İSLÂM DÜNYASININ DÖRT BİR YANINDAN GÜNCEL SİYASÎ VE KÜLTÜREL HABERLER, DERİNLİKLİ DOSYALAR, BİYOGRAFİLER, OKUNACAK KİTAPLAR VE DAHA FAZLASI... ÖZELLİKLE TARİHTE GERÇEKLEŞEN HADİSELERİN YIL DÖNÜMLERİNİ HATIRLAMAK VE HER YERDE RASTLAYAMAYACAĞINIZ SIRA DIŞI FOTOĞRAF VE GÖRSELLERLE TANIŞMAK İSTEYENLERE... MÜSLÜMAN DÜNYANIN NABZI, BURADA ATIYOR.

20.356 Takipçi
MECRA HAKKINDA

Bir Ülkenin Doğuşu: 1919 Mısır Devrimi

1919 Mısır Devrimi.
1919 Mısır Devrimi.

Uluslararası teamül ve hukuk gereği Birinci Dünya Savaşı'nın başına kadar Osmanlı’ya bağlı bir vilayet olan Mısır, 1914 yılında İngilizler tarafından ilhak edilmiştir. Mısır aydınları ve yönetimi başlangıçta bağımsızlık ümidiyle bu ilhaka destek vermişse de İngilizler’in işgalci ve sert politikası atmosferi değiştirmiş, 1919 yılına gelindiğinde Mısır halkı özgürlük talebiyle İsmailiye (Tahrir) gibi pek çok önemli meydanı doldurmuştur. Ancak günümüzde Tahrir (özgürlük) Meydanı olarak bilinen İsmailiye Meydanında toplanan halkın üzerine ateş açılmasıyla birçok Mısırlı hayatını kaybeder. İskenderiye, Feyyum ve Tanta gibi birçok şehirde gösteriler yayılır ve bir devrimin fitili ateşlenir. 1919 yılında gerçekleştirilen ve daha sonra bağımsızlığın kazanılmasında önemli bir adım olan bu devrim, Mısır topraklarında Mısırlılık bilincinin oluşmasına büyük katkı sunmuştur.

İçindekiler

1914 yılında başlayan Büyük Dünya Savaşı çok uluslu devletlerin parçalanmasına yol açtı ve sınırlar yeniden çizildi. Sömürge konumunda bulunan devletler özgürlük ümidiyle farklı siyasi arayış ve tercihlerde bulundu.

Mısır esasen uluslar arası teamül ve hukuk gereği savaşın başına kadar Osmanlı’ya bağlı bir vilayet idi. Fiili olarak ise Büyük Biritanya, Çarlık Rusya tehdidi sebebiyle geçici olarak Mısır’a davet edilmiş; fakat bir daha gönderilememişti.

1914 yılında hukuki statü de değişmişMısır İngilizler tarafından ilhak edilmiştir.

  • Mısır aydınları ve yönetimi başlangıçta bağımsızlık ümidiyle bu ilhaka destek vermişse de İngilizler’in işgalci ve sert politikası atmosferi değiştirmiş, 1919 yılına gelindiğinde Mısır halkı özgürlük talebiyle İsmailiye (Tahrir) gibi pek çok önemli meydanı doldurmuştur.

Osmanlı Devleti'nin 1914 sınırları.
Osmanlı Devleti'nin 1914 sınırları.

Mısırlı Gençler Diyar Diyar Savaştırılıyor

Mısır 1878 yılından itibaren İngilizler’in hegemonyası altında bulunan bir Osmanlı vilayeti idi. Büyük Dünya Savaşı ile beraber İngilizler bağımsızlık vaadiyle Mısır ordusunu Osmanlı’ya karşı silahlandırmıştır. Osmanlı Devleti’nin Sina ve Filistin harekatlarında Mısır ordusu ön saflarda bulunmaktaydı. Bu durum Belçika, Fransa, Yunanistan ve İtalya cephelerine kadar genişletilmiş, yaklaşık 100 bin Mısırlı genç bu cephelere gönderilmiş önemli bir kısmı geri gelmeyi başaramamıştır.

Osmanlı Devleti’nin Sina ve Filistin harekatlarında önemli görev üstlenen Osmanlı topçuları.
Osmanlı Devleti’nin Sina ve Filistin harekatlarında önemli görev üstlenen Osmanlı topçuları.

Bunun yanında İngilizler’in Mısır’ı ağır vergiler ve baskıcı bir yönetim ile ezmesi halkta bir bıkkınlığa sebep olmuştur. 1919 yılına gelindiğinde Paris’te toplanacak barış konferansı ve ABD Başkanı Wilson’un yayınladığı ilkeler Mısır aydınları arasında heyecana sebep olur.

Paris Barış Konferansı'nda itilaf devletleri, Osmanlı İmparatorluğu'nun parçalanmasını kararlaştırdılar, 1919.
Paris Barış Konferansı'nda itilaf devletleri, Osmanlı İmparatorluğu'nun parçalanmasını kararlaştırdılar, 1919.

Modern Mısır’ın İlk Milli Kahramanı: Sad Zağlul

Tüm bu hareketlilik ve heyecan Mısır halkını bir beklenti içine sokmuştur; ancak İngilizler’den hak talebinde bulunacak ciddi bir kurumsal muhalefet yoktur. Öte yandan Sad Zağlul resmi bir sıfatı olmaksızın İngiliz Yüksek Komiserliğinden Mısır’da yaşananları İngiliz halkına anlatmak ve Paris Barış Konferansı’na katılmak üzere izin talebinde bulununca tutuklanarak Malta Adası’na sürgüne gönderilir. Ardından birçok aydın da aynı akıbete uğrar ve Malta’ya sürgüne gönderilir. Bu durum Mısır halkı için bardağı taşıran son damladır. Sad Zağlul bir anda Mısır halkının gayrı resmi sözcüsü konumuna yükselir ve mücadelenin sembolü olur. Halk sokaklara dökülür ve pek çok yerde ayaklanmalar baş gösterir.

 Sa‘d (Sa‘dullah) Bâşâ b. İbrâhîm Zağlûl. (sağda)
Sa‘d (Sa‘dullah) Bâşâ b. İbrâhîm Zağlûl. (sağda)

Sad Zağlul’un tutuklanmasından sonra Mısır’dan sorumlu İngiliz General Reginald Wingate olayları bastırmak için şiddet kullanmayı tercih eder. Bu durum olayların daha da kontrolden çıkmasına sebep olur.

  • Bugün Tahrir (özgürlük) Meydanı olarak bilinen İsmailiye Meydanında toplanan halkın üzerine ateş açılır ve birçok Mısırlı hayatını kaybeder. İskenderiye, Feyyum ve Tanta gibi birçok şehirde gösteriler yayılır.
 Mısır halkı Tahrir meydanında 1919.
Mısır halkı Tahrir meydanında 1919.

Mısır'da 1919 devrimi mücadelesinde kadınlar.
Mısır'da 1919 devrimi mücadelesinde kadınlar.

Meydanlarda halkı organize eden ve protestoların simgesi haline gelen bir diğer kişi de Sad Zağlul’un karısı Safiye Zağlul’dur. Bilhassa kadınların meydanlarda önemli bir kitleye dönüşmesi ve İngiliz kumaşına karşı başlatılan savaşta önemli bir rol üstlenmiştir.

Buna göre hürriyetlerini ellerinden alan ve kocalarını tutuklayan İngilizlerin kumaşı ile örtünmek kadınlığı izzetine yakışmayacağı ilan edilerek boykot edilir.

Günün sonunda olaylar çığrından çıkma noktasına ulaşmıştır. İngilizler’in Mısır’a konuşlandırdığı askeri kuvvet Hindistan’daki askeri kuvvetin yaklaşık dört katına ulaşmıştır, oysa Mısır Hindistan’dan neredeyse 20 kat küçük bir ülkedir.

İngilizler’in Efsane Komutanı Allenby, Mısır’a Atanır

General Allenby İngilizler nezdinde efsanevi şöhrete sahip "Kudüs fatihi"dir.

1. Dünya Savaşı'nda İngiltere'nin Sina ve Filistin Harekatı Komutanı olan General Edmund Allenby, Yafa kapısından girerek Kudüs'ü işgal etti.
1. Dünya Savaşı'nda İngiltere'nin Sina ve Filistin Harekatı Komutanı olan General Edmund Allenby, Yafa kapısından girerek Kudüs'ü işgal etti.

Olaylar çığırından çıkınca İngilizler durumu yatıştırmak için kendisini Mısır Yüksek Komiserliğine atayarak General Wingate’i görevden uzaklaştırır. Allenby durumu kontrol altına almak için silah kullanmak yerine müzakere etmeyi tercih eder. Öncelikle Malta Adası’nda sürgünde bulunan Sad Zağlul ve beraberindeki politik figürleri Mısır’a getirtir. Kısa bir süre sonra bu kişiler serbest bırakılır.

Tarihin dönüm noktası
İlginizi çekebilirTarihin dönüm noktası

Sad Zağlul’un Önlenemeyen Yükselişi

Sad Zağlul serbest bırakıldığı gibi Paris’te yapılacak konferansa da Mısır temsilcisi olarak gönderilir. Zağlul bu konferansta istenilen başarıyı sağlayamaz; ama Mısır’ın uzun süredir beklediği bir kahramana dönüşür. Bu aynı zamanda modern Mısır’ın siyasi atmosferinde belirleyici bir ideoloji olan Mısır milliyetçiliğinin de ilk tohumlarının ekilmesine vesile olur. Sad Zağlul siyaseten devre dışı bırakılamayınca tekrar tutuklanır ve 1921 yılında sürgüne gönderilir. Bu kez adresi önce Aden sonra Cebelitarık’tır.

Tüm tedbirlere rağmen İngilizler Sad Zağlul’un yükselen popülerliğinin önüne geçmeyi başaramaz. Ülkede yaşanan hadiseler İngilizleri daha radikal politik kararlar almaya zorlar ve 28 Şubat 1922 yılında Mısır’a kısmi bağımsızlık tanır.

Böyle Bir Ayaklanma Beklenmiyordu

Muhammed Ferîd Vecdî.
Muhammed Ferîd Vecdî.

1919 yılında gerçekleştirilen ve daha sonra bağımsızlığın kazanılmasında önemli bir adım olan bu devrim planlanmış ve organize bir hareket değildi; ancak Mısır topraklarında Mısırlılık bilincinin oluşmasına büyük katkı sunmuştur. Meydanlardaki halk sallayacakları bayrağın rengine ve şekline dahi henüz karar verebilmiş değildir. Tek bir ortak amaçları vardı: İngilizlerin boyunduruğundan kurtulmak. Bu siyasal tecrübe Mısır’ı hızlı bir şekilde politikleştirecek pek çok hareket ve önemli figürün ortaya çıkmasını sağlayacaktır.

Devrimin önemli isimlerinden Hizbü’l Vatani Partisi’nin lideri Muhammed Ferid 1919 yılında gerçekleşen ayaklanmayı hatıralarında şöyle anlatır:

  • “Böyle bir hareket hesapta hiç yoktu. Mısırlıların gösterdikleri dayanışma ve ittifak da hiç kimsenin hayal edebildiği bir şey değildi. Özellikle kadınların mitinglere katılmaları, Kıptilerin papazlarının Ezher'de Müslüman ulemayı ziyaret edecek derecede Müslümanlarla anlaşmaları, Şeyh Muhammed Bahit'in de bizzat Kıpti Patriği'ni ziyaret etmesi, halkın bu kaynaşma münasebetiyle Hilal önündeki yıldız yerine Haç koydukları yeni bayraklar yapmaları gerçekten de beklenen hadiseler değildi.”

Necib Mahfuz: 1919’da Büyümek Zorunda Kaldım

Necib Mahfuz, gazete okurken.
Necib Mahfuz, gazete okurken.

Mısır edebiyatının önemli isimlerinden Necib Mahfuz, 1919 yılında gerçekleşen hadiselerde henüz küçük bir çocuktur. Daha sonra çeşitli yazı ve konuşmalarında yaşanan olaylar ile çocukluğunun geride kaldığını dile getirir. Her yanı saran protesto dalgaları ve her an sokağın ortasında öldürülen çoğu öğrenci Mısırlı gençlerin gözler önünde vurulup yere yığılması yazı hayatında onu Mısır gerçekliğini anlama ve anlatma ihtiyacına sevk ettiğini söyler.

Etiketlere lanet eden adam: Necib Mahfuz
İlginizi çekebilirEtiketlere lanet eden adam: Necib Mahfuz

Bu dönemde yaşamış pek çok kişi ve olayı romanlarına aktaran Mahfuz, yıllar sonra Nobel ödülüne layık görülecek; ama o ödülü almaya dahi gitmeyecektir.

1919 Devriminin Yaşayan Tanığı: Tahrir Meydanı

Mısır meydanlarının tarihi özgürlük talebi ve bu taleplerin kanla bastırılması ile anılır. Bunun en önemli örneği Tahrir Meydanı’dır. Bu meydanın ilk ismi Hidiv İsmail Paşa’dan gelen İsmailiye Meydanıydı. 1919 Devrimi sonrası orada hayatının kaybeden yüzlerce Mısırlının anısına özgürlük anlamına gelen Tahrir olarak değiştirilmiştir. Bundan dolayı 1919 Devriminin yaşayan en büyük tanığı Tahrir Meydanı olarak gösterilir.