İzmir’in kentsel imgelerinden biri: Büyük Efes Oteli
11:00, 29/08/2022, Pazartesi
ArkitektGZT
Büyük Efes Oteli yapısı, Kaynak: Mimarlık dergisi.
Büyük Efes Oteli, Türkiye çapında ilgi toplayan İzmir Enternasyonal Fuarı ve 1960’lı yıllarda tasarlanan liman ile birlikte şehirde artan konaklama ihtiyacını karşılamak üzere inşa ediliyor. Mimari projesini Prof. Paul Bonatz’ın hazırladığı, inşaat ve tatbikat projelerini ise Y. Müh. Mimar Fatin Uran’ın yönettiği otel, 1964 yılında kullanıma açılıyor. Yapımına karar verildiği günden itibaren yapım sürecini kentlilerin büyük heyecanla gazetelerden takip ettiği proje, İzmir’in kent belleğinde önemli bir yer tutuyor.
1900’lü yıllarda dünya çapında etki gösteren
büyük olaylar toplumsal hayatı da şekillendirmeye başlıyor.
19. yüzyıl itibarıyla değişmeye başlayan eğlence anlayışı yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde de etkili oluyor ve zamanla büyük fuarlar
organize ediliyor, fuar gazinoları
ve eğlence bahçeleri
açılıyor. Olimpiyatlar gibi kısa süreli olan ama düzenlendiği şehre hem kültürel hem de ekonomik açıdan
büyük faydası olan fuarların sayısı artıyor. Ayrıca şehre turist çeken bu fuarlar, bölgede belli süreliğine de olsa iş imkanları
oluşturuyor. Türkiye’nin farklı ülkeler ile iletişim kurmasına olanak sağlayan ve kent belleğinde önemli bir yer tutan İzmir Enternasyonal Fuarı
da bu fuarlardan biri olarak karşımıza çıkıyor.
1922
yılında İzmir’de yaşanan büyük yangının ardından kentin “küllerinden yeniden doğması”
gerekiyor ve modern bir kent kurgulama isteği
ile yangından zarar gören bölgede kültür-sanat faaliyetlerine alan açacak bir kent parkı
için çalışmalar başlatılıyor. Uluslararası ticaret konusunda belleği bulunan kentte bu ilişkiyi yeni bir mecraya taşıyan Fuar, 1936
’da Kültürpark
’taki yerine taşınıyor. 1950’li yıllarda İzmir’in yanı sıra tüm Türkiye’nin eğlence hayatının önemli merkezlerinden birine dönüşen
İzmir Enternasyonal Fuarı için pek çok insan şehre gelmeye başlıyor. Bu süreçte eski yapılardan dönüştürülen oteller yetersiz kalıyor
ve büyük bir otel ihtiyacı
doğuyor. Ayrıca İzmir’e inşa edilen yeni liman ile muhtelif 20 geminin limana yanaşabileceği
düşünüldüğü için bu otelin sadece büyük olması değil aynı zamanda lüks olması, turistler için bir çekim noktası olması
isteniyor. O dönemde İstanbul’daki Hilton Oteli
ile sıkça karşılaştırılan Büyük Efes Oteli
, şehrin eğlence kültürünü kaliteli bir hale getirme ihtiyacıyla inşa ediliyor.
Kültürpark, Basmane Garı, İzmir Limanı
ve Konak Meydanı
tarafından çevrelenen Büyük Efes Oteli
’nin projesi T.C. Emekli Sandığı
’nın girişimiyle hayata geçiriliyor. Yeni Asır
gazetesinin 23 Ocak 1957
tarihli sayısında İzmir Belediye Başkanı Enver Dündar Başar
’ın Avrupa seyahati sırasında Münih’te, yeni yapılacak otelin inşaatını kontrol edecek ve oteli işletecek firma ile
görüşüldüğüne dair açıklamalarına yer veriliyor. İzmir’in kent hayatı için büyük bir olay olan ve “Ege’nin En Lüks ve En Büyük Oteli”
iddiası taşıyan otel için gazetelerde sık sık haber yapılıyor. İnşaatın tamamlanması büyük bir heyecanla beklense de 1960 ihtilali nedeniyle
1960 yılında tamamlanması planlanan proje 1964 yılında tamamlanabiliyor.
İnşaatın devam ettiği süre boyunca otelde kullanılan yapım teknikleri, ısıtma ve soğutma sistemleri, televizyon alıcı şebekesi
gibi bünyesindeki teknolojik yeniliklerle İzmir’in en önemli ve lüks turistik merkezlerinden biri olacağı vurgusu
yapılıyor.*
Otelin projesi için teklif istenen üç mimar arasında
Prof. Paul Bonatz
’ın hazırladığı proje seçiliyor fakat Bonatz Almanya’da olduğu için inşaat ve tatbikat projeleri Y. Müh. Mimar Fatin Uran
tarafından yönetiliyor. Büyük Efes Oteli’nin inşaatı, yarı emanet bir usulle Alman bir inşaat firması Dyckerhoff Und Widmann
eliyle yapılıyor. Projelerin hazırlanması sırasında mimar vefat ettiği için projeye profesörün bürosunda çalışan Y. Müh. Mimar Thomas Belling
ve Güneri Özkök
bir süre devam ediyorlar. Havuz ve tüm blokların katları dahil inşaat alanı 38500 metrekarede inşa edilen otelde 22 tanesi 2 odalı olmak üzere toplam 326 oda ve 495 yatak yer alıyor. Ayrıca büyük bir hol ve ofisle beraber 3 yatak odası, bir salon ve yemek odası olan 2 lüks daire bulunuyor. Otelde terasları hariç 300 kişilik bir restoran ve 200 kişilik bir çatı restoran kurgulanıyor. Bu restoranlara ek olarak soğuk yemekler bulunan Snack-Bar 100 kişiye hizmet verebiliyor.
Büyük Efes Oteli’ne
uluslararası toplantı, konferans
vb. etkinliklerin organize edilebileceği 400 kişilik bir salon
yerleştiriliyor. Esas katta her biri 50 kişiye kadar hizmet verebilecek
iki; çatı katında ise üç adet konferans/toplantı/ziyafet salonu
bulunuyor. Otelde 200 kişinin
kullanabileceği şekilde tasarlanan Gece Kulübü
; 100 kişilik Şark Odası
, Karagöz Bar
'ı ve verandaları
ile hizmet veriyor. Ayrıca esas katta lokantayla salon arasında ve çatı katında birer bar daha kurgulanıyor. 400 kişilik yüzme havuzunda
8 adet iki kişilik kabana, 22 adet iki kişilik özel kabin ve umumi soyunma odası yer alıyor. Otelde çocuk havuzu,
çocuk bahçesi ile bağlantılı şekilde yerleştiriliyor. Bir cephesi akvaryum şeklinde cam olarak tasarlanan yüzme havuzunun
önünde bar ve 60 kişilik bir gazino bulunuyor.
Avrupa’da
milyoner karargahı
şeklinde anılan akvaryum yüzme havuzlarının
büyük dikkat çektiği söylenirken Büyük Efes Oteli’nde de büyük ilgi topluyor ve inşası henüz bitmemiş de olsa kullanıma açılıyor. Havuz hem otel misafirleri hem de İzmir sosyetesi için
önemli bir nokta haline geliyor. Otelin içinde dönemin modern makinelerinin olduğu kadın ve erkek berberleri
bulunuyor. Yapının giriş holünde çiçekçi
ve hatıra dükkânlarının
yanı sıra Gazi Osman Paşa Bulvarı’na açılan ve dışarıyla ilişki kuran 7 adet dükkân
yer alıyor. Bu dükkanlar ile otele gelir sağlanması
planlanıyor. Otel personelinin kullanacağı 100 yataklık blokta
personelinihtiyaçlarını karşılayan tüm üniteler de planda kendine yer buluyor.
Otelde tüm
misafir yatak odaları ve umumî alanlarda sıcak-soğuk hava sistemlerinin bulunması
sayesinde her mevsimde istenilen sıcaklık ayarları
yapılabiliyor. Tesisat dahil inşaatı için 67 milyon Türk Lirası
harcanan Büyük Efes Oteli’nin işletmesi ile birlikte maliyeti 90 milyon Türk Lirasına
çıkıyor. Lüks otel vurgusunun çokça yapıldığı yapının harcamaları da gazetelerde kendine yer buluyor. İzmir Şehir Rehberi
’nde farklı yıllarda havuzun fotoğraflarına yer verilirken haritalarda da otel şehrin merkezine yerleştiriliyor. **
Büyük Efes Oteli
sadece yapım teknikleri ve modern teknolojileri iyi bir şekilde kullanmasıyla değil içinde farklı sanatçıların eserlerine yer vermesi ve dönemin sosyetesini bir araya getiren etkinlikleri
ile de öne çıkıyor. Arkitekt
dergisinin ilgili sayısında verilen bilgiye göre; Eren Eyüboğlu
artistik yağlı boya işleri ve çatı katı kış bahçesi artistik yağlı boya panosunu; Salih Acar
lüks apartmanlar, yemek salonu ve esas lokanta barındaki artistik yağlı boya panolarını; Güngör Kabakçıoğlu
gece kulübü ve çatı katı Amerikan barı artistik yağlı boya panolarını; Osvat Şakir
ise alçıdan Artemis, Afrodit, Nike heykelini ve anforunu yapıyor. Otelin lokanta holündeki artistik cam mozaik panosunu Bedri Rahmi Eyüboğlu,
yüzme havuzu kabinlerinin üzerindeki ve havuz içerisindeki küçük ada üzeri artistik cam mozaik kaplamaları Ferruh Başağa
hazırlıyor. Yüzme havuzu barı, bar bankosu ve Türk salonu duvarlarındaki artistik seramik kaplama işlerini Atillâ Galatalı
, çatı katı asansör holü artistik seramik panosunu ise Nasip İyem
yapıyor. Sandviç barı akvaryum duvarında ve gece kulübü girişindeki pencerelerin artistik cam işlerini Erdoğan Değer
üstlenirken yapıda Jale Yılmabaşar, Eczacıbaşı, Taylan Seramik Fabrikası
ve Yıldız Porselen
’den seramik kül tablaları yer alıyor.
Deniz manzaralı odaları ve İzmir iklimine göre şekillendirilen dış cephesiyle uzun zaman kentin gözdesi olan yapı, 1986’da inşa edilen
İzmir Hilton Oteli
ve 1993’te onu izleyen Ege Palas Oteli
ile birlikte İzmir’deki tek lüks otel unvanını
kaybediyor. Otelde yaşanan işletme sorunlarından sonra 2000’lerin başında özelleştirmeye gidiliyor
ve otel Swissotel
tarafından devralınıyor. 2003
yılında da Has Mimarlık
ve Amerikalı Mimarlık ofisi NBBJ
ortaklığıyla yenileme projesi hazırlanıyor. Bu projede otele kongre merkezi, spa, kapalı havuz, tenis kortları
gibi yeni mekanlar eklenirken otelin en çok öne çıkan özelliklerinden biri olan havuz-barının cam duvarları değiştirildiği için
geçmişine dair izler zayıflıyor. Günümüzde de yapı aynı firma tarafından işletilmeye devam ediliyor.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.