Bir krizin anatomisi: Keşmir sorunu

ABDULKADİR AKSÖZ MECRA 3 DAKİKADA OKUNUR
Bir krizin anatomisi: Keşmir sorunu
Keşmir, Hindistan'ın Müslümanların çoğunlukta bulunduğu tek eyaleti. (Danish Ismail / Reuters)
BEĞEN

Hindistan ordusuna ait zırhlı bir askeri aracın Keşmirli göstericileri altına alıp sürüklemesiyle gözler bir kez daha Keşmir’e döndü. Nükleer güce sahip iki komşu ülke Hindistan ile Pakistan'ı karşı karşıya getiren Keşmir sorununu anlamak, çatışmanın kökenlerini ve sebeplerini incelemeyi gerektiriyor.

Bir göstericinin zırhlı araç tarafından ezilmesi, Keşmir'de gösterilerin yeniden alevlenmesine yol açtı.
Bir göstericinin zırhlı araç tarafından ezilmesi, Keşmir'de gösterilerin yeniden alevlenmesine yol açtı.

1947'de İngiltere’den bağımsızlığın kazanılmasının ardından Hindistan ve Pakistan iki ayrı bağımsız ülke oldu, fakat Keşmir bölgesi, iki nükleer güç arasında paylaşılamadı. Bugün “Keşmir Sorunu” olarak literatüre giren mesele, özü itibariyle, Müslüman çoğunluğa sahip Keşmir eyaletinin bir kısmının Hindistan yönetimi altında olmasından kaynaklanmaktadır. 1948 savaşı sonrasında oluşan ve bugüne dek pek değişmeyen ateşkes hattına göre, Keşmir bölgesinin üçte birlik kısmı Pakistan kontrolünde, üçte ikilik kısmı ise Hindistan kontrolündedir. “Azad Keşmir” Pakistan sınırları içerisinde yer alırken “Cammu-Keşmir” Hindistan sınırları içerisindedir.

Keşmir, doğal kaynakları ve tabiatıyla olağanüstü bir güzelliğe sahip. (Fotoğraf: Abdulkadir Aksöz)
Keşmir, doğal kaynakları ve tabiatıyla olağanüstü bir güzelliğe sahip. (Fotoğraf: Abdulkadir Aksöz)

İngiltere'den 1947 yılında bağımsızlıklarını kazanan Hindistan ve Pakistan, Keşmir nedeniyle 1948, 1965 ve 1971'de savaşa girmiştir. Keşmir için yapılan 3 savaş, akıllara bu bölgenin her iki taraf için neden bu kadar önemli olduğu sorusunu getiriyor. Zira her iki ülke de bölgenin tamamı üzerinde hak iddia ediyor.

Himalayalar’ın eteklerinde yer alan Keşmir iklimi, akarsuları ve doğal kaynakları ile saklı bir cenneti andırıyor. Tarım ve hayvancılığın yapıldığı Keşmir Vadisi bölgenin can damarıdır. Pakistan için çok önemli olan akarsuların bir kısmı Keşmir topraklarından doğmaktadır. Hindistan, Pakistan ve Çin'in sınırlarında bulunması sebebiyle de stratejik öneme sahip olan bölge, dünyanın en yüksek ikinci tepesinin bulunduğu çevre topraklara hakim bir konumdadır. Dolayısıyla hem verimli toprakları hem de stratejik konumu ile Keşmir, bölgesel güç mücadelelerinin odağına yerleşmektedir.

REKLAM

Stratejik öneminin yanında, tarım ve hayvancılık potansiyeli de Keşmir'in paylaşılamamasının en önemli nedenlerinden. (Fotoğraf: Abdulkadir Aksöz)
Stratejik öneminin yanında, tarım ve hayvancılık potansiyeli de Keşmir'in paylaşılamamasının en önemli nedenlerinden. (Fotoğraf: Abdulkadir Aksöz)

1947’de İngilizler Hindistan’dan çekilirken, dönemin prens ve racalarından, yönetimleri altındaki bölgelerin Hindistan veya Pakistan’a katılmalarını istemişti. Bu katılma işleminin çoğunlukta olan nüfusa göre yapılması kararlaştırılmıştı. Ancak yöneticisi Hintli olup nüfusu Müslüman olan Keşmir, Hindistan’a katılma kararı almıştır. Hindistan yönetimi Keşmir’de plebisit (halk oylaması) yapılacağına dair söz vermiş fakat bugüne kadar güvenlik gerekçeleriyle hep ertelenmiştir. Bu duruma karşı çıkan Pakistan, Keşmir’in Pakistan’a ait olması gerektiğini savunarak 1948 yılında bölgeyi ilhak etmeye çalışmış ancak başarılı olamamıştır.

1957’de özel bir statü ile yönetilen Cammu-Keşmir’in 1965 yılında anayasası değiştirilerek özel statüsüne son verildi ve eyalete dönüştürüldü. Böylece Cammu-Keşmir, çoğunluğu Müslümanlardan oluşan tek Hindistan eyaleti haline getirildi. 1962 Çin-Hint Savaşı’nı kaybeden Hindistan’a karşı Pakistan, 1965 yılında harekete geçerek ikinci kez Keşmir üzerine saldırdı ancak yine başarılı olamadı.

Hindistan Başbakanı Indira Gandi ile Pakistan Başbakanı Zülfikar Ali Butto, Simla Görüşmeleri için buluştuklarında. Butto'nun kızı ve geleceğin Pakistan Başbakanı Benazir de görüşmelerde hazır bulunmuştu.
Hindistan Başbakanı Indira Gandi ile Pakistan Başbakanı Zülfikar Ali Butto, Simla Görüşmeleri için buluştuklarında. Butto'nun kızı ve geleceğin Pakistan Başbakanı Benazir de görüşmelerde hazır bulunmuştu.

1971 Savaşı ile taraflar bir kez daha karşı karşıya gelmiş, ardından 1972 yılında Birleşmiş Milletler’in öncülüğünde Keşmir’de “Simla Ateşkes Hattı” oluşturulmuştur. Günümüzde 1971 yılında imzalanan Simla Antlaşması ile belirlenen ve uluslararası toplum tarafından da tanınan askeri kontrol hattı üzerinde Hindistan ve Pakistan belirli sayıda asker bulunduruyor.

1971 Savaşı’ndan sonra Pakistan, Hindistan ile doğrudan savaşa tutuşmak yerine Keşmir’deki yerel grupları desteklemiştir. 1999’da Pakistan tarafından desteklenen isyancı gruplar, Keşmir’in kuzeyindeki Kargil tepelerini işgal etmişti. Hindistan Kargil tepelerini geri almak için yüzlerce askerini kaybetmiş ve dördüncü bir savaşın eşiğinden son anda dönülmüştür. Keşmir’de yaşanan çatışmalarda ölü sayısının 70 binden fazla olduğu tahmin ediliyor.

REKLAM

Keşmir krizinin çözümünü askeri yöntemlerle sağlamaya çalışan Hindistan, büyük bir direnişle karşılaşıyor. (Danish Ismail / Reuters)
Keşmir krizinin çözümünü askeri yöntemlerle sağlamaya çalışan Hindistan, büyük bir direnişle karşılaşıyor. (Danish Ismail / Reuters)

Hindistan, İslamabad yönetiminin silahlı örgütlere ve gruplara para, silah ve askeri eğitim yardımında bulunduğunu ileri sürüyor. İddiaları reddeden Pakistan ise gruplara yalnızca diplomatik destek verdiğini ileri sürerken Hindistan ordusunun Keşmir’de insan hakların çiğnediğini savunuyor. Öte yandan Keşmir halkı 1989 yılından beri bağımsızlık için referandum yapılmasını istese de Yeni Delhi buna sıcak bakmıyor. Zira Keşmir, Hindistan’da Müslümanların çoğunlukta olduğu tek eyalet olup devletin resmî ideolojisinin dinler üstü ve seküler olma iddiasının en önemli parçasıdır.

Keşmir Sorunu’nu her platformda gündeme taşıyan Pakistan, sorunun kalıcı olarak çözümü için Keşmir üzerindeki Hindistan egemenliğinin sonlandırılmasını şart koşmaktadır. Bu durum, sorunun iki taraf içinde kangren haline gelmesine ve ülke siyasetini olumsuz yönde etkilemesine neden olmaktadır. Birleşmiş Milletler ise Keşmir’deki anlaşmazlığın nihai çözümün özgür ve tarafsız bir halk oylaması yoluyla sağlanması gerektiğini belirtiyor.

Çıkan çatışmalarda şimdiye kadar binlerce kişi hayatını kaybetti. (Danish Ismail / Reuters)
Çıkan çatışmalarda şimdiye kadar binlerce kişi hayatını kaybetti. (Danish Ismail / Reuters)

Dünyanın sürekli çatışma bölgelerinden biri olan Keşmir’de, olası bir isyanı engellemek için Hindistan’ın yerleştirdiği 1 milyona yakın askeri birlik bulunuyor. Sokak ve caddelerde gün boyu nöbet tutan Hintli askerlerinin varlığı, Keşmirli Müslümanları rahatsız ediyor. Hindistan'ın bölge halkının isteklerini askeri önlemlerle bastırmaya çalışması, gündelik hayatı olumsuz yönde etkilerken direniş gruplarının doğmasına yol açıyor. Hemen her gün bir gösterinin yaşandığı Keşmir’de gerginlikleri sona erdirecek nihai bir çözüme ulaşmak ise, mevcut şartlarda oldukça zor gözüküyor.

REKLAM
YORUMUNUZU YAZIN, SORUNUZU SORUN
{{ entity.comments.quantity }} KİŞİ YORUM YAZDI
İLK YORUM YAZAN SİZ OLUN

Uluslararası İlişkiler ve Tarih eğitimi aldı. Hali hazırda Hint Alt Kıtası üzerine araştırmalarını ve bölgeye seyahatlerini sürdürüyor, Urduca ve Hintçe biliyor.

BEĞEN

HAFTANIN ÖZETİ

Cammu Keşmir'de "sistematik işkence"
Cammu Keşmir'de "sistematik işkence"
Bu hafta İslam coğrafyasında, Hint güvenlik güçlerinin Camnu Keşmir'de uyguladığı sistematik işkence, Tacikistan'ın Vahdat Cezaevi'nde DEAŞ üyeleri tarafından çıkarılan isyan, Mısır'da iftar çadırı geleneğinin yok olmaya yüz tutması, tarihteki en acı olaylardan biri olan Çerkes sürgünü, Endonezya'da seçin sonuçlarına itiraz eden başkan adayı Prabow...

PORTRELER

Ajax Operasyonu'nun nihai hedefi: Musaddık
Ajax Operasyonu'nun nihai hedefi: Musaddık
Muhammed Hidayet Musaddık, 1881 yılında İran’ın başkenti Tahran’da dünyaya geldi. Annesi Kaçkar hanedanlığından gelen soylu bir aileye mensup iken babası devlet bürokrasisinde önemli görevler üstlenmiş bir devlet adamıydı. Musaddık’ın hayatındaki ilk büyük sınav henüz küçük bir çocuk iken babasını kaybetmiş olmasıdır, bu yüzden eğitimi ve karakteri...

HAREKETLER

Jön Türkler’in Araplardaki izdüşümü
Jön Türkler’in Araplardaki izdüşümü
Çeşitli nedenlerle (ilim tahsili, seyahat, iltica, siyasi mücadele vb.) Avrupa’da toplanan ve bilhassa Sultan İkinci Abdulhamid’in iktidarına karşı muhalefet ortak paydasında bir araya gelen “Jön Türkler”, Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılış döneminin belki de en önemli toplumsal hareketini oluşturuyordu. 1850’lerden itibaren ilk kez Batılılar tarafı...

KARENİN SÖYLEDİĞİ

Kuzey Afrika'nın devrik liderleri
Kuzey Afrika'nın devrik liderleri
15 Ağustos 2005'te çekilen bu fotoğrafta, Libya lideri Muammer Kaddafi, Libya'nın başkenti Trablus'un doğusunda, Akdeniz kıyısındaki Sirte'de gerçekleştirilen bir toplantının ardından müttefikleri; Mısır lideri Hüsnü Mübarek, Cezayir lideri Abdülaziz Buteflika, ile görülüyor.Devlet televizyonundan bildirildiğine göre, Cezayir’in kıdemli Cumhurbaşka...

MALUMAT

Hindistan'da Ramazan manzaraları
Hindistan'da Ramazan manzaraları
Her yerleşim bölgesinde kültür, dil ve inanç farklılığının hissedildiği Hindistan çok renkli ve çok etnisiteli yapısıyla farklılıkların bir arada yaşadığı ülkelerden biridir. Endonezya'dan sonra dünyanın en büyük ikinci Müslüman nüfusuna ev sahipliği yapan Hindistan’da Ramazan, iç içe geçen kültürlerin birlikteliğiyle coşku ve heyecanla geçiyor. Ço...

NE OKUMALI?

Azrail'in Vilayetine Yolculuk sonrası başkalaşmak
Azrail'in Vilayetine Yolculuk sonrası başkalaşmak
2018 yılında Zeynep Özel ve Zeynep Akçora çevirisiyle Ketebe Yayınları tarafından dilimize kazandırılan İranlı düşünür Celal Ali Ahmed imzalı "Azrail'in Vilayetine Yolculuk" isimli eserde, bir "Acem"in sosyalist düşünceyle başlayan hayatının, yaptığı İsrail gezisi ile farklı bir yöne evrilmesi konu ediliyor. Bu kitabı okuduğum da aklıma en çok sevd...
YUKARI DÖNÜN

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz