PortrelerMalayların Gandi'si: Dato Onn Jaafar

Malayların Gandi'si: Dato Onn Jaafar

NESLİHAN YAKUT MECRA 4 DAKİKADA OKUNUR
Malayların Gandi'si: Dato Onn Jaafar Malayların Gandi'si: Dato Onn Jaafar
Dato Onn Jaafar, Malay kimliğinin oluşturulmasında kritik bir role sahiptir.

Malay toplumunun bağımsızlık hikâyesinde egemen Malezya’nın aktif öncüsü ve ‘’Bağımsızlığın Babası’’ olarak Malezya’nın birinci Başbakanı Tunku Abdurrahman yer alsa da, ülkede İngiliz işgaline karşı siyasi örgütlenmenin ve enstitüleşmenin temel taşı Dato Onn Jaafar’dir. Bazı yorumcular onu, Hindistan’da bağımsızlığın babası olarak bilinen, Hindistan Bağımsızlık Hareketi’nin lideri Mahatma Gandi’ye benzetirler. Dato Onn, “Pengasas Kemerdekaan” yani “Bağımsızlığın Öncüsü’’ unvanını genelde atfedildiği kişidir.

Günümüz Malezya'sını anlamak için, Dato Onn Jaafar'ın hayat hikâyesine odaklanmak şart.
Günümüz Malezya'sını anlamak için, Dato Onn Jaafar'ın hayat hikâyesine odaklanmak şart.

Bulunduğu zamanın çok ötesinde yaşayan, ileri bir bilgi, birikim ve öngörüye sahip olduğu söylenen Dato Onn Jaafar’in hizmetleri Malezya’yı milletleştirmek ve devleti tesis etmek ile sınırlı kalmamış, Malay dini kimliğinin korunması ve tanınmasında da çok önemli katkılarda bulunmuştur.

Dato Onn Jaafar'ın babası Datuk Jaafar Hac Muhammed, Türk asıllı Hanım Rukiye ile evlenmişti.
Dato Onn Jaafar'ın babası Datuk Jaafar Hac Muhammed, Türk asıllı Hanım Rukiye ile evlenmişti.

Bir neslin inşasını gerçekleştiren Dato Onn Jaafar, 12 Şubat 1895’te, Singapur’un kuzeyinde yer alan Johor Sultanlığı’nda dünyaya geldi. Babası, sultanlık yöneticileriyle yakın ailevi bağlara sahip olan ve Sultan İbrahim’in de kuzeni olarak bilinen Datuk Jaafar Hac Muhammed’dir. Annesi ise, 19’uncu yüzyılın sonlarına doğru, Osmanlılar tarafından Johor’a gönderilen Kafkas asıllı Hanım Rukiye’dir. Johor Sultanı’yla dostluk bağlarını güçlendirmek için Malezya’ya gönderilen Hanım Rukiye’nin Türk asıllı olduğu belirtilmektedir.

Dato Onn Jaafar, kızı Saliha ile...
Dato Onn Jaafar, kızı Saliha ile...

Dato Onn Jaafar, temel eğitimini Johor’daki bir Malay okulunda aldı. 6 yaşındayken Sultan İbrahim tarafından evlatlık alınan Onn, tahsil için çocuk yaşında İngiltere’ye gönderildi. Aldığı kuvvetli eğitim ona ana dilini unutturacak derecede yoğundu. İngilizce ve Fransızcayı mükemmel şekilde öğrenen Onn, hitabetiyle ve futbol becerisiyle dikkat çekti. Yüksek öğreniminin ardından Malezya’ya dönen Onn, birkaç yıl memur olarak çalıştıktan sonra, 1917’de Johor Askeri Akademisi’ne katıldı ve orduya intisap etti. Teğmenlik rütbesini almasının ardından, Rafiah adlı bir hanımla evlendi ve Saliha isimli bir kızları oldu. Doğumdan hemen sonra Rafiah Hanım’ın vefatı üzerine Onn, Halime adlı bir başka hanımla evlendi. Çiftin oğlu Tun Hussein Onn, gelecekte Malezya’nın üçüncü başbakanı olacaktır.

REKLAM

Sultan İbrahim'in Helen Bartholomew Wilson adlı bir İngiliz kadınla evlenmesi ve onu
Sultan İbrahim'in Helen Bartholomew Wilson adlı bir İngiliz kadınla evlenmesi ve onu

Dato Onn Jaafar’ın zihnî dönüşümü, Singapur’da İngilizce olarak yayımlanan “Mirror” adlı bir gazeteye yazdığı köşe yazılarında kendisini göstermişti. Johor Sultanı İbrahim'in bazı siyasi uygulamalarını eleştirmesi hem beklenmedik hem de alışılmadık bir durumdu.

Onn’un ilk eleştirileri, Malezya’nın yerli halkı olan Orang Asli’lerin kötü muameleye tabi tutulması nedeniyle gerçekleşmişti. Ardından, Sultan İbrahim’in Helen Bartholomew Wilson adlı bir İngiliz kadınla evliliğini eleştirdi. Wilson’ın 1927’de kraliçe ilan edilmesi, İngilizlerin bürokrasiye hâkim oluşu ve bunun doğurduğu gerilimler, Dato Onn Jaafar’ın Sultan’la arasının açılmasına yol açtı. Nihayet Sultan, kendisine duyduğu yakınlığa rağmen, Onn’u çevresinden uzaklaştırdı. Böylece Onn’un 9 yıllık Singapur sürgünü de başlamış oldu.

Sultan İbrahim, özel hayatındaki tercihleri nedeniyle Dato Onn Jaafar tarafından sert biçimde eleştirilmişti.
Sultan İbrahim, özel hayatındaki tercihleri nedeniyle Dato Onn Jaafar tarafından sert biçimde eleştirilmişti.

Ekonomik anlamda ciddi bir sıkıntıya giren ve geçimini gazetecilik yaparak sağlamaya çalışan Dato Onn Jaafar, bu süreçte Malay halkının bilinçlenmesi ve İngiliz etkilerinden sıyrılmaları hedefiyle çok sayıda yazı kaleme aldı. İngiltere’nin çalışmaları için Malezya’ya getirdiği Çinli ve Hintlileri sıklıkla örnek göstererek, onların çalışkanlıklarının Malaylar tarafından da örnek alınması gerektiğini dile getirdi. Etkisinin artması ve halkın kendisine rağbet göstermeye başlaması üzerine, Sultan İbrahim 1936’da Dato Onn Jaafar’ı sürgünden çağırıp Johor Meclis Konseyi’nde görevlendirdi.

Malezya'nın bağımsızlık bildirgesinin imzalanması, 5 Ağustos 1957.
Malezya'nın bağımsızlık bildirgesinin imzalanması, 5 Ağustos 1957.

Onn’un aktivizm hayatının ikinci evresini, İkinci Dünya Savaşı sonrasında dünyada oluşan dengeler belirledi. İngiltere, artık dünyanın farklı yerlerindeki doğrudan yönetimlerinden vazgeçip yerel yapılar kurmaya karar vermişti. Bu bağlamda, Malaya için 11 eyaletin tek bir İngiliz kolonisi altında toplanması, herkese vatandaşlık verilmesi ve Malay yöneticilerin hâkimiyetlerinin minimuma indirilmesi gündeme geldi. Dato Onn Jaafar, bu plana direnilmesi gerektiği görüşündeydi. Onn’a göre, Çinlilere ve Hintlilere yönetimde eşit oranda pay verilmesi, zaman içinde Malay kimliğinin ve etnik yapısının tamamen silinmesi sonucunu doğuracaktı.

REKLAM

UMNO, 61 yıl süren iktidarını geçtiğimiz mayıs ayında, muhalefete devretti.
UMNO, 61 yıl süren iktidarını geçtiğimiz mayıs ayında, muhalefete devretti.

Malayları harekete geçirmeyi başaran Onn, bir yandan da siyasi anlamda kurumlaşmaya ağırlık verdi. 11 Mayıs 1946’da “Birleşik Malay Cephesi”ni kurdu ve liderliğini üstlendi. Cephe, daha sonra Birleşik Malay Ulusal Organizasyonu (UMNO) ismini alacaktı. İngiltere, güçlü direniş karşısında geri atmak zorunda kaldı. Yürütülen müzakerelerin sonucunda, 1948’de Malaya Federasyonu Anlaşması imzalandı. Bu anlaşma, Malaylara haklarını kısmen de olsa tanıyan, eski durumu düzene sokan bir adımdı.

Mahathir Muhammed, uzun yıllar liderliğini yaptığı UMNO'yu iktidardan indiren isim oldu.
Mahathir Muhammed, uzun yıllar liderliğini yaptığı UMNO'yu iktidardan indiren isim oldu.

UMNO Genel Başkanı sıfatıyla, hem Malayların aşırı milliyetçiliğini törpülemeye hem de İngilizlerin baskılarına karşı patlak veren Komünist ayaklanmayı yatıştırmaya soyunan Onn, partinin Malay olmayanlara da açılması tezini dile getirdi. Bu teklif, aralarında partinin ileri gelenlerinden Tunku Abdurrahman’ın da bulunduğu çok sayıda üye tarafından tepkiyle karşılandı. Onn, partilileri ikna edebilmek için, Malay olmayanları da içine alacak yeni bir siyasi yapılanmanın yalnızca 10 yıl içinde UMNO’nun karşısına çıkabileceği uyarısında bulundu. Partideki tekelcilikle baş edemeyeceğini anlayan Onn, 1951’de istifa ederek, kendi kurduğu siyasal hareketten ayrıldı. Onn’un yerini Tunku Abdurrahman aldı.

Dato Onn Jaafar'dan sonra UMNO'ya liderlik eden Tunku Abdurrahman.
Dato Onn Jaafar'dan sonra UMNO'ya liderlik eden Tunku Abdurrahman.

Aynı yıl, yeni bir siyasi hareket başlatmak üzere arayışlara giren Dato Onn Jaafar, bütün ırkları kapsayan Bağımsız Malayalılar Partisi’ni kurdu. Çinlilerin ve Hintlilerin de desteğini kazanan parti, seçimlerde herhangi bir varlık gösteremeyince, bu defa Ulusal Parti’nin kuruluşunu gerçekleştirdi. Anayasal iktidarın sürekliliği, halkın sosyo-ekonomik gelişimi için mücadele gibi başlıklar, partinin temel politikasını oluşturuyordu. Bu arada, Onn’un eski partisi, muhalefette yer alan kurucu liderin taktiklerini uygulamaya koymuştu. UMNO’da artık Çinli ve Hintli siyasal müttefikler de yer almaktaydı.

REKLAM

Dato Onn Jaafar, uzun yıllar emek verdiği partisinden istifa etmek durumunda kalmıştı.
Dato Onn Jaafar, uzun yıllar emek verdiği partisinden istifa etmek durumunda kalmıştı.

1959 seçimlerinde, Onn’un liderliğindeki Ulusal Parti, diğer partilerle koalisyona girerek yalnızca tek bir milletvekili çıkarabildi. Dato Onn Jaafar, yaşına hürmeten, parlamentodaki muhalefet liderliğine getirildi. Özellikle eğitim ve temel özgürlüklerle ilgili çok sayıda kanunun geçmesinde, Onn’un bizzat gayreti vardı.

Dato Onn Jaafar, uzun ve fırtınalı bir hayatın sonunda, 18 Ocak 1962’de diyabet ve kalp rahatsızlıkları nedeniyle ebediyete irtihal ettiğinde, 67 yaşındaydı.

Dato Onn Jaafar'ın Kuala Lumpur'daki kabri.
Dato Onn Jaafar'ın Kuala Lumpur'daki kabri.

Malezya’da geçtiğimiz 9 Mayıs’ta düzenlenen genel seçimlerde, 61 yıllık iktidarı ilk kez muhalefete kaptıran UMNO’nun hikâyesini anlamanın yolu, Dato Onn Jaafar’ın hayat hikâyesinin ayrıntılı şekilde bilinmesinden geçiyor. Onun bağımsız ve özgür Malezya fikri, toplumda derin bir şekilde kökleşmiş ve karşılık bulmuştur.

YORUMUNUZU YAZIN, SORUNUZU SORUN
{{ entity.comments.quantity }} KİŞİ YORUM YAZDI
İLK YORUM YAZAN SİZ OLUN

Malezya`da tamamladığı üniversite öğreniminin ardından, Boğaziçi Üniversitesi Asya Çalışmaları Bölümü`nde yüksek lisansına devam ediyor.

YUKARI DÖNÜN

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz