Bir akıncı beyinin mirası

Gazi Evrenos Bey Türbesi'nin 2006 yılında gerçekleştirilen restorasyondan sonraki hali.
Gazi Evrenos Bey Türbesi'nin 2006 yılında gerçekleştirilen restorasyondan sonraki hali.

Osmanlı hâkimiyeti esnasında Vardar-ı Yenice olarak adlandırılan günümüzde “Yanniçe” olarak isimlendirilen Yunanistan şehri, yüzyıllarca Osmanlı Devleti’nin bir akıncı ailesi olan Evrenosoğulları tarafından yönetilmiştir. Günümüzde ise şehirde Evrenesoğullarının bıraktığı miraslar dünyanın geçirdiği iki cihan harbi; bölgenin yönetiminin, Müslümanların bıraktıkları eserlere çok da ilgi duymayan Yunanlara geçmesiyle unutulmaya yüz tutmuş durumda.

İÇİNDEKİLER

Günümüzde “Yanniçe” olarak isimlendirilen Yunanistan şehri, ilk bakışta olmasa bile, dikkatli bakan gözler için hala farkedilebilecek bir dokuyu içinde barındırıyor. Yüzyıllarca Osmanlı Devleti’nin bir akıncı ailesi olan Evrenosoğulları tarafından yönetilen, Osmanlı hâkimiyeti esnasında Vardar-ı Yenice olarak adlandırılan bu şehir; Birinci ve İkinci dünya savaşları esnasında yaşadığı tahribat dolayısıyla biraz silikleşmiş olsa da, yine de görülebilen bir Osmanlı mirasını bünyesinde taşıyor.

Evrenosğulları'nın şecerersi. (Görsel Heath W. Lowry'nin "Yenice-i Vardar’lı Evrenos Hanedanı:Notlar ve Belgeler" kitabından alınmıştır.)
Evrenosğulları'nın şecerersi. (Görsel Heath W. Lowry'nin "Yenice-i Vardar’lı Evrenos Hanedanı:Notlar ve Belgeler" kitabından alınmıştır.)

Osmanlı’nın Rumeli’deki uçbeyleri olan akıncılar, bölgede fetih hareketlerini sürdürmekten, Rumeli’de kendilerine tahsis edilmiş olan toprakları yönetmeye kadar birçok vazife ile görevlendirmişlerdi.

  • Bu akıncı beylerinden birisi de, tarihçiler tarafından Osmanlı’da Osmanoğulları ailesinden sonra en büyük aile sayılan Evrenosoğulları ailesinin kurucusu Gazi Evrenos Bey’di.

Cesareti ve cengâverliği resmi kayıtlara dahi geçmiş olan Gazi Evrenos Bey, Tımar sisteminin getirileriyle birlikte Rumeli’deki topraklarını genişleterek, bölgedeki şehirleri ihya etmesiyle beraber yıllarca sürecek bir hâkimiyetin tohumunu atmış oldu.

Evrenos Bey Türbesi, 2006 yılında restore edilmeden önce çok kötü bir durumdaydı.
Evrenos Bey Türbesi, 2006 yılında restore edilmeden önce çok kötü bir durumdaydı.

Evrenos Bey’in başarıları sadece kendisi ve ailesine bir getiri olarak dönmedi, bu başarıların Rumeli’nin Osmanlı topraklarına katılmasında da oldukça büyük bir etkisi oldu.

İlginizi çekebilirKız kardeşlerin rengârenk hatırası

  • 1356’da akıncı beyi olarak görevlendirilen Evrenos Gazi, görevi boyunca Orhan Gazi, Murad Hüdavendigâr, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmed olmak üzere dört ayrı padişaha hizmet etti.

Kasım 1417’de, Edirne fetihlerine katılan, Makedonya’nın büyük bir kısmını feth eden, I. Kosava savaşında büyük zaferler kazanan bir kumandan olarak, 100 aşkın yaşına rağmen hâlen Vardar-ı Yenice’de hakimiyet sürerken vefat etti.

Yanniçe içerisinde kalan Ahmet Bey Camii bugün halen harabe haldedir.
Yanniçe içerisinde kalan Ahmet Bey Camii bugün halen harabe haldedir.

Evrenos Bey’in Balkanlar’da kurduğu düzen ve imar ettiği şehirler kendisinden sonra oğullarına geçti. Fatih Sultan Mehmet’in tahta geçmesiyle akıncılık önem kaybetmesine rağmen, aile bireyleri devlet işlerinde görevlendirilmeleri sebebiyle bölgede her daim etkili oldular. Sadece devlet görevleri değil aile bireyleri tarafından kurulan “Evrenos Vakfı” gibi vakıflar da haleflerinin Evrenos Gazi’nin miras bıraktığı hâkimiyeti sürdürmesine yardımcı oldu.

Evrenosoğulları tarafından yaptırılan saat kulesi de restorasyon kapsamına alınan yapılardan oldu.
Evrenosoğulları tarafından yaptırılan saat kulesi de restorasyon kapsamına alınan yapılardan oldu.

Gazi Evrenos Bey’in tohumunu attığı bu miras bugün Yunanistan sınırları içerisinde kalan “Yanniçe” şehrinde kendi gösteriyor.

Dünyanın geçirdiği iki cihan harbi; bölgenin yönetiminin, Müslümanların bıraktıkları eserlere çok da ilgi duymayan Yunanlara geçmesiyle bugün Evrenesoğullarının bıraktığı miraslar unutulmaya yüz tutmuş durumda.

Osmanlı eserlerinin kültürel katliamlara maruz kaldığı Üsküp'te ayakta kalmayı başaran nadir eserlerden Vardar Nehri üzerindeki Taşköprü, tarih boyunca birçok savaşa, idama ve isyana şahitlik etti. Taşköprü bugünlerde karşısına dikilen Üsküp'ün her tarafından görülebilecek büyüklükteki 'Milenyum Haçı', çevresine dikilen heykeller ve yakınlarına inşa edilen heykellerle dolu iki yeni köprünün gölgesinde varlık mücadelesini sürdürüyor.




Fakat Yunanistan yönetiminin, Türkiye ile ilişki kurarak son yıllarda gerçekleştirdiği restorasyonlar, Gazi Evrenos Bey’in camileri, dükkanları, hanları ve kervansarayları içeren terekesinin tekrar gün yüzüne çıkmasını sağlayabilir.