Yemen'in kadim tarihi savaşın ortasında kaldı

Mağrib'de bulunan Avam Tapınağı (Mahrem Belkıs).
Mağrib'de bulunan Avam Tapınağı (Mahrem Belkıs).

Yemen'de beş yıldır devam eden iç savaş ve insani kriz nedeniyle ülkenin köklü geçmişinden günümüze kadar gelen binlerce yıllık tarihi eser yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Arap Yarımadasının kadim ülkesi Yemen, insanlık tarihinde büyük yer tutan, tarih kitaplarına konu olmuş eserleri ve bünyesinde barındırdığı güçlü kültür mozaiği unutulmaya yüz tutmuş Marib kenti, halen meşhur Sebe Kraliçesi Belkıs adına yaptırılan Arş-ı Belkıs (Belkıs'ın Tahtı), Avam Tapınağı (Mahrem Belkıs) ve Seddi Marib (Antik Marib Barajı) gibi binlerce yıllık eserin kalıntılarına ev sahipliği yapıyor.

İÇİNDEKİLER

Yemen'de beş yıldır devam eden iç savaş ve insani kriz nedeniyle ülkenin köklü geçmişinden günümüze kadar gelen binlerce yıllık tarihi eser yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Tarihinde pek çok savaş ve insanlık dramına sahne olan ve günümüzde de beş yıldan beri devam eden iç savaşla anılan Arap Yarımadasının kadim ülkesi Yemen'in, insanlık tarihinde büyük yer tutan, tarih kitaplarına konu olmuş eserleri ve bünyesinde barındırdığı güçlü kültür mozaiği kaderine terk edilmiş durumda.

Kur'an-ı Kerim'de zikredilen kavim: "Sebe"

Kur'an-ı Kerim'de geçen ve bizatihi bir surenin ismi olarak zikredilen ve "Sebe"kavmi tarafından kurulan Sebe Krallığı, tarih boyunca pek çok devlete ev sahipliği yapmış Yemen topraklarında hüküm sürmüş antik krallıklar arasında öne çıkıyor.

Seddi Marib'den (Antik Marib Barajı) günümüze kalanlar.
Seddi Marib'den (Antik Marib Barajı) günümüze kalanlar.

Sebe Krallığına o dönemde başkentlik yapan ve bugünde şehir olarak varlığını devam ettiren Marib kenti, halen meşhur Sebe Kraliçesi Belkıs adına yaptırılan ve onun adını taşıyan Arş-ı Belkıs (Belkıs'ın Tahtı), Avam Tapınağı (Mahrem Belkıs) ve Seddi Marib (Antik Marib Barajı) gibi binlerce yıllık eserin kalıntılarına ev sahipliği yapıyor.

Yaklaşık 3000 bin yıllık eser

Marib'e birkaç kilometre uzaklıkta bulunan ve inşası milattan önce 10. yüzyıla kadar uzanan Arş-ı Belkıs, Kraliçe Belkıs'ın yaşadığına dair pek çok delil olduğu ifade ediliyor. Yapımının üzerinden asırlar geçmesine rağmen büyük kısmının hala ayakta durduğu yapı Yemen'in köklü geçmişine ışık tutmaya devam ediyor.

Sebe Kraliçesi Belkıs'ı bahçede uzanırken resmeden İran minyatürü.
Sebe Kraliçesi Belkıs'ı bahçede uzanırken resmeden İran minyatürü.
Sütunlar üzerine işlenmiş Sebe Krallığı dönemine ait yazılar.
Sütunlar üzerine işlenmiş Sebe Krallığı dönemine ait yazılar.

Yapının iç kısmında, üzerinde yazıtların yer aldığı bloklar ve zeminden sütunların olduğu alana kadar yükselen geniş bir taş merdiven göze çarpıyor.

Barran Tapınağı.
Barran Tapınağı.

Barran Tapınağı olarak da anılan Arş-ı Belkıs'ın mimarisi, döneme göre üstün bir mühendislikle inşa edildiğini ortaya koyuyor. Söz konusu yapının milattan önce 10'uncu ila 4'üncü yüzyıllarda Arap Yarımadasından birçok insanın ibadet için teveccüh ettiği bir mabet olduğu da ifade ediliyor.

Şehrin dışındaki köy evleri ve tarlaların arasından geçerek ulaşılan Arş-ı Belkıs, insanı adeta tarih öncesi çağlara; Hazreti Süleyman ile Kraliçe Belkıs hakkında anlatılan kıssalara götürüyor.

Yemen'in tarihi hazinelerinden birisi olan tapınak, günümüzde demir parmaklıklar ve dikenli tellerle çevrelenmiş durumda. Korunması için herhangi bir görevlinin bulunmadığı antik eserin her geçen gün yok olma tehlikesi artıyor.

Yemen'de Arş-ı Belkıs'ın (Belkıs'ın Tahtı), bulunduğu alan.
Yemen'de Arş-ı Belkıs'ın (Belkıs'ın Tahtı), bulunduğu alan.
Suudi Arabistan destekli Yemen hükümetine bağlı kuvvetler Avam tapınağı bölgesinde devriye geziyor.
Suudi Arabistan destekli Yemen hükümetine bağlı kuvvetler Avam tapınağı bölgesinde devriye geziyor.
Avam mezarlığı.
Avam mezarlığı.

Yemen'deki diğer kültür ve tarihi miras gibi savaş sebebiyle korumasız ve bakımsız bırakılmış tapınağın büyük kısmı kumlar altında. Tarihi tapınağın koruması ise etrafına çekilmiş basit bir tel örgüden ibaret.

Antik dünyanın mühendislik harikası: Antik Marib Barajı

Yemen tarihinde büyük önem taşıyan yapılardan biri olarak ifade edilen Seddi Marib (Antik Marib Barajı) bölgenin su ihtiyacını karşılamak üzere inşa edilmiş bir yapı.

Sebe Krallığı tarafından 8. yüzyılda inşa ettirilen Antik Marib Barajı, dönemin mühendislik harikası ve dünyanın en eski barajlarından birisi olarak kabul ediliyor.

Söz konusu dönemde baraj o kadar önemliydi ki; Sebe Krallığından sonra bölgeyi ele geçiren Himyar Krallığı da barajın bakımını üstlendi. Dönemin çok ilerisinde bir teknoloji ile inşa edilen barajın tarih içinde bir kaç defa zarar gördüğü ancak her defasında tekrardan onarıldığı belirtiliyor.

Marib Barajı'nın 2015'te yıkılmadan önceki hali ve sonrası.
Marib Barajı'nın 2015'te yıkılmadan önceki hali ve sonrası.

Milattan sonra 570'li yıllarda tamamen yıkıldığı ifade edilen barajın, yüz yıllarca suladığı vadilerde tarımı elverişli topraklar oluşturarak insanların refah seviyesinin yükselmesinde çok önemli bir rol oynadığı aktarılıyor.

Yapılışından itibaren yaklaşık bin 400 yıl kadar bölgeye hizmet veren barajın tarih içinde birden çok defa yıkılmasıyla bölgede afetler yaşandı ve Marib barajının yıkılmasıyla meydana gelen bu felaketlerden birisinin Kur'an-ı Kerim'deki Sebe suresinde de zikredilen Arim Seli (Büyük Sel) olduğu düşünülüyor.

Bölgede yaşanan bu afetler neticesinde su kanallarının yıkılması ve tüm alanın su altında kalması sebebiyle binlerce insan bölgeden göç ederek Arap yarımadasının ve Biladi Şam'ın demografik yapısını şekillendirdiği ifade ediliyor.

1986'da inşa edilen yeni baraj.
1986'da inşa edilen yeni baraj.

Günümüzde ise sadece tek duvarının kalıntılarına rastlanan Antik Marib Barajı'nın yerine yeni bir baraj yapılmış. Kaderine terk edilen bu tarihi eserin 2015'te Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon güçlerinin bölgeye düzenlediği saldırıda zarar gördüğü kaydedildi.