LÜGATTürk kültür yapısının en hassas ve ince dokusu: Türk töresi - Bir Hikaye

Türk kültür yapısının en hassas ve ince dokusu: Türk töresi

Türk kültür yapısının en hassas ve ince dokusu: Türk töresi
Türk kültür yapısının en hassas ve ince dokusu: Türk töresi

Töre kelimesinin ilk nereden çıktığına bakıldığında karşımıza Türk devletleri çıkıyor. Kelimenin anlamı ise bir toplulukta benimsenen geleneklerin, göreneklerin, ortak alışkanlıkların, (yazısız) kuralların bütünüdür. Türkçe’deki türetilmek, yaratılmak ve düzenlenmek anlamlarına gelen (törü) sözcüğünden ortaya çıktı.

Töre kavramı, Kutadgu Bilig’de “küntogdı” sembolüyle anlatılmıştır. Küntogdı anlamı itibariyle güneş manasına gelmektedir. Güneşin yapısına benzetilen törenin yerine konulmuştur. Eserde işlenen ütopik devlet fikri içerisinde Hakanı temsil etmektedir. Yani, Küntogdı=Hakan=Töre=Güneş olarak sembolleştirilmiştir. Küntogdı’nın ifadeleriyle açıklanan güneş=töre benzetmesinin ne kadar yerinde olduğu ortadadır.

''Güneşe bak, küçülmez, bütünlüğünü daima muhafaza eder, parlaklığı hep aynı şekilde kuvvetlidir. Benim tabiatım da ona benzer, adalet ile doludur ve hiçbir vakit eksilmez. Güneş doğar ve dünyayı aydınlatır, aydınlığını bütün halka eriştirir, kendinden hiçbir şey eksilmez.

Benim de hükmüm bu öyledir, ben ortadan kaybolmam; hareketim ve sözüm bütün hak için aynıdır. Güneş doğunca yere sıcaklık gelir, o zaman binlerce renkli çiçekler açılır. Benim bu törem hangi memlekete erişirse, o memleket baştan başa kayalık dahi olsa, hep düzene girer. Bir de güneşin burcu sabittir, bu sabit dediğim, temeli sabit olduğu içindir. Güneşin burcu Arslan’dır ve bu burç yerinden kımıldamaz; yerinden kımıldamadığı için evi bozulmaz. Benim tavır ve hareketime bir bakın; benim de katiyen değişmez.''

Töre,Türkler için çok önemli
Töre,Türkler için çok önemli

En fazla değer gören töreler

Töre 1- Doğa severlik;

Türk boyları içerisinde yaşayan ihtiyarlar, gençler doğa ile bütünleşmiştir. Bitkilere, suya, havaya zarar vermez. Ekolojik dengeye önem verir, sağlam kafa sağlam bedende olur lafıyla faydalı yiyeceklerle, doğal ve sağlıklı beslenirdi. Spor yapar, bedensel güce önem verirdi.

Töre 2- Kadın hakları;

Türklerde kadın; değerlidir, kahramandır, erkeklerin yol gösterenidir. Kadına kutsallık katan töreye göre, dövülmesi veya horlanması mümkün değildir ki zaten Türk kültüründe ve destanlarında böyle bir duruma rastlanılmamaktadır. Aile içinde kadın erkek eşit haklara sahiptir. Tek eşlidirler. Eş, Sultan Kaan/Kaan olarak temsil edilirdi. Türk töresinde, kıyafet, mevsimsel olarak hava durumuna göre, Türk örf ve adetlerine göre giyilirdi.

Türk töresinde kadın her zaman değerliydi
Türk töresinde kadın her zaman değerliydi

Töre 3- Erdemlilik;

Türkler ve Türk egemenliğinde yaşayan herkes güvenilir, çalışkan, konusunda uzman olmalıdır. Türk töresi, tüm diğer kabilelerin ve dünya milletlerin 'evrensel' ahlak değerleriyle örtüşür. Türklerde su kaynaklarında (hamam) beraberce yıkanıldığı bilinmektedir. Cinsel taciz asla olmaz, hiç kimse cesaret edemez, aklından bile geçiremezdi. Çünkü, töreye göre çok ağır cezalar uygulanırdı. Hırsızlık, devlet malına zarar verme vs. asla olamazdı. Çünkü Türklere göre devlet malı, ulusun malı olarak bilinirdi, kutsaldı. Devlete zarar vermek, ideallerin alçaltılması, ahlaki değerleri kıymetten düşürmek, sır saklamamak aynı şekilde cezalandırılırdı.

Töre 4- Adalet;

Türk töresinde cezalar çok nettir. Tüm toplum bireyleri tarafından bilinir ve kesin uygulanır. Yönetici / yönetilen/ceza veren omuz omuza çalışır, birbirine karşı sorumludur. Doğuya, güneşe bakan evlerinin kapısı kilitlenmez. Hırsızlık yoktur. Hakan kendi özel varlığını belli zamanlarda halka eşit dağıtılırdı. Eski Türklerde suç: “şerefli” suç: “şerefsiz suç” diye ikiye ayrılırdı. Türk töresine karşı çıkan hanedan mensuplarına ölüm cezası verilince, kendi yayının kirişi ile boğulurdu. Osmanlılar devrinde bile bu böyle olmuştur. Namussuzluğun, iffetsizliğin cezası ölümdür.

Töre 5- Aile;

Büyüğe saygı, küçüğe şefkat ve sevgi zorunludur. Toplumun inşa edildiği temel noktadır. Anne ve baba, çok küçük yaşlardan başlayarak töre kurallarını ve bildiği her şeyi çocuklarına öğretir.

  • Günümüz Türkiye’si eski Türklerde yer alan bir çok geleneği kaybetmiş bulunuyor. Ancak askerlik, misafirperverlik gibi bazı töresel kavramları hala az da olsa taşıyor. Türkiye’de eski Türklerdeki gibi mal çalmama, insan öldürmeme gibi şeyler görülüyor. Yolsuzluk, hırsızlık en üst seviyelerde. Türk töresini gitgide unutmakla beraber komşulukta gitgide kaybediliyor. Eski Türklerde komşular arası bir kahve kültürü vardı ve insanlar oturup sohbet ederlerdi. Günümüzde bunun da yavaş yavaş kayboldu.
BEĞEN
YORUMUNUZU YAZIN, SORUNUZU SORUN
{{ entity.comments.quantity }} KİŞİ YORUM YAZDI
İLK YORUM YAZAN SİZ OLUN
YUKARI DÖNÜN

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz