­čś┤7 saatten az uyuyanlar dikkat: Risk ├╝├ž kat art─▒r─▒yor

Ar┼čiv
Ar┼čiv

7 saatten az uyuyanlarda bakteriyel ve viral enfeksiyonlar─▒n ├╝├ž kat daha s─▒k geli┼čti─čini belirten Prof. Dr. Fuat ├ľzgen, uykusuzlu─ča kar┼č─▒ al─▒nabilecek ├Ânlemleri tek tek s─▒ralad─▒.

7 saatten az uyuyanlarda bakteriyel ve viral enfeksiyonlar─▒n ├╝├ž kat daha s─▒k geli┼čti─čini s├Âyleyen Psikiyatri ve Uyku Bozuklar─▒ Uzman─▒ Prof. Dr. Fuat ├ľzgen, uykunun; yoksunlu─ču kar┼č─▒s─▒nda en dayanaks─▒z olunan, ka├ž─▒n─▒lmaz ve ├Ânlenemez bir bi├žimde yerine konmas─▒ gereken bir durum oldu─čunu kaydetti.

Beynin bir├žok k─▒sm─▒ taraf─▒ndan kontrol edilen ├že┼čitli evreler i├žeren uykunun, san─▒lan─▒n aksine basit de─čil kompleks bir s├╝re├ž i├žerdi─čini belirten Prof. Dr. ├ľzgen, uykusuzluk hastal─▒─č─▒ hakk─▒nda bilgi vererek al─▒nabilecek ├Ânlemleri anlatt─▒.

Enfeksiyonlara e─čilim artt─▒

7 saatten az uyuyanlarda bakteriyel ve viral enfeksiyonlar ├╝├ž kat daha s─▒k geli┼čiyor. Uyku, bir aydan daha uzun s├╝redir bozuk ve g├╝nl├╝k i┼člevleri engeller durumda ise mutlaka yard─▒m al─▒nmas─▒ gerekiyor. Salg─▒n s├╝reci, insan varl─▒─č─▒na kar┼č─▒ olu┼čturdu─ču tehdit nedeniyle kayg─▒ ve endi┼čeye yol a├žmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ya┼čam ┼čeklini de─či┼čtirmesi dolay─▒s─▒ ile de uyku s├╝relerinde ve d├╝zeninde de─či┼čiklikler ya┼čand─▒.

Pandemi s├╝recinde okullar─▒n online e─čitime ge├ži┼či, evden ├žal─▒┼čma ve k─▒s─▒tlamalar ya┼čam ┼čeklimizi temelden de─či┼čtirdi. Bunlar─▒n sonucu olarak uyku s├╝re ve d├╝zenimizde de─či┼čiklikler ortaya ├ž─▒kt─▒. Sabah ge├ž kalkma ve bunun sonucu olarak ge├ž yatma al─▒┼čkanl─▒klar─▒ olu┼čtu. Halbuki kaliteli ve verimli bir uyku i├žin gece uykusu ├Ânemli. G├╝nd├╝z uykusunun, gece uykusunu olumsuz etkilemedi─či saatler 13.30-15.00 aras─▒. G├╝n├╝n di─čer saatlerindeki uykular gece uykusunun s├╝resini ve kalitesini olumsuz etkiliyor. Uyku sa─čl─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan sabah vakitlice kalkmak ve gece uyku gelince yatmak en do─čru yoldur.

Uyku s├╝resinin k─▒salmas─▒ ile ba─č─▒┼č─▒kl─▒kta rol oynayan ├že┼čitli protein oranlar─▒nda art─▒┼člar g├Âr├╝l├╝rken kan h├╝crelerinden sal─▒nan enfeksiyondan koruyan molek├╝llerin d├╝zeyi ise azald─▒ ve enfeksiyonlara e─čilim artt─▒.

Uyku yoksunlu─ču belirtileri

Yorgunluk, k─▒r─▒kl─▒k, dikkat, konsantrasyon ya da bellek g├╝├žl├╝─č├╝, sosyal ya da mesleki i┼člevsellikte bozulma ya da d├╝┼č├╝k okul performans─▒, duygudurum bozuklu─ču ya da iritabilite. G├╝nd├╝z uykulu─ču, motivasyon, enerji ya da inisiyatifte azalma, i┼činde ya da ara├ž kullan─▒rken hata yapma veya kaza e─čiliminde artma. Uyku yoksunlu─čuna ba─čl─▒ ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminde zay─▒flama. Gerginlik, ba┼č a─čr─▒s─▒ ya da mide-ba─č─▒rsak sistemine ait semptomlar. Uyku hakk─▒nda endi┼če ve u─čra┼č─▒lar.

Salg─▒n s├╝recinde, Obstr├╝ktif Uyku Apnesi Sendromu dahil olmak ├╝zere uykuda solunum bozukluklar─▒ olan hastalar, sa─čl─▒k uzmanlar─▒n─▒n ├Ânerilerine uymal─▒. Bu hasta grubu ├žo─čunlukla beraberinde hipertansiyon, diyabet ve kardiyovask├╝ler hastal─▒k veya riski ta┼č─▒mas─▒ndan dolay─▒ riskli grup i├žinde yer alabilir. Bu s├╝re├žte ├Ânlemler kademeli azalt─▒l─▒ncaya kadar zaruri gereklilikler d─▒┼č─▒nda d─▒┼čar─▒ya ├ž─▒kmamal─▒d─▒r.

Uykuda solunum bozukluklar─▒ olan hastalar─▒n evde pozitif havayolu bas─▒n├ž tedavisine (PAP) her zamanki gibi devam etmeleri gerekiyor. PAP'─▒n COVID-19'u k├Ât├╝le┼čtirdi─či veya yakalanmay─▒ art─▒rd─▒─č─▒na dair herhangi bir bilimsel kan─▒t yoktur.

Koronavir├╝s ┼č├╝phesi veya tan─▒s─▒ olan uykuda solunum bozukluklar─▒ olan hastalar, PAP cihazlar─▒n─▒ izole havaland─▒rmal─▒ bir odada, hem cihaz-aksesuar hem de ortam temizli─čine dikkat ederek ve ev halk─▒n─▒n etkilenme riskini minimuma indirerek kullanabilir. Ayr─▒ca PAP cihaz─▒n─▒ kullanmay─▒ engelleyecek semptom ve akci─čer bulgular─▒ olup olmad─▒─č─▒ hekimi taraf─▒ndan de─čerlendirilerek karar verilmeli. Bu durumda cihaza semptomlar d├╝zelinceye kadar ara verilebilir.

Uykusuzlu─ča kar┼č─▒ ne yapmal─▒?

─░yi bir uyku fiziksel, ruhsal tamir ve yenilenme i├žin olduk├ža gerekli bir s├╝re├ž. Bu yenilenme sa─članamad─▒─č─▒nda hastalar─▒n ruh sa─čl─▒klar─▒ olumsuz etkileniyor. ─░nsomniyaklarda (uykusuzluk hastal─▒─č─▒) depresyon ya da psikiyatrik bozukluk geli┼čme riski y├╝ksek. ─░nsomniyaklarda 3,5 y─▒l i├žinde (insomni olmayanlara g├Âre) depresyon geli┼čimi 4 kat, anksiyete bozuklu─ču geli┼čimi 2 kat, madde k├Ât├╝ye kullan─▒m─▒ ya da ba─č─▒ml─▒─č─▒ da 7 kat fazla g├Âr├╝l├╝yor.

Baz─▒ durumlarda t─▒bbi veya psikiyatrik problemler nedenleriyle kullan─▒lan ila├žlar da uykusuzluk nedeni olabiliyor. E─čer uykunuz bir aydan daha uzun s├╝redir bozuksa ve sizin g├╝nl├╝k i┼člevlerinizi bozuyorsa yard─▒m arama zaman─▒ gelmi┼čtir. Doktorunuza ba┼čvurun ve bir uyku hastal─▒klar─▒ uzman─▒ ile g├Âr├╝┼čme isteyin.

─░nsomniaya kar┼č─▒ ki┼čisel ├Ânlemler alabilirsiniz. Sabah uyan─▒nca yataktan ├ž─▒k─▒lmal─▒. Dinlenmek amac─▒yla uyumaya devam etmek dinlendirici olmad─▒─č─▒ gibi uyku ritmini de bozabiliyor. Her sabah ayn─▒ saatte kalk─▒lmal─▒. Sirkadiyen ritmi d├╝zenlemek i├žin belirli saatler aras─▒nda yataktan kalk─▒lmal─▒. G├╝nd├╝zleri uyumamal─▒. D├╝zenli egzersiz yap─▒lmal─▒ ancak ak┼čam saatlerinde heyecan olu┼čturacak aktivitelerden ka├ž─▒n─▒lmal─▒. Yatak odas─▒ ses, ─▒┼č─▒k, ─▒s─▒ y├Ân├╝nden korunmu┼č olmal─▒ ve yatak odas─▒ uyku d─▒┼č─▒nda ├žal─▒┼čmak i├žin kullan─▒lmamal─▒. Uyku saatine yak─▒n yemek yenmemeli. Kafeinli, kolal─▒ i├žeceklerden ve t├╝t├╝n kullan─▒m─▒ndan ka├ž─▒n─▒lmal─▒.