HareketlerMedrese sıralarından cepheye: Hûsîlik

Medrese sıralarından cepheye: Hûsîlik

HABER MASASI MECRA 6 DAKİKADA OKUNUR
Medrese sıralarından cepheye: Hûsîlik Medrese sıralarından cepheye: Hûsîlik
Hûsîler, Yemen'in başkenti Sanaa'yı 2015'ten bu yana ellerinde tutuyor.

Hz. Hüseyin’in torunu Zeyd, 739’da, uzun süredir planladığı siyasal muhalefet hareketini örgütlemek üzere Irak’a giderek Kûfe şehrine yerleşmişti. Şehir halkından biat alan ve başlatacağı kalkışmada destek isteyen Zeyd bin Ali, nihayet aynı yılın sonunda hazırlıklara başladı. Ancak Emevî yönetimi durumu haber almış, Halife Hişâm bin Abdulmelik’in emriyle bölgeye büyük bir ordu sevk edilmişti. 29 Aralık 739 gecesi, yaklaşık 200 taraftarıyla birlikte harekete geçen Zeyd bin Ali, yaşanan savaşta mağlup oldu ve öldürüldü. İsyan henüz başlamadan bitmiş olsa da, Zeyd’in sevenleri ve takipçileri, kısa süre içinde hatırı sayılır bir kitle oluşturmayı başardılar.

Emevîler döneminde Hz. Ali'nin soyundan gelenlerle iktidarlar arasında yaşanan gerilim, günümüze kadar gelen çok sayıda siyasal fırkanın doğuşuna yol açmıştır.
Emevîler döneminde Hz. Ali'nin soyundan gelenlerle iktidarlar arasında yaşanan gerilim, günümüze kadar gelen çok sayıda siyasal fırkanın doğuşuna yol açmıştır.

Yıllar geçtikçe “Zeydiyye” adıyla anılan bu grup, genel Şia kitlesi içinde, Ehl-i Sünnet’e yakın inanış ve uygulamalarıyla tanınır. Bu durumun sebebi, Zeyd bin Ali’nin, kendisine sorulan Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer ile ilgili soruların sorulara, “Onlar hakkında hayır ve iyilikten başka bir şey söyleyemem. Dedelerimden de yalnızca bunu işittim” demesiydi. Onun bu itidalli yorumu, “Hz. Ali'ye göre daha az faziletli olsalar da, Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer’in hilâfeti de meşrudur” şeklinde özetlenebilecek bir bakış açısını ortaya çıkardı. Zeydiyye, bu sayede İslâm tarihi içinde dikkat çekici bir istisna oluşturdu.

Yemen'in kuzeyindeki Saade bölgesi, Zeydiyye'nin en güçlü olduğu coğrafyadır.
Yemen'in kuzeyindeki Saade bölgesi, Zeydiyye'nin en güçlü olduğu coğrafyadır.

Göçler, iç savaşlar ve dış istilalar gibi nedenlerle, 9’uncu yüzyıldan itibaren Yemen’in kuzey bölgelerinde güçlenen Zeydiyye / Zeydîlik mezhebi, günümüzde Yemen’in başkenti Sanaa’yı işgal altında tutan İran merkezli Hûsîlerin de mensup olduğu dinî inanıştır. Zeydîler normalde Şia’nın çoğunluğunu teşkil eden On İki İmam Şiası’na muhalif olmasına rağmen, Hûsîlerin inanç formlarında yaşanan değişim ve hareketin tümüyle İran’ın etkisi altına girmesi, günümüz Ortadoğu’sundaki kaygan zeminin en bariz göstergelerinden biridir.

REKLAM

Kral Abdulaziz'in ordularıyla Zeydîler, sürekli bir mücadele içinde oldu.
Kral Abdulaziz'in ordularıyla Zeydîler, sürekli bir mücadele içinde oldu.

19’uncu yüzyıldan itibaren hem Osmanlı idaresine hem de Suudi Arabistan’ın kurucu kralı Abdulaziz’in kuvvetlerine direnen Zeydîler, 1918’de Osmanlı idaresinin bölgeden çekilmesiyle kendi bağımsız siyasal idarelerini kurdular: Mütevekkili Krallığı. 1930’lar boyunca Suudi Arabistan’la sınır ihtilafı yaşayan bu minik krallık, 1962’de resmen ortadan kaldırılıncaya kadar, Yemen ve çevresini yönetti. Krallığın bu süreçteki başkenti, ülkenin orta kesimindeki Taizz şehriydi.

Taizz kenti, Mütevekkili Krallığı'nın da başkentiydi.
Taizz kenti, Mütevekkili Krallığı'nın da başkentiydi.

Krallığın, 1962’de Mısır -dolayısıyla da Sovyetler Birliği- destekli silahlı birlikler tarafından alaşağı edilmesi, Mısır’la Suudi Arabistan arasında 1970’e kadar devam edecek bir savaşın da başlangıcını oluşturdu. 1965’te en şiddetli evresine ulaşan savaş boyunca en az 200 bin kişi hayatını kaybederken, Suudi Arabistan, Mısır’a karşı Zeydî kabile birliklerini ve kraliyet yanlılarını destekledi. 1967’de İsrail’in Mısır’a saldırması ve hava birliklerini yok etmesi, Yemen’deki savaşın da sona ermesi sonucunu doğurdu. Mısır’ın mecburen savaştan çekilmesiyle, Yemen de kısmî bir sükûnete kavuştu.

1962-1970 arasında devam eden Yemen Savaşı, yaşanan kayıplar nedeniyle ''Mısır'ın Vietnam'ı'' olarak anılıyor.
1962-1970 arasında devam eden Yemen Savaşı, yaşanan kayıplar nedeniyle ''Mısır'ın Vietnam'ı'' olarak anılıyor.

1978’de, ordu içinde kendisine taraftar toplayan Zeydî bir general, Ali Abdullah Salih, bir dizi darbenin ardından Yemen’de yönetime el koydu. 1990’a kadar Kuzey Yemen’i yöneten Ali Abdullah Salih, o tarihte iki Yemen’i birleştiren isim oldu. 2011’deki halk ayaklanmasına kadar ülke içindeki gücünü ve taraftar kitlesini korumayı başaran Salih, 1990’ların ikinci yarısından itibaren ülke içinde bir dizi ayaklanmayla karşı karşıya kaldı. Bizzat kendi tabanını oluşturan Zeydîlerin düzenlediği ayaklanmalarda halk, Salih yönetiminin imza attığı yolsuzluklara ve genel fakirliğe isyan ediyordu. Bir yandan ABD ve Suudi Arabistan’ı da memnun etmeye çabalayan Salih, oldukça riskli bir oyun kurdu. Bu oyun, hem ülkesinin hem de kendisinin sonunu getirecekti:

REKLAM

1978'de Yemen'de yönetime el koyan Ali Abdullah Salih, 2017'deki ölümüne kadar iktidar oyunlarının odağında kaldı.
1978'de Yemen'de yönetime el koyan Ali Abdullah Salih, 2017'deki ölümüne kadar iktidar oyunlarının odağında kaldı.

İsyanlarda ön plana çıkan isimlerden biri, kuzeydeki Saade şehrinde yıldızı parlayan Hüseyin Bedreddin Hûsî idi. 1956 doğumlu olan Bedreddin Hûsî, tanınmış bir Zeydî imamın oğluydu. Saade’de bir yandan öğretmenlik yapıyor, bir yandan da hükümet karşıtı gösterilere liderlik ediyordu. Ali Abdullah Salih, kendisine yönelik muhalefeti kontrol altına alabilmek için, Bedreddin Hûsî’yle direkt temas kurarak onu kendi safına çekmeye çalıştı. Böylece, Hûsî ve taraftarlarının çatışma isteğini kendi iktidarından, kuzey komşusu Suudi Arabistan’a kaydırmak istiyordu. Suudilerle sınır ihtilafı yüzünden devam eden çatışmalarda Hûsî’nin küçük kitlesini kullanmak, Salih için mantıklı bir plan gibi görünüyordu. Ancak Salih’in henüz farkında olmadığı şey, Hüseyin Bedreddin Hûsî’nin bölgeye uzak sayılabilecek bir müttefik bulduğu gerçeğiydi: İran. Kızıldeniz’in okyanusa açıldığı noktayı gözüne kestiren İran, uzun vadeli bir plan dâhilinde çalışarak, Hüseyin Bedreddin Hûsî’yi safına çekmeyi başarmıştı.

Hüseyin Bedreddin Hûsî, öğretmenlikten ordu komutanlığına geçiş yapmıştı.
Hüseyin Bedreddin Hûsî, öğretmenlikten ordu komutanlığına geçiş yapmıştı.

10 Eylül 2004’te, Ali Abdullah Salih’e bağlı birliklerin düzenlediği bir operasyonla Bedreddin Hûsî’nin öldürülmesi, artık kendi adıyla anılan hareketi için de dönüm noktası oldu. Yemen içinde artık militan bir muhalefet örgütlenmesi vardı ve günden güne de güçleniyordu. Kuzeydeki Saade kentini merkez edinen Hûsîler, Salih’in on yıllardır devam eden yozlaşmış yönetimine karşı açıktan ve örgütlü bir isyana girişmişti. İran, Hûsîlere olan silah ve mühimmat desteğini artırırken, Hûsîler de hızla itidalli Zeydiyye çizgisinden On İki İmam Şiası inancına geçiş yapıyordu. Bu çalkantılı süreçte, Zeydîler kitleler halinde inanç ve çizgi değiştirdi.

REKLAM

Ali Abdullah Salih'ten sonra yerine yardımcısı Abdurabbi Mansur Hâdî getirildi.
Ali Abdullah Salih'ten sonra yerine yardımcısı Abdurabbi Mansur Hâdî getirildi.

2011’de, Arap Baharı ismi verilen süreç Yemen’e sıçradığında, Ali Abdullah Salih, Suudi Arabistan’ın başını çektiği bölgesel inisiyatifin kararı sonrasında görevini bırakmak durumunda kaldı. Hem bölgedeki değişimler, hem de Yemen içindeki güç dağılımı, Salih’in artık koltuğundan ayrılması gerektiğini gösteriyordu. Körfez ülkeleri, Salih’in yerine yardımcısı Abdurabbi Mansur Hâdî’yi getirmeye karar verdiğinde, Yemen’deki karmaşa ve kaos daha da şiddetlendi.

Ali Abdullah Salih, 2011'de sarayına düzenlenen saldırının ardından, tedavi sürecinde...
Ali Abdullah Salih, 2011'de sarayına düzenlenen saldırının ardından, tedavi sürecinde...

Görevini devrettikten sonra, bir süre ortalıklarda görünmeyen -ve bu sırada, 2011'de sarayına düzenlenen saldırıda aldığı yaraların tedavisiyle meşgul olan- Salih, özellikle 2013’ten itibaren daha aktif bir konuma yükseldi. Hûsî birlikleri başkent Sanaa’ya doğru ilerlediğinde, kendilerine müttefik olarak sürpriz bir ismi buldular: Ali Abdullah Salih. Artık “Yemen’in devrik lideri” anıyla anılan Salih’in, iktidardan vazgeçmeye hiç niyeti yoktu. Koltuğunu geri alabilmek için, eski düşmanları Hûsîlerle -resmî isimleriyle: Ensârullah- bile masaya oturabilirdi. Nitekim öyle de yapacaktı.

Uzun yıllar boyunca Yemen'i yöneten ve kendisi de bir Zeydî olan Ali Abdullah Salih'in, halk arasında hatırı sayılır bir desteği vardı.
Uzun yıllar boyunca Yemen'i yöneten ve kendisi de bir Zeydî olan Ali Abdullah Salih'in, halk arasında hatırı sayılır bir desteği vardı.

2014’ün ikinci yarısında, Ali Abdullah Salih’in Yemen ordusu içindeki birlikleriyle Hûsîler arasında resmen anlaşmaya varıldı. “Suudi Arabistan’ın kuklası” olarak görülen Abdurabbi Mansur Hâdî’nin görevden uzaklaştırılması ve Yemen’in birlikte yönetilmesi hususlarını içeren mutabakat gereği, Hûsîler başkent Sanaa’ya doğru ilerlerken, Salih’e sadık birlikler de onlarla birlikte hareket edecekti. Plan, birkaç ay içinde uygulamaya kondu.

Başkent Sanaa'da devriye gezen Hûsî milisler.
Başkent Sanaa'da devriye gezen Hûsî milisler.

Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdulaziz’in Riyad’da tahta çıkmasıyla aynı günlerde, Yemen’in başkenti Sanaa, bu ittifak tarafından ele geçirildi. Kral Selman’ın savunma bakanlığına atadığı genç oğlu Prens Muhammed için, bu durum, olabilecek en kötü senaryolardan birini ifade ediyordu. İran’ın bütün gücüyle Hûsîlere maddî yardım ve silah akıtmaya başlaması, Suudiler açısından Yemen’de ciddi bir tehlikenin belirdiğini gösteriyordu. Harekete geçilmeliydi, ama göz önündeki manzara, Hûsîlerle Ali Abdullah Salih’in kurduğu ittifakın, Yemen’deki otorite boşluğunu doldurabileceğini akıllara getiriyordu. Yemen’e düzenlenecek bir askeri operasyon, bu nedenle insanî bir felâkete dönüşebilir, Suudilerin Yemen halkının hafızasındaki bütün kredisini tüketebilirdi. Öte yandan, duruma hiç müdahale etmemek de Yemen’i tümüyle İran’ın fiilî kontrolü altına sokabilirdi. Bu da yakın gelecekte Yemen’in bir tür Irak veya Lübnan’a dönüşmesi sonucunu doğurabilirdi.

REKLAM

Suudilerin desteklediği Yemen Devlet Başkanı Abdurabbi Mansur Hâdî (solda) ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman.
Suudilerin desteklediği Yemen Devlet Başkanı Abdurabbi Mansur Hâdî (solda) ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman.

Taşıdığı “savunma bakanı” unvanına rağmen herhangi bir savaş tecrübesi bulunmayan Prens Muhammed, tüm bu riskleri hızlıca gözden geçirerek, 2015’in mart ayında “Kararlılık Fırtınası Operasyonu”nun emrini verdi. Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve diğer bölgesel Suudi müttefikleri savaşa dâhil olurken, Umman ve Pakistan, savaş koalisyonuna katılmamayı seçti. Pakistan Parlamentosu’nda yapılan oylamada, savaşa katılım oybirliğiyle reddedildi.

Suudi Arabistan ve müttefiklerinin düzenlediği bombardımanlarda, binlerce sivil hayatını kaybetti.
Suudi Arabistan ve müttefiklerinin düzenlediği bombardımanlarda, binlerce sivil hayatını kaybetti.

Savaşın ilk evresinde, Suudiler bunun “kolay bir zafer” olacağını iddia etseler de, aradan geçen üç yılın sonunda, Yemen’e düzenlenen askeri operasyon, artık bir insanî trajediye dönüşmüş bulunuyor. Özellikle Hûsîlerin elinde tuttuğu orta ve kuzey bölgelere yönelik olarak uygulanan hava ve deniz ablukası nedeniyle, milyonlarca Yemenli açlığın ve salgın hastalıkların pençesinde kıvranıyor. İran destekli Hûsîlerin geri çekilmemesi ve bunu temin etmek için Suudi Arabistan’ın sürdürdüğü askeri operasyonlar ve abluka, Yemen’in fakir ve zayıf halkının neredeyse yokluğa sürüklenmesine yol açıyor.

Suudi Arabistan ve İran'ın savaş arenasına dönüşen Yemen'de en büyük sıkıntıyı siviller çekiyor. On binlerce çocuk, açlıktan ölüm tehlikesiyle karşı karşıya.
Suudi Arabistan ve İran'ın savaş arenasına dönüşen Yemen'de en büyük sıkıntıyı siviller çekiyor. On binlerce çocuk, açlıktan ölüm tehlikesiyle karşı karşıya.

Ablukadan etkilenen sivillerin yürek burkan görüntüleri sebebiyle, dünyada Suudi Arabistan’a yönelik öfke seli kabarırken, Hûsîler Yemen halkı içerisinde taraftar toplamaya devam ediyor. Saf değiştirerek Suudi Arabistan’a yaklaşmaya çalışan Ali Abdullah Salih’in, 4 Aralık 2017’de Hûsîler tarafından öldürülmesi, ülke içindeki dengelerin yeniden hareketlenmesine yol açan bir başka gelişme olarak kayıtlara geçti. Hûsîlerin lideri Abdulmelik el Hûsî, Salih’in kendilerine karşı bir komplo girişimi içinde bulunduğunu tespit ettiklerini ve infazı bu nedenle gerçekleştirdiklerini duyurdu.

REKLAM

Yemenli siviller, çaresizce Suudi Arabistan ve İran arasındaki savaşın sona ermesini bekliyor.
Yemenli siviller, çaresizce Suudi Arabistan ve İran arasındaki savaşın sona ermesini bekliyor.

Zeydiyye kaynaklı mutedil bir dinî hareket olarak yola çıkıp, militan bir askerî harekete evrilen Hûsîlik, günümüzde İran’ın Yemen’in demografisini ve iç dengelerini değiştirme hamlesinin aracına dönüşmüş durumda. Hareketin itikadî anlayışını ve düşünsel çerçevesini yeniden şekillendiren bu süreç, Zeydîlik bünyesinde bugün az sayıda kalmış mutedil unsurları da militanlaştırma tehlikesini içinde barındırıyor.

YORUMUNUZU YAZIN, SORUNUZU SORUN
{{ entity.comments.quantity }} KİŞİ YORUM YAZDI
İLK YORUM YAZAN SİZ OLUN
YUKARI DÖNÜN

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz