Rusya-Ukrayna arasında büyük gerilim: Ukraynalılar sokağa döküldü

Ukrayna’nın başkenti Kiev’de Rusya Büyükelçiliği önünde lastik yakılarak ve elçilik binası önüne gemi maketleri konularak protesto gösterileri düzenlendi.
Ukrayna’nın başkenti Kiev’de Rusya Büyükelçiliği önünde lastik yakılarak ve elçilik binası önüne gemi maketleri konularak protesto gösterileri düzenlendi.

Ukrayna Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Azak Denizi'ndeki Kerç Boğazı civarında, Rusya Federal Güvenlik Servisine (FSB) ait sınır güvenliği teknesinden Ukrayna savaş gemilerine ateş açıldığını duyurdu. Kiev’de Ukraynalılar Rusya Büyükelçiliği’nin önünde toplanarak yaşanan olayı protesto etti. Ukrayna Devlet Başkanı Poroşenko, Karadeniz'de Rusya ile yaşanan gerilimin ardından sıkıyönetim kanunu imzaladı. Rusya, Azak Denizi’nde Ukrayna ile yaşanan gerginliğin ardından BMGK'yi acil toplantıya çağırdı. Türkiye'den Azak Denizi'ndeki olaylarla ilgili "Ukrayna’ya ait gemilere ateş açıldığı ve yaralılar bulunduğu yolundaki haberleri endişeyle karşılıyoruz" açıklaması yapıldı. Rusya-Ukrayna arasında yıllardır süren gerilimin nedenlerini derledik.

Rusya'ya ait bir sahil güvenlik teknesi Karadeniz ile Azak Denizi arasındaki Kerç Boğazı'nda Ukrayna'ya ait bir römorköre çarptı. Taraflar olaydan dolayı birbirlerini suçladı. Rusya'nın ilhak ettiği Kırım Yarımadası'nın karasuları açıklarında Karadeniz'den Azak Denizi'ne giriş yapmaya çalışan Ukrayna donanmasına ait üç geminin geçişine engel olunurken, Moskova'ya ait bir sahil güvenlik teknesi, Kiev'e ait bir römorkörün güvertesine çarparak aracı durdurdu.

 Ukrayna’nın başkenti Kiev’de Rusya Büyükelçiliği önünde lastik yakılarak ve elçilik binası önüne gemi maketleri konularak protesto gösterileri düzenlendi.
Ukrayna’nın başkenti Kiev’de Rusya Büyükelçiliği önünde lastik yakılarak ve elçilik binası önüne gemi maketleri konularak protesto gösterileri düzenlendi.

Rusya, olayda Ukrayna'yı bir "çatışma durumu" yaratmakla suçladı ve resmi TASS haber ajansı, Rus sahil güvenlik yetkililerinin krizin tırmanmasını engellediğini bildirdi.

Ukrayna ordusu, gemilerin geçişinin engellenmesi için Rusya'nın kontrolündeki köprünün altına büyük bir kargo gemisi yerleştirdiğini açıkladı. Ayrıca gemilerin ikisine ateş açıldığı ve olayda 6 Ukrayna askerinin yaralandığı bildirildi.
Ukrayna ordusu, gemilerin geçişinin engellenmesi için Rusya'nın kontrolündeki köprünün altına büyük bir kargo gemisi yerleştirdiğini açıkladı. Ayrıca gemilerin ikisine ateş açıldığı ve olayda 6 Ukrayna askerinin yaralandığı bildirildi.
  • Ukrayna Milli Güvenlik ve Savunma Konseyi, dün Rusya'nın Kerç Boğazı'ndaki saldırgan faaliyetleriyle ilgili parlamentonun toplanacağını bildirmişti. Bugün parlamentosunda alınan karar ile beraber, Ukrayna'da sıkıyönetim ilan edildi.

Öte yandan Rusya ve ABD de, BMGK'ya acil toplanma çağrısında bulundu.

Rusya-Ukrayna arasındaki gerileme ilişkin Türkiye’den ilk tepki

  • Dışişleri Bakanlığı'ndan Azak Denizi'ndeki olaylarla ilgili "Ukrayna’ya ait gemilere ateş açıldığı ve yaralılar bulunduğu yolundaki haberleri endişeyle karşılıyoruz" açıklaması yapıldı.
Sığ Azov Denizi Kırım'ın doğusunda ve Rusya yanlısı ayrılıkçılar tarafından ele geçirilen Ukrayna topraklarının güneyinde. Kuzey kıyılarındaki iki Ukrayna limanı Berdyansk ve Mariupol, buğday ve çelik ihracıyla, kömür ithali açısından önemli. 2003'te Rusya ve Ukrayna arasında yapılan anlaşma, iki ülkenin gemilerinin de özgürce bölgede seyredebilmesi öngörüyor.
Sığ Azov Denizi Kırım'ın doğusunda ve Rusya yanlısı ayrılıkçılar tarafından ele geçirilen Ukrayna topraklarının güneyinde. Kuzey kıyılarındaki iki Ukrayna limanı Berdyansk ve Mariupol, buğday ve çelik ihracıyla, kömür ithali açısından önemli. 2003'te Rusya ve Ukrayna arasında yapılan anlaşma, iki ülkenin gemilerinin de özgürce bölgede seyredebilmesi öngörüyor.

ABD'nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Nikki Haley, Twitter paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

  • "Yarın 11:00'de (Bugün, TSİ 19:00) gerçekleştirilmek üzere acil bir Birleşmiş Millletler Güvenlik Konseyi toplantısı çağrısı yapılmıştır."

Ukrayna’da savaş kabinesi toplandı

Ukrayna Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi Genel Sekreteri Aleksandr Turçinov, ülkenin savaş durumuna geçmesi için Savaş Kabinesi'nin toplandığını bildirdi.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Petro Poroşenko
Ukrayna Cumhurbaşkanı Petro Poroşenko

Turçinov, Ukrayna basınına yaptığı açıklamada, Ukrayna Devlet Başkanı Petro Poroşenko'nun topladığı savaş kabinesinde Azak Denizi’nde meydana gelen hadise ile ilgili olarak Ukrayna Savunma Bakanlığı'nın rapor verdiğini aktardı.

Rusya’nın desteğiyle Ukrayna’dan tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan eden Donetsk ve Luhansk Halk Cumhuriyeti’nde geçtiğimiz haftalarda seçimler tamamlanmıştı. NATO’dan Luhansk ve Donetsk’te düzenlenen seçimin tanınmayacağına yönelik bir açıklama gelmişti. Moskova tarafından desteklenen Rusya destekli ayrılıkçı isyancılar, Batı yanlısı protestoların Şubat 2014'te Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç'i devirmesi ve Rusya'nın Kırım'ı bir ay sonra ilhak etmesi sonrasında Doğu Ukrayna topraklarına el koymuştu.
Rusya’nın desteğiyle Ukrayna’dan tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan eden Donetsk ve Luhansk Halk Cumhuriyeti’nde geçtiğimiz haftalarda seçimler tamamlanmıştı. NATO’dan Luhansk ve Donetsk’te düzenlenen seçimin tanınmayacağına yönelik bir açıklama gelmişti. Moskova tarafından desteklenen Rusya destekli ayrılıkçı isyancılar, Batı yanlısı protestoların Şubat 2014'te Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç'i devirmesi ve Rusya'nın Kırım'ı bir ay sonra ilhak etmesi sonrasında Doğu Ukrayna topraklarına el koymuştu.

Toplantıda Rus savaş gemilerinin Ukrayna savaş gemilerine yaptığı müdahalenin "askeri saldırı eylemi" olduğunun vurgulandığını belirten Turçinov, "Toplantıda ülkede savaş durumu ilan edilmesi mahiyetinde sıkıyönetim kararı alınması için Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi'nin toplanması önerildi" dedi.

İlginizi çekebilirKaradeniz'de gergin gece: Ukrayna Rusya'ya savaş açmaya hazırlanıyor

Rusya, Ukrayna gemilerine ateş açıldığını kabul etti

Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB), Azak Denizi’nde Ukrayna savaş gemilerini durdurmak için silah kullanıldığını doğruladı.

FSB'den yapılan açıklamada, Ukrayna savaş gemilerinin saat 19.00 sularında Rus sınırını tekrar ihlal etme girişiminde bulunduğu belirtilerek, bu duruma Rus Karadeniz Filosu ve Federal Güvenlik Servisi’ne ait gemilerin müdahalede bulunduğu ifade edildi.

Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

  • "Ukrayna savaş gemilerini zorla durdurma amacıyla, silah kullanıldı. Rusya’nın Karadeniz'deki karasularında, Ukrayna Deniz Kuvvetlerinin üç gemisi de gözaltına alındı. Ukrayna Silahlı Kuvvetlerinden üç yaralı askere tıbbi yardım sağlandı. Hayatları için bir tehdit yok."

Ukrayna- Rusya arasındaki krizin perde arkası

Ukrayna’da 2004 yılındaki Turuncu Devrim ile ülke yönetimi Rus odağından batı odağına dönmeye başladı. Ukrayna’daki krizin başlangıcı ise 22 Kasım 2013’te Yanukoviç hükümetinin AB Ortaklık Anlaşması’nı imzalamayı reddetmesi üzerine ortaya çıktı.

Bu karar sonrası Batı yanlısı muhalefet ve destekçileri sokaklarda ve meydanlarda gösteriler düzenlemeye başladı

Muhalefet idari organları ele geçirdi

Gösteriler büyüyerek devam etti ve muhalefet, Kiev’in ana caddesi Khreschatyk’ta Kiev Belediyesi’nin de aralarında bulunduğu pek çok kamu binasını ele geçirdi.

Yönetimi elinde bulunduran tüm gösterilere rağmen direnmeye devam etti.

  • Tarihler 24 Şubat 2014’ü gösterdiğinde ülkenin batısında ve başkenti Kiev’de kontrolü ele geçiren muhaliflerden sonra Yanukoviç Rusya’ya kaçtı. Ukrayna’da geçiş hükümeti kuruldu.
Yanukoviç-Putin
Yanukoviç-Putin

Daha sonra yapılan seçimlerde ise, Rusya karşıtı ve AB yanlısı söylemleriyle bilinen ve ülkesini AB ve NATO’ya üye yapmak istediğini kaydeden Ukraynalı işadamı Petro Poroşenko, ülkenin yeni Cumhurbaşkanı seçildi.

Rusça konuşan ülkenin güneydoğusu Kiev yönetimini tanımadı

Geçiş hükümetinin ardından ise Yanukoviç yanlıları ülkenin güney ve doğusunda düzenledikleri gösterilerde yerel yönetimler güvenliğin merkez Kiev yönetimi tarafından değil, kendileri tarafından sağlanacağını açıkladı.

Rusya yanlısı ve Ukrayna’da Rusça konuşan ülkenin güneydoğusundaki Harkov, Donetsk, Lugansk, Dnepropetrovsk, Zaporojye, Herson ve Kırım otonomisinin katıldığı “Ukrayna Cephesi” adlı kongreden çıkan bildiride şöyle denildi:

  • “Bölgelerde güvenlik, şu andan itibaren yerel yönetimlerin eline geçiyor. Kongre’de temsil edilen bölge yöneticileri, emrindeki güvenlik güçleri ve halkla birlikte anayasal düzeni korumak için birlikler oluşturacak. Başkent Kiev’de oturumlar düzenleyen parlamentonun son iki günde aldığı tüm kararların baskı altında kabul edildiğini varsayıyoruz. Rusya’ya bölgelerimizde düzen ve huzurun muhafaza edilmesi için ayrıca yardım çağrısı yapıyoruz.”

Rusya’nın Kırım İlhakı

Yanukoviç’in kaçtığı açıklanmadan önce 23 Şubat’ta ise Kırım’ın güneyindeki Sivastopol’da Rus yanlısı gösteriler başlamış, üç dört gün sonrada Rus bayraklarını göndere çeken, Rusya destekli olduğu iddia edilen silahlı milis güçler bir çok bölgeyi ele geçirdi. 6 Mart’ta Kırım Yüksek Konseyi 16 Mart tarihinde Kırım’ın Rusya’ya katılıp katılmayacağını belirleyen referandum yapacaklarını açıklamıştır.

  • 16 Mart 2014’de yapılan referandumda Kırım’da %96.77, Sivastopol’de ise %95.6 oranında Rusya’ya bağlanma yönünde oy çıktı.

Ukrayna'dan tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan eden Donetsk Halk Cumhuriyeti, Ukrayna'nın ardıl devleti olarak görülen, 'Malorossiya' (Küçük Rusya) adlı yeni bir ülke kurulduğunu açıklamıştı. Öldürülen Donetsk Halk Cumhuriyeti lideri Aleksandr Zaharçenko, üç yıldır devam eden Ukrayna krizini çözmek amacıyla kurdukları yeni, bağımsız ülke Malorossiya'ya üç yıllık bir süreçte geçiş yapmayı planladıklarını belirmişti.

Kırım'da sandıkların kapanmasının ardından dönemin ABD Başkanı Barack Obama ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin telefonda görüştü.

Türkiye’nin tutumu

Türkiye’den Ukrayna’nın toprak bütünlüğünün esas olduğunu ve her meselenin Ukrayna’nın toprak bütünlüğü çerçevesinde konuşulması gerektiği çerçevesinde açıklamalar geldi. Ukrayna’nın toprak bütünlüğünün ihlal edilmesinin uluslararası hukukla bağlantılı olmaması itibariyle kabul edilmez nitelikte olduğu vurgulandı.

İlginizi çekebilirUkraynalıların tarihteki en büyük acısı: Holodomor