Malumatİslam Kerimov sonrası Özbekistan'ı adımlarken

İslam Kerimov sonrası Özbekistan'ı adımlarken

SAMİR BABAOĞLU MECRA 4 DAKİKADA OKUNUR
İslam Kerimov sonrası Özbekistan'ı adımlarken
Semerkant'ta 1619-1636 yıllarında Uluğ Bey Medresesi'nin önüne inşa edilen Şirdar Medresesi...

Taksi şoförleri genelde ülkenin gidişatını araçlarına aldıkları müşterilerden ve günlük kazandıkları paradan yola çıkarak iyi okuyorlar ve çoğu zaman isabetli tespitler yapabiliyorlar.

Taşkent’te taksi şoförüne İslam Kerimov döneminden sonraki gelişmeleri, yeni cumhurbaşkanının uygulamalarını sorduğumuzda Şevket Mirziyoyev’den övgüyle bahsediyor. Bir yandan da sanki çekinerek “Kerimov Baba de iyiydi” demeyi de ihmal etmiyor. “Mirziyoyev 13 yıl Kerimov’un yanında başbakanlık yaptı ve süreci iyi gözlemledi. Nerede ne yapılacağını, halka nasıl davranılmaması gerektiğini de öğrendi” diye ekliyor şoför.

Sovyetler döneminde Orta Asya ve Kazakistan Müslümanları Dini İdaresi'nin (SADUM) yönetim merkezi olarak kullanılan Hast-i İmam Külliyesi'ndeki Barakhan medresesi şuanda Özbek el sanatlarının yapıldığı bir atölye olarak kullanılıyor.
Sovyetler döneminde Orta Asya ve Kazakistan Müslümanları Dini İdaresi'nin (SADUM) yönetim merkezi olarak kullanılan Hast-i İmam Külliyesi'ndeki Barakhan medresesi şuanda Özbek el sanatlarının yapıldığı bir atölye olarak kullanılıyor.

Halka nasıl davranılmaması gerektiği” tespitinin pratik yansımalarını bu anlamda Taşkent-Semerkant-Buhara yolculuğumuzun her anında gözlemlemek imkanına sahip olduk.

Taşkent’te Kaffâl eş-Şâşî türbesinde tanıştığımız Londra’da üniversitede çalışan Alman asıllı profesörün ve Semerkant’ta Kalon Camii’nde tanıştığımız Belçikalı emekli karı kocanın Özbekistan izlenimleri, kolay veya vizesiz seyahatleri, gördükleri misafirperverlik ve sıcakkanlılık onları fazlasıyla memnun etmişti. Örnek verdiğimiz bu iki Avrupalı turistin Özbekistan izlenimleri, sınırları tekrar açılmış Orta Asyalı- Tacikistanlı, Kazakistanlı, Kırgızistanlı turistlerin ortak izlenimleri ile de aynıydı.

Semerkant'ta İmam Buhari Türbesi her gün binlerce yerli ve yabancı ziyaretçi tarafından ziyaret ediliyor.
Semerkant'ta İmam Buhari Türbesi her gün binlerce yerli ve yabancı ziyaretçi tarafından ziyaret ediliyor.

Turizmin iyi bir gelir kaynağı olduğunu ve en az altın, petrol, doğal gaz ve pamuk kadar üzerinde durulması gerektiğini anlayan yeni Özbekistan yönetiminin pratik uygulamaları sahada kendisini fazlasıyla gösteriyor. Kurumsal yaklaşımla, ziyaret ettiğiniz mekanlarda turistlere yerli el işçilik eserlerini satan esnafın, restorandaki garsonun, bindiğiniz taksinin şoförünün, kaldığınız otelin görevlisinin, trende yanınızda oturan yerli halktan birisinin gösterdiği misafirperverlik birleşince içinizden aynen şöyle geçiriyorsunuz: ''Arkadaşlarıma mutlaka en kısa zamanda buraya gelmelerini tavsiye edeceğim”

REKLAM

Registan Meydanı: Solda- Uluğ Bey Medresesi, Ortada-Tillakari Medresesi, Sağda- Şirdar Medresesi.
Registan Meydanı: Solda- Uluğ Bey Medresesi, Ortada-Tillakari Medresesi, Sağda- Şirdar Medresesi.

Avrupa’dan ve Asya’dan gelen binlerce turistin yanında Türkiye’den gelen birisine gösterilen sıcak ilgiyi fazlasıyla hissediyorsunuz. Bu sizin “ne muhteşem bir ülkeden” veya “lider bir ülkeden” geldiğinizle ilgili değil, bizzat size gösterilen ve zaman zaman anlam veremediğiniz sevgiyle ilgilidir.

Seviyorlar sizi… Türkiye’den geldim deyince daha çok seviyorlar…

Adını yeni duyduğumuz Türk dizilerinin isimlerini sayıyor Buhara’da Sanat Müzesi’nde çalışan kadın… Buhara’da otelinde konakladığımız Fars kökenli Anvar “Kurtlar Vadisi”nden, “Diriliş Ertuğrul”dan bahsediyor. Özbekçe yayınlanan bölümleri gecikince internetten Türkçe izliyoruz diyorlar. “Türkçe anlamıyorsun, peki nasıl izliyorsun” diye sorduğumuzda “ne demek istediğini anlıyorum” diye cevap veriyor.

Semerkant'ta İslam Kerimov'un mezarının bulunduğu tepeden Bibi Hanım Camii'nin görüntüsü...
Semerkant'ta İslam Kerimov'un mezarının bulunduğu tepeden Bibi Hanım Camii'nin görüntüsü...

Türk lehçelerine az çok aşinalığınız varsa Özbekçe konuşan birisini rahatlıkla anlayabiliyorsunuz. Özbekçe anlamadığınızda özellikle başkentte Rusça, diğer şehirlerde İngilizce, Türkçe ve Azerbaycan lehçesiyle derdinizi anlatabiliyorsunuz. Özbek lehçesi Azerbaycan lehçesine daha yakın. Bu yakınlık hem Farsçadan, hem de Rusçadan ortak kelimelerin bu lehçelerde daha çok kullanılmasıyla ilgili.

Başkent Taşkent’te, yıkılmasının üzerinden neredeyse 30 yıl geçmesine rağmen Sovyetler döneminin fiziki mirası özellikle idari uygulamalarda kendisini gösteriyor. Sovyet tipi apartmanlar, apartmanların girişindeki o atmosfer, binaların mimarisi, Bakü’deki, Kiev’deki veya Moskova’dakiyle birebir aynı. Bizim gibi "şehirlerini gökdelenlere boğmak" için çalışmamışlar veya o imkanı henüz elde edememişler. Diğer eski Sovyet ülkelerinden Özbekistan sokaklarının, yollarının tek farkı neredeyse tüm araçların Chevrolet marka olmasıdır.

REKLAM

Özbekistan'daki 4 Kökeldaş Medresesi'nden biri olan 1570'de inşa edilen Taşkent'deki medrese hâlâ eğitim vermeye devam ediyor.
Özbekistan'daki 4 Kökeldaş Medresesi'nden biri olan 1570'de inşa edilen Taşkent'deki medrese hâlâ eğitim vermeye devam ediyor.

Özbek UzAvtosanoat ile Amerikalı General Motors şirketi arasında kurulan bir ortak girişimin sonucu ülkedeki araçlar Chevrolet’in tüm alt modellerinden oluşuyor. İsmi “GM Özbekistan” olan ortak girişimin yıllık ürettiği 140 bin araç sadece iç piyasada tüketilmiyor, aynı zamanda Rusya ve diğer Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerine de ihraç ediliyor. Diğer yabancı marka araçların çok nadir olmasının diğer sebebi “yerli malı teşvik” için ithal vergisinin yüksek olmasıdır.

Yaşam şartları düşük olmasına rağmen halkın gözünde ve konuştuğunuz insanların yüzünde, dilinde tokluğu ve umudu gözlemleye biliyorsunuz.

Kalon Minaresi ve Mir-i Arab Medresesi...
Kalon Minaresi ve Mir-i Arab Medresesi...

Genç nüfusun oranının çok yüksek olması ve gençlerin hayatın içinde enerjileri ile kendini göstermelerinin yanında, farklı şehirlerden öğretmenlerinin önderliğinde tarihi ziyaret yerlerine akın akın gelen orta okul, lise öğrencilerindeki bilinç ve duyarlılık Özbekistan’ın geleceği için çok umutlu olmamızda en önemli etkenlerden birisi. Taşkent’te Kaffâl eş-Şâşî türbesine tarih öğretmenlerinin eşliğinde ziyarete gelen kızlı, erkekli 7. sınıf öğrencileri 55-60 yaşlarındaki tarih öğretmenlerinin okuduğu Kur’an Kerim ve ardından topluca el açıp dua etmeleri görülmesi gereken bir manzaraydı. Duaya biz de katılınca çıkışta, kadın tarih hocası utanmışcasına “ Kur’anı iyi okuyamıyorum ama yavaş yavaş düzeltiyorum” dedi. Sovyet döneminde yetişen, eğitim alan bu öğretmenin kendi öğrencilerine aşıladığı samimiyet, saygı ve en önemlisi din, tarih ve kimlik bilinci Özbekistan için es geçilecek veya sıradanlaştırılacak bir durum değil. Bu gördüğümüz manzara Semerkant’ta Şâh-ı Zinde’de, İmam Buhari’nin türbesinde, Buhara’da Ark Kalesi’nde, Mir-i Arab Medresesi’nde de aynıydı.

REKLAM

MÖ 5. Yüzyılda inşa edildiği iddia edilen ve Buhara Emirleri tarafından saray olarak kullanılan Ark Kalesi.
MÖ 5. Yüzyılda inşa edildiği iddia edilen ve Buhara Emirleri tarafından saray olarak kullanılan Ark Kalesi.

Mir-i Arab Medresesi’nde eğitim alan Arif’in tarihle ve güncelle olan ilişkisi, geleceğe dair fikirleri, Özbek Müslüman kimliğinin oluşması konusunda benim için 3 kelimeyle ifade edilecek bir özet gibiydi: Umut, sevinç ve kardeşliğin getirdiği huzur…

Özbekistan’da Sovyetler döneminin enkazının ardından tarihi köklere dayanılarak inşa edilmeye çalışan yeni kimlik özellikle Kerimov döneminde halktan kopuk ve tepeden inme bir formada yapılıyordu. Özellikle bu yeni süreç yerli halktan edindiğimiz bilgilere göre sanki daha yumuşak ve programlı bir biçimde uygulanmaya çalışılıyor. Kerimov 2016 yılında ölmüş olsa da Semerkant’taki mezarı üzerine inşa edilen türbe, türbeye gelip sırf onun ruhu için dua edip, Kur’an okuyan ve yer yer gözyaşı döken yaşlı insanların varlığı da “yeni” diye tabir ettiğimiz sürecin farklı ve ilginç noktalarından birisi…

2015 yılında Hakk'ın rahmetine kovuşan Özbekistanlı alim Şeyh Muhammed Sadık Muhammed Yusuf'un Taşkent'te Şeyh Zeyneddin Mezarlığındaki mütevazi mezarı...
2015 yılında Hakk'ın rahmetine kovuşan Özbekistanlı alim Şeyh Muhammed Sadık Muhammed Yusuf'un Taşkent'te Şeyh Zeyneddin Mezarlığındaki mütevazi mezarı...

Hani, dedik ya taksi şoförleri okulsuz ve yolda yetişen sosyologlardır. Taşkent’te hava limanına giderken bindiğimiz taksi şoförünün “5 yıl sonra buranın ne kadar güzel olacağını göreceksin” temennisi umarım gerçek olur. Çünkü gerçek olmaması için hiçbir neden yok. Tek yapılması gereken zengin yer altı ve yer üstü kaynakları halk için kullanan, yatırımları teşvik eden, halka tepeden bakmayan, İslam’ı bir tehdit olarak görmeyen bir politikanın sürdürülebilir olması…

YORUMUNUZU YAZIN, SORUNUZU SORUN
{{ entity.comments.quantity }} KİŞİ YORUM YAZDI
İLK YORUM YAZAN SİZ OLUN

Eski Sovyetler, Kafkasya ve Orta Asya`nın dünü ve bugünü ile yakından ilgileniyor.

YUKARI DÖNÜN

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz