzun
yıllar sinema olarak kullanıldı.
O zamanki adıyla Süreyya Paşa Tiyatro ve Sineması,
yapısal
olarak iki ana üniteden oluşuyordu
. Asıl bölüm; seyir
salonu, yarım kalmış sahne ve girişteki altlı üstlü fuayeden
oluşan ve tiyatro fonksiyonlarını cevaplayan mekanlardı. Büyük
toplantı salonuna,
fuayelerden iki taraflı merdivenlerle çıkılıyordu. Binanın ön cephesinin üst kısmını boydan boya kaplayan salon, binanın ikinci ünitesini oluşturuyordu.
1930’da
sesli filmlerin gösterilebilmesi için
bazı teknik değişiklikler yapıldı. 1936 yılının temmuz ayında ise sinemanın yazlık bölümü
açıldı.1927 yılından 1950 yılına kadar sinema olarak kullanılan bina; 1950 yılında Süreyya İlmen Paşa’nın ölümünün ardından
kültür hizmetlerinde
kullanılmak şartıyla Darüşşafaka
Cemiyeti’ne
verildi. Bu dönemde çeşitli ticari
işletmelere kiralanan binanın,
balo salonunda ve toplantı
salonunda
yer alan freskler büyük zarar gördü.
Bina;
1994 yılında, yenilenmek üzere
üç hafta kapatıldı. Sinemaya İspanya’dan getirilen koltuklar,
üç boyutlu gösterime uygun gümüşlü perde ve ses düzenekleri
yerleştirildi. 2003
yılının yaz aylarında
da, ses sistemleri ve teknik
ekipmanları
son teknolojiye göre yenilendi. Yapının dış
cephesi
de Darüşşafaka tarafından aslına uygun olarak
onarıldı.
Süreyya Operası, 2005 yılında Kadıköy Belediyesi tarafından
49
yıllığına kiralandı
ve aslına uygun şekilde
restore edilip veoperaya dönüştürülerek 27 Ekim 2007
tarihinde açıldı.
Binanın mekanik ve statik konuları ele alındı. Deprem
ve yangına karşı takviye ve önlemler
gerçekleştirildi.
Bunun yanında sinemanın özellikle
teknik altyapısında
onarımlar
yapıldı: Ses sistemi güncellendi, makine dairesi onarıldı, perde sistemleri değiştirildi, yeni perdeler için elektronik raylar döşendi, beyaz projeksiyon ekranında siyah maske perdesi diye tanımlanan bir sistem kuruldu, gişelerinin içi yenilendi, bilet satışında bilgisayar sistemine geçildi.
Opera sahnesi yenilendi ve tamamlandı
. Sahne altı teknik oda ve soyunma odası olarak düzenlendi. O
rkestra
çukuru oluşturuldu
. Yan sahnelere yük asansörü ve merdiven eklendi. Sahne donanımı, havalandırma, aydınlatma, ışık sistemi ve ses düzeni yapıldı. Mevcut kiremit çatı daha hafif metal kaplama çatı
ile değiştirildi. Bütün bina
onarılıp elden geçirildi
.
Bütün
dekoratif
unsurlar temizlendi
. Tavan
freskleri, duvarlardaki pano resimler;
uzmanlar tarafından titizlikle ve usulünce onarıldı. Yapının cephesinde ve sahne portal çerçevesinde yer alan heykeltıraş İhsan Özsoy'a ait kabartma heykeller restore edildi.
Koltuklar, halılar ve avizeler özel
olarak yapıldı.
Bina hazırlanan rölöve ve restorasyon projesine
göre onarılıp yenilendi. Tahrip olmuş dekoratif parçalar,
tespit edilen örneklerine göre tamamlandı.
Muğla Yatağan'dan özel olarak
beyaz
mermerler getirtildi ve dış merdivenleri yenilendi
. Tarihi Süreyya Binası, Kadıköy Belediyesi Süreyya Operası olarak 27 Ekim 2007 tarihinde,
Ahmed Adnan Saygun'un Yunus
Emre Oratoryosu
ile
bir kez daha sanata, sanatçıya ve sanatseverlere kapılarını açtı.
Mimar
Cafer Bozkurt’un
yönettiği restorasyon projesi, yaklaşık 9
milyon dolara
tamamlandı. Bu proje 2006 yılında Tarihi Kentler Birliği
Başarı Ödülü' ne
layık görüldü.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.