Suudi Arabistan: Reformlar ve riskler

Geçtiğimiz yılın haziran ayında, Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdulaziz’in, beklenmedik bir kararla Veliaht Prens Muhammed bin Nayef’i azlederek yerine kendi oğlu Muhammed bin Selman’ı getirmesi, hiç şüphesiz sıradan bir değişiklik değildi.

HABER MASASI AA, REUTERS, MECRA 3 DAKİKADA OKUNUR
Suudi Arabistan: Reformlar ve riskler
Suudi Arabistan, tarihinin en kritik ve kırılgan sürecini yaşıyor. (Reuters)

Geçtiğimiz yılın haziran ayında, Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdulaziz’in, beklenmedik bir kararla Veliaht Prens Muhammed bin Nayef’i azlederek yerine kendi oğlu Muhammed bin Selman’ı getirmesi, hiç şüphesiz sıradan bir değişiklik değildi.

BEĞEN

Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdulaziz’in 26 Eylül 2017 Salı günü yayımladığı bir kararname, ülke tarihinin en dikkat çekici dönüm noktalarından birine işaret ediyordu: Suudi kadınlara on yıllardır uygulanan araç kullanma yasağı kaldırılmıştı. Bu sıradan bir serbestlik değildi. Kaldırılan yasak, Suudi Arabistan ulemasının yetki alanlarının yavaş yavaş daraltılmaya başladığının bir göstergesiydi. Bu ise, ülkenin temel direklerinden birinin siyasi iktidar eliyle yok edildiğini ortaya koyuyordu.

Suudi Arabistan’ın kurucusu Kral Abdulaziz bin Abdurrahman Âl-i Suud
Suudi Arabistan’ın kurucusu Kral Abdulaziz bin Abdurrahman Âl-i Suud

Armadaki o iki kılıçtan biri

Suudi Arabistan’ın kurucusu Kral Abdulaziz bin Abdurrahman Âl-i Suud, Hicaz’da gücünü pekiştirirken, fanatik bir dini hareket olan İhvan’dan yardım almıştı. Muhammed bin Abdilvehhab’in öğretileri çerçevesinde hareket eden İhvan, Arap Yarımadası’nı köy köy etkisi altına alarak, Kral’a ihtiyacı olan siyasal ve sosyal meşruiyeti sağlamıştı.

1925’te Hicaz’ın tümüyle Kral’ın kontrolüne geçmesinin ardından, İhvan’ın gücü fazlasıyla artınca, Kral bu defa yarımadadaki kabileleri bu fanatik yapılanmaya karşı örgütledi. 29 Mart 1929’da İhvan’la Kral’ın yeni müttefikleri arasında yaşanan savaş, İhvan’ın tamamen dağılmasıyla sonuçlandı. Arap Yarımadası’nda artık tek bir otorite vardı: Kral Abdulaziz.

Arap Yarımadası'ndaki kabileler, İhvan'a karşı Kral'ın yanında saf tutmuştu.
Arap Yarımadası'ndaki kabileler, İhvan'a karşı Kral'ın yanında saf tutmuştu.

İhvan’ın gücünden faydalanarak iktidarını sağlamlaştıran, daha sonra da İhvan’dan kurtulan Kral, dinin meşruiyet sağlayıcı etkisini kullanmadan uzun süreli bir yönetim kuramayacağını fark etmişti. 1932’de Suudi Arabistan resmen bağımsız bir devlet olarak uluslararası arenaya çıktığında, ülke içindeki siyasal yapılanma, bölgenin diğer devletlerine pek benzemeyen bir şekilde dizayn edilmişti: Taht, kurucu kralın ölümünden sonra babadan oğula değil, kardeşten kardeşe intikal edecekti.

REKLAM

Kral Abdulaziz, 2. Kral Saud ve 3. Kral Faysal
Kral Abdulaziz, 2. Kral Saud ve 3. Kral Faysal

Ayrıca ulema sınıfı ciddi yetkilerle donatılmıştı. Ulema dış politikaya, petrol gelirlerinin nasıl harcandığına ve kraliyet ailesinin özel yaşantısına müdahale etmemek şartıyla, rejimin ana sütunlarından birini oluşturacaktı.

Suudi Arabistan kraliyet armasındaki iki kılıçtan biri siyaseti, diğeri ise işte ulema sınıfına verilen bu “dini yaptırım gücü”nü simgeler.

Suudi Arabistan kraliyet arması.
Suudi Arabistan kraliyet arması.

Keskin ve ani dönüşler

Geçtiğimiz yılın haziran ayında, Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdulaziz’in, beklenmedik bir kararla Veliaht Prens Muhammed bin Nayef’i azlederek yerine kendi oğlu Muhammed bin Selman’ı getirmesi, hiç şüphesiz sıradan bir değişiklik değildi.

Kral Selman (Ortada), Veliaht Prens Muhammed bin Selman (Sağda) ve görevinden azledilen Prens Muhammed bin Nayef (Solda)
Kral Selman (Ortada), Veliaht Prens Muhammed bin Selman (Sağda) ve görevinden azledilen Prens Muhammed bin Nayef (Solda)

Taht, artık sadece oğullardan torunlara geçmekle kalmıyor, bu geçişin Selman’ın nesline doğru intikali sağlanıyordu. Suudi Arabistan tarihinde, Kral Selman bir dönüm noktası teşkil edecek, kendisine kadar ağabeyden kardeşe geçen taht, artık Selman ve oğullarına intikal edecekti.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman. ( Amir Levy / Reuters)
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman. ( Amir Levy / Reuters)

1985 doğumlu yeni Veliaht Prens Muhammed bin Selman (MBS), icraatlarına oldukça hızlı başladı. Ülkenin kuruluşundan bu yana ulema sınıfının uhdesine bırakılmış olan belli başlı konuları (kadınlarla ilgili meseleler, eğlence sektörüne konan yasaklar, ülkenin turizme açılması, turist vizesi uygulamasına geçiş hazırlığı vb.) elden geçiren MBS, böylece kuruluş felsefesinin yeniden şekillendirileceğinin de işaretlerini verdi.

MBS deöneminde başlatılan reform hareketleri kapsamında ülkede sinema salonları açılmasına izin verildi. (Faisal Al Naser / Reuters)
MBS deöneminde başlatılan reform hareketleri kapsamında ülkede sinema salonları açılmasına izin verildi. (Faisal Al Naser / Reuters)

Suudi Arabistan henüz 100’üncü yaşına basmadan, 32 yaşındaki heyecanlı bir prensin ülkenin yörüngesini ve omurgasını tamamen değiştirmeye soyunması, elbette akla bazı soru işaretlerini ve endişeleri de getiriyor.

REKLAM

Muhammed bin Selman, Leonardo da Vinci'nin ünlü tablosu Salvator Mundi'yi 450 milyon dolar karşılığında satın almıştı.
Muhammed bin Selman, Leonardo da Vinci'nin ünlü tablosu Salvator Mundi'yi 450 milyon dolar karşılığında satın almıştı.

Arabistan’ın ufkundaki riskler

On yıllar boyunca geçerli olan siyasal ve dinî düzenin birkaç yasal düzenlemeyle ve yukarıdan aşağıya baskıyla değiştirilmesi, sadece Suudi Arabistan için değil, dünyanın herhangi bir ülkesi için de ciddi riskler içeriyor. Toplumun değişimlere hazır olup olmaması bir yana, ortaya çıkabilecek beklenmedik krizlerle baş edilip edilemeyeceği de merak ediliyor.

Suudi Arabistan'ın insansın robot Sophia'ya vatandaşlık vermesi, dünyanın gündemini uzun süre meşgul etti.
Suudi Arabistan'ın insansın robot Sophia'ya vatandaşlık vermesi, dünyanın gündemini uzun süre meşgul etti.

Ekonominin tepetaklak olması durumunda, siyasi ve dinî reformların ülke içinde yarattığı huzursuzluk, kendisini bir halk isyanı biçiminde dışarı vurabilir. Ülkenin doğusunda yoğunlaşan Şii azınlığın ilerde sebep olabileceği herhangi bir siyasi krizle baş etmek de bu hengâmede imkânsızlaşabilir. Tüm bunlar, Suudi Arabistan’ın en az üç parçaya bölünmesine gidecek bir türbülans döneminin de başlangıcı olabilir.

Suudi Arabistan'ın akıbeti, dünya kamuoyunun yakın takibinde. (Faisal Al Nasser / Reuters)
Suudi Arabistan'ın akıbeti, dünya kamuoyunun yakın takibinde. (Faisal Al Nasser / Reuters)

Genç veliahdın gücü yetecek mi?

MBS ile ilgili dünya basınında yapılan analizlerin ortak paydasını, genç veliahdın karakteriyle ilgili soru işaretleri oluşturuyor. MBS acele karar veren, etrafının yönlendirmesine fazlasıyla açık, hırslı ve öfkeli bir karakter olarak tanımlanıyor. İran’la mücadele edebilmek için Yemen’e başlattığı ani askeri müdahalenin de gösterdiği gibi, MBS’nin bazı kararları ülkenin geneline ağır yükler getirecek faturalara dönüşebiliyor.

Suudi Arabistan'ın Yemen'de sürdürdüğü abluka nedeniyle milyonlarca insan yaşam mücadelesi veriyor. (Khaled Abdullah / Reuters)
Suudi Arabistan'ın Yemen'de sürdürdüğü abluka nedeniyle milyonlarca insan yaşam mücadelesi veriyor. (Khaled Abdullah / Reuters)

MBS bağlamında asıl merak edilen şey, genç ve heyecanlı prensin kimlerden akıl aldığı konusu. Eğer, kamuoyu önünde saklama ihtiyacı duymaksızın sergilediği gibi ABD-İsrail çizgisinden danışmanlar eşliğinde tahta yürüyorsa, bu yolun sonunun selamete çıkmayacağı açık.

REKLAM

ABD Başkanı Donald Trump, MBS'yi geçtiğimiz günlerde Beyaz Saray'da ağırlamıştı. (Jonathan Ernst / Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump, MBS'yi geçtiğimiz günlerde Beyaz Saray'da ağırlamıştı. (Jonathan Ernst / Reuters)

Yok eğer, Birleşik Arap Emirlikleri-Mısır çizgisi MBS’yi etkiliyorsa, o zaman da Suudi Arabistan’ın bu “rehberlik”ten istifade etmesi şöyle dursun, Arap dünyası içindeki yerinin daha da zayıflaması kaçınılmaz. BAE-Mısır ikilisinin kuyruğuna takılmış bir Suudi Arabistan görüntüsü, Riyad’ın her türlü aleyhine işleyecektir.

ABD Başkanı Trump, Suudi Arabistan Kralı Selman ve Mısır Cumhurbaşkanı Sisi. (Krallık Basın Bürosu)
ABD Başkanı Trump, Suudi Arabistan Kralı Selman ve Mısır Cumhurbaşkanı Sisi. (Krallık Basın Bürosu)

Kuruluşun yüzüncü yılına doğru…

Bütün bu parametreler bir arada düşünüldüğünde, Suudi Arabistan’ın, kuruluşundan bu yana tarihinin en kritik ve kırılgan dönemine girdiği söylenebilir. 2032’de, yani devletin 100’üncü kuruluş yıldönümü geldiğinde, nasıl bir Suudi Arabistan bulacağımız, tamamen bugün atılan adımların niteliğiyle bağlantılı olacak.

MBS, ülkenin kurucusu Kral Abdülaziz'in tablosu altında. (Reuters)
MBS, ülkenin kurucusu Kral Abdülaziz'in tablosu altında. (Reuters)

Bir yandan ülkenin iç yapısının yeniden şekillendirilmesinin sonuçları, diğer yandan petrolün istikbaliyle ilgili tartışmalar… Karşımızdaki manzaranın diğer birleşenleri de bunlar.

Türkiye, İran ve Mısır’la birlikte İslâm dünyasının dört sacayağından birini oluşturan Suudi Arabistan’daki her bir sarsıntı ve gerilim, farklı düzeylerde bölgenin her bir köşesinden de hissedilecektir.

YORUMUNUZU YAZIN, SORUNUZU SORUN
{{ entity.comments.quantity }} KİŞİ YORUM YAZDI
İLK YORUM YAZAN SİZ OLUN
BEĞEN

HAFTANIN ÖZETİ

Çin, Uygurlara mobil takip ve denetim uyguluyor
Çin, Uygurlara mobil takip ve denetim uyguluyor
Bu hafta İslam dünyasında, Çin'in Uygurlara yönelik yasa dışı gözetleme faaliyetleri için mobil uygulama kullanması, Trablus'ta yerleşim birimlerinin vurulması, Sudan'a sığınan muhaliflerin geleceklerinin belirsizliğini koruması, Esed rejiminin cezaevlerindeki işkenceyi resmi kurumlara bildirmesi, Endonezya hükumetinin, başkent Jakarta'yı taşıma ka...

PORTRELER

Hacca giden ilk İngiliz Müslüman kadın: Zeynep Cobbold
Hacca giden ilk İngiliz Müslüman kadın: Zeynep Cobbold
İskoçya tepelerinde basit bir mezara gömülü, başı sağ yanına çevrili ve Mekke’ye dönük vaziyette yatan bir kadın... Bu kadının hayattayken son arzusu İslami usullere göre defnedilmekti. İskoçya’daki bu mezarın sahibi, Dunmore Kontu Charles Adolphus Murray ve Leicester’ın ikinci kontunun kızı Lady Gertrude Coke’un kızları Evelyn Cobbold.Onun hikayes...

KARENİN SÖYLEDİĞİ

Kuzey Afrika'nın devrik liderleri
Kuzey Afrika'nın devrik liderleri
15 Ağustos 2005'te çekilen bu fotoğrafta, Libya lideri Muammer Kaddafi, Libya'nın başkenti Trablus'un doğusunda, Akdeniz kıyısındaki Sirte'de gerçekleştirilen bir toplantının ardından müttefikleri; Mısır lideri Hüsnü Mübarek, Cezayir lideri Abdülaziz Buteflika, ile görülüyor.Devlet televizyonundan bildirildiğine göre, Cezayir’in kıdemli Cumhurbaşka...

MALUMAT

İslam Kerimov sonrası Özbekistan'ı adımlarken
İslam Kerimov sonrası Özbekistan'ı adımlarken
Taksi şoförleri genelde ülkenin gidişatını araçlarına aldıkları müşterilerden ve günlük kazandıkları paradan yola çıkarak iyi okuyorlar ve çoğu zaman isabetli tespitler yapabiliyorlar.Taşkent’te taksi şoförüne İslam Kerimov döneminden sonraki gelişmeleri, yeni cumhurbaşkanının uygulamalarını sorduğumuzda Şevket Mirziyoyev’den övgüyle bahsediyor. Bi...

NE OKUMALI?

Azrail'in Vilayetine Yolculuk sonrası başkalaşmak
Azrail'in Vilayetine Yolculuk sonrası başkalaşmak
2018 yılında Zeynep Özel ve Zeynep Akçora çevirisiyle Ketebe Yayınları tarafından dilimize kazandırılan İranlı düşünür Celal Ali Ahmed imzalı "Azrail'in Vilayetine Yolculuk" isimli eserde, bir "Acem"in sosyalist düşünceyle başlayan hayatının, yaptığı İsrail gezisi ile farklı bir yöne evrilmesi konu ediliyor. Bu kitabı okuduğum da aklıma en çok sevd...
YUKARI DÖNÜN

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz