GündemMilli basının ve eğitimin öncü ismi: Gaspıralı İsmail

Milli basının ve eğitimin öncü ismi: Gaspıralı İsmail

Türk dünyasının eğitim öğretim faaliyetlerinin yaygınlaşmasında öncülük eden, "Dilde, işte, fikirde birlik" sözleriyle Türk topluluklarının gelişmesi için yol çizen, basın ve eğitim çalışmalarıyla iz bırakan büyük Kırım Tatar düşünce adamı İsmail Bey Gaspıralı, doğumunun 169. yılında fikirleri bakış açısıyla bugün de Türk dünyasına ilham veriyor.

HABER MASASI AA, MECRA 2 DAKİKADA OKUNUR
Milli basının ve eğitimin öncü ismi: Gaspıralı İsmail
İsmail Bey Gaspıralı.
Türk dünyasının eğitim öğretim faaliyetlerinin yaygınlaşmasında öncülük eden, "Dilde, işte, fikirde birlik" sözleriyle Türk topluluklarının gelişmesi için yol çizen, basın ve eğitim çalışmalarıyla iz bırakan büyük Kırım Tatar düşünce adamı İsmail Bey Gaspıralı, doğumunun 169. yılında fikirleri bakış açısıyla bugün de Türk dünyasına ilham veriyor.
BEĞEN

Türk dünyasının aydınlanmasının öncülerinden, büyük Kırım Tatar düşünce adamı İsmail Bey Gaspıralı, doğumunun 169. yılında anılıyor.

"Dilde, işte, fikirde birlik" sözleriyle Türk topluluklarının birleşebileceği fikrinin öncülerinden, basın ve eğitim çalışmalarıyla iz bırakan Gaspıralı'nın düşünceleri bugün de örnek alınıyor.

Soyadını, babasının doğum yeri Kırım'ın Gaspıra köyünden alan İsmail Gaspıralı, 20 Mart 1851'de Bahçesaray yakınlarındaki Avcıköy'de doğdu.

İlk eğitimini yerel Müslüman mektebinde alan, daha sonra Akmescit Erkek Gimnazyumu'nda okuyan Gaspıralı, asker olmak niyetiyle önce Voronej'deki, sonra da Moskova'daki harp okullarına kayıt yaptırdı.

Gaspıralı, o yıllarda devam eden Girit isyanında Rum asilere karşı mücadele eden Osmanlı askerlerine katılmak arzusuyla gizlice Türkiye'ye geçme girişiminde bulundu fakat yakalandığı için askeri öğrencilik hayatı sona erdi.

Gaspıralı, henüz 17 yaşındayken 1868'de Bahçesaray'a dönerek Rusça öğretmenliğine başladı.

1872'de Paris'e giden Gaspıralı, burada bir müddet ünlü Rus edebiyatçı İvan Turgenyev'in asistanlığı yaptı. İki yıl sonra Paris'ten İstanbul'a geçen Gaspıralı, bir yıl sonra memleketi Kırım'a döndü.

İsmail Gaspıralı'nın 1872'de çekilen bir fotoğrafı.
İsmail Gaspıralı'nın 1872'de çekilen bir fotoğrafı.

1878-1884 yıllarında Bahçesaray Belediye Başkanlığı görevini yürüten Gaspıralı, Türk dili konuşan halkların sesini dünyaya duyurmak ve milli bir uyanış yaratmak amacıyla yayıncılığa başladı.

Rusya Müslümanlarıyla ilgili çok sayıda yazı yazan Gaspıralı, Türk ve Müslüman topluluklarında eğitim reformu gerçekleştirilmesi için büyük çaba gösterdi.

Gaspıralı'ya göre okullarda Türkçe eğitim verilmeli ve ortak Türk edebi dilinin oluşmasına vasıta olunmalıydı. Bunun yanı sıra Türk dili konuşan toplumların birbirinden haberdar olması için milli basına da ihtiyaç vardı.

Gaspıralı, bu amaçla Rus yetkililerden uzun uğraşlar sonucu izin alarak 22 Nisan 1883'te Tercüman gazetesini çıkardı. Osmanlı Türkçesi ile hazırlanan gazetede Tatarca ve diğer Türk dillerinden de kelimeler kullanıldı. Önce haftada bir gün çıkan gazete, 1903'te haftada iki gün basıldı, 1912'de günlük hale geldi.

İsmail Gaspıralı tarafından 1883 yılında çıkartılmaya başlanan Tercüman gazetesinin 25 Haziran 1895 tarihli nüshası.
İsmail Gaspıralı tarafından 1883 yılında çıkartılmaya başlanan Tercüman gazetesinin 25 Haziran 1895 tarihli nüshası.

Tercüman, Kırım'da yayımlanan ilk, Rusya Müslümanları arasında ise üçüncü Türkçe gazete oldu. Diğerleri kısa sürede kapanınca Tercüman, uzun süre Çarlık Rusyası'ndaki tek Türk ve Müslüman gazetesi olarak faaliyet gösterdi.

Gazete, Türk dünyasında büyük etkinliğe ulaştı. Tercüman, sınırlı tirajına rağmen Rusya'nın yanı sıra Osmanlı, İran, Balkanlar ve Kafkaslar'da aydınların devamlı okuduğu gazetelerden biri oldu.

Reformist eğitimci: Gaspıralı

Gaspıralı, 1884'te Bahçesaray'ın Kaytaz Ağa Mahallesi'nde yeni yöntemlerle eğitim veren okul açtı. Bu okulda okuma, yazma ve diğer dersler daha kolay ve pratik bir yöntemle veriliyordu. Bu yöntem, Çarlık Rusyası Müslüman okulları için adeta bir devrim niteliği taşıyordu.

Gaspıralı'ya göre, eğitim sistemi her şeyden önce ana dilin öğretimine hizmet etmeli ve dini bilgilerin yanı sıra dünyevi bilgileri de içermeliydi.

Gaspıralı'nın çalışma masası.
Gaspıralı'nın çalışma masası.

Gaspıralı'nın "Usul-ü Cedid" ismini verdiği bu sistem daha sonra yaygınlaştı. 1895'te Rusya İmparatorluğu'ndaki Usul-ü Cedid okullarının sayısı yüzü geçti, 1914'te ise yaklaşık 5 bini buldu.

Gaspıralı, Müslüman Türk kızlarının eğitiminde de öncülük yaptı. İlk Usul-ü Cedid kız mektebini ablası Pembe Bolatukova'ya 1893'te Bahçesaray'da açtırdı.

Alem-i Nisvan dergisinin kapağı. (1906-1912)
Alem-i Nisvan dergisinin kapağı. (1906-1912)

Rusya Türklerinin tarihlerindeki ilk kadın dergisi olan Alem-i Nisvan, Bahçesaray'da 1905'te Gaspıralı'nın himayesinde, kızı Şefika Gaspıralı'nın idaresinde yayın hayatına başladı.

Rusya'daki Türkler arasındaki ilk çocuk dergisi de yine Gaspıralı tarafından bu dönemde Bahçesaray'da yayımlandı. Çocuk dergisi olan Alem-i Sıbyan, Mart 1906'da Tercüman'a ek olarak okurlara sunuldu.

İsmail Bey Gaspıralının cenazesi evinden çıkarılırken (Bahçesaray, 1914)
İsmail Bey Gaspıralının cenazesi evinden çıkarılırken (Bahçesaray, 1914)

Yoğun faaliyet temposu nedeniyle sağlığı giderek bozulan İsmail Bey Gaspıralı, 24 Eylül 1914'te Bahçesaray'da vefat etti. Cenazesi, Rusya İmparatorluğu'nun dört bir tarafından gelen binlerce kişinin katılımıyla Kırım Hanlığı'nın kurucusu Hacı Giray Han'ın türbesi yakınlarına defnedildi.

"Dilde, işte, fikirde birlik"

Yaşamı boyunca Türk topluluklarının gelişimi için çaba sarf eden Gaspıralı'nın, "Dilde, işte, fikirde birlik" sözleri, bugün de Türk dünyasının yolunu aydınlatıyor.

Bu sözler, Türk dünyası içindeki ilişkilerin temel yapısı için yol gösterici düstur olarak kabul ediliyor.

Abone Ol Google News
BEĞEN
YORUMUNUZU YAZIN, SORUNUZU SORUN
{{ entity.comments.quantity }} KİŞİ YORUM YAZDI
İLK YORUM YAZAN SİZ OLUN

HAFTANIN ÖZETİ

Hafter saflarındaki suç makineleri
Hafter saflarındaki suç makineleri
Bu hafta İslam coğrafyasında, Libya'da General Halife Hafter'in Trablus'u ele geçirme amacıyla suça karışmış militan güçleri kullanması, İran'ın düşen Ukrayna uçağı ile ilgili bilgi paylaşımına son vermesi, Trump'ın sözde barış planının açıkladığı toplantıya Körfez ülkelerinin temsilcilerinin katılması, Yunanistan’ın Midilli adasında Moria Kampı'nd...

PORTRELER

Ruslara tek başına direnen sultan: Süyün Bike
Ruslara tek başına direnen sultan: Süyün Bike
Kazan Türklerinin sembol isimlerinden Süyün Bike; cesareti, asaleti ve zekasıyla tarihte yer eden önemli Müslüman kadınlardan biridir. Ömrünü Altın Orda Hanlığı’ndan sonra dağılan Türk devletlerini birleştirmeye adayan Süyün Bike, dönemindeki Rus zulmüne direnişiyle efsaneleşerek Kazan Türklerinin kahramanı olmuş ve Kazan’ın bağımsızlık sembolü ola...

HAREKETLER

İran'ın sınır ötesi kolu: Kudüs Gücü
İran'ın sınır ötesi kolu: Kudüs Gücü
1979'daki İran İslam Devrimi’nden sonra kurulan İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun görevi; rejimi ve var olan düzeni korumak ve sürdürmektir. Kudüs Gücü, ise İran Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı 8 askeri birimden biridir. Sekiz birimin tamamı, İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı General Hüseyin Selami ve yardımcısı Ali Fedevi’nin komut...

MALUMAT

Malta’da bir Osmanlı şehitliği
Malta’da bir Osmanlı şehitliği
Osmanlı İmparatorluğu ile Malta arasında, 11 Haziran 1873 günü, bir toprak devri anlaşması imzalanmıştı. Anlaşmaya göre, Malta yönetimi, adanın Marsa bölgesindeki bir araziyi, Müslüman mezarlığı inşa edilmesi amacıyla Osmanlı Başkonsolosu Antoine Naoum Duhany Efendi’ye devretmişti. Osmanlı Sultanı Abdulaziz’in emriyle gerçekleştirilen işlemin ardın...
YUKARI DÖNÜN

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.