ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları 13. gününe girerken bölgede gerilim yükseldi. Mücteba Hameney’in hedef alındığı bildirildi. ABD Başkanı Trump, savaşın istediği zaman biteceğini belirtirken, İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, çözümün hakların kabulü, tazminat ve uluslararası güvenceyle mümkün olduğunu söyledi. İsrail Ordusu Beyrut’un güneyine saldırı başlatırken, Lübnan Ulusal Haber Ajansı İsrail’in karadan ilerlediğini aktardı. Günün ilk saatlerinde İran, Tel Aviv'e hava saldırıları düzenledi. İşte dakika dakika gelişmeler.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırılar 13. gününde gününde sürerken bölgede gerilim giderek geniş bir coğrafyaya yayılıyor. ABD cephesinden yapılan açıklamada ise operasyonların birkaç hafta daha sürebileceği belirtildi.
Dakika dakika gelişmeler
23.57:
Lübnanlı kaynaklar, İsrail’e ait savaş uçaklarının başkent Beyrut’un güney banliyölerinde çeşitli noktalara hava saldırısı düzenlediğini bildirdi.
18.28:
İsrail ordusu, halkı yerlerini terk etmeye zorladığı Lübnan'ın başkenti Beyrut’taki Dahiye bölgesine hava saldırıları düzenliyor.
16.56 -
ABD Başkanı Trump, savaşla ilgili sosyal medya platformu Truth üzerinden bir mesaj paylaştı. Trump, "ABD, açık ara farkla dünyanın en büyük petrol üreticisidir, bu nedenle petrol fiyatları yükseldiğinde çok para kazanıyoruz. Ancak, Başkan olarak benim için çok daha büyük ilgi ve önem taşıyan konu, kötülük imparatorlğu olan İran'ın nükleer silahlara sahip olmasını ve Orta Doğu'yu ve hatta dünyayı yok etmesini engellemektir. Bunun asla olmasına izin vermeyeceğim!" dedi.
16.19 -
İran dini lideri Mücteba Hamaney ilk kez açıklamalarda bulundu.
16.15 -
İsrail ordusu, İran'ın Taligan şehrinde merkezi nükleer silah geliştirme tesisine saldırı düzenlediğini iddia etti
16.11 -
İran’ın İsrail’e misilleme saldırısıyla Tel Aviv yakınlarında hasar meydana geldi
16.10 -
İran Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani:
''Trump, 'İran'ın elektrik üretim kapasitesini bir saat içinde devre dışı bırakabiliriz, ancak bunu yapmadık' dedi.
Eğer bunu yaparlarsa, tüm bölge yarım saatten kısa bir sürede karanlığa gömülecek. Karanlık, ABD askerlerini avlamak için bolca fırsat sağlayacak.''
15.31 -
İran Dışişleri Bakanı Arakçi:
''İsrail, İran'da 14. yüzyıla kadar uzanan tarihi anıtları bombalıyor. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan birçok yer hedef alındı.
Yüzyılı bile dolduramayan İsrail'in, kadim geçmişe sahip uluslardan nefret etmesi doğal. Ama UNESCO nerede? Sessizliği kabul edilemez.''
13.35
- İran Devrim Muhafızları Ordusu komutanlarından İsmail Dehkan'ın iki gece önce Arak kentindeki evine düzenlenen saldırıda hayatını kaybettiği bildirildi. Dehkan ile birlikte eşi, iki çocuğu ve büyükannesi de hayatlarını kaybetti.
Reklam
Savaş ABD'ye pahalıya patladı
11.42 -
ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) yetkilileri, ABD-İsrail-İran savaşının ilk altı gününün maliyetini 11,3 milyar dolardan fazla olarak tahmin etti.
11.37 -
Tayland bandıralı gemiye saldırı sonrası İran'ın Bangkok Büyükelçisi Dışişleri Bakanlığına çağrıldı
11.16 -
CBS News: ABD'nin Kuveyt'teki üssüne yönelik İran saldırısında onlarca asker ciddi şekilde yaralandı
Sahadaki yaralıların durumunun son derece ciddi olduğunu iddia eden kaynaklar, bunlar arasında beyin travması, şarapnel yaraları ve yanıklar bulunan düzinelerce asker olduğunu, en az bir askerin de ampütasyona ihtiyaç duyabileceğini öne sürdü.
11.05
- İran'dan yapılan yeni misilleme dalgasının ardından Tel Aviv başta olmak üzere İsrail'in birçok bölgesinde sirenler çaldı.
10.51 -
İtalya, Erbil'deki üsse yapılan saldırıyı şiddetle kınadı
Tel Aviv'de siren sesleri
İsrail ordusundan yapılan açıklamada, İran'dan atıldığı tespit edilen füzeleri önlemek için hava savunma sistemlerinin devreye girdiği belirtildi. Misilleme tehdidi altındaki bölgelerde cep telefonlarına ön uyarı mesajları atıldığı ifade edilen açıklamada, vatandaşlardan sığınaklara girmeleri istendi.
10.24
- Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı, Şeybe petrol sahasına ve başkent Riyad'daki büyükelçilikler bölgesine yönelen toplam 3 insansız hava aracının (İHA) imha edildiğini bildirdi.
09.56 -
ABD merkezli Savaş Araştırmaları Enstitüsü: İran, Hürmüz Boğazı'na 10'dan az mayın yerleştirdi
09.07 -
İran, ABD ve saldırının ortaklarına Hürmüz Boğazı'ndan geçme hakkı tanımayacağını yineledi
09.03 -
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in uluslararası ekonomik işbirliğinden sorumlu özel temsilcisi Kiril Dmitriyev, ABD’li yetkililerle küresel enerji piyasalarındaki krizi görüştü
08.39
- İsrail ordusunun, Lübnan'ın başkenti Beyrut'ta deniz kenarına düzenlediği saldırıda hayatını kaybedenlerin sayısı 8'e, yaralananların sayısı 31'e yükseldi.
06.30
- ABD Başkanı Donald Trump, Kentucky’deki temaslarının ardından Washington’a dönüş yaparken, Maryland’daki Joint Base Andrews havalimanında basın mensuplarının sorularını yanıtladı. İran ile savaşa ilişkin açıklamalarında Trump, "Savaş, şimdiye kadar görülmüş en iyi şekilde yürütülüyor. Bunu başka ülkeler de söylüyor. Büyük ülkeler, güçlü ülkeler, daha önce buna benzer bir şeye hiç şahit olmadıklarını söyledi. Yaptığım şeye de katılıyorlar. Bunun kötü, şeytani bir ülke olduğunu söylüyorlar" dedi.
Kendisine ABD içinde kaç İran bağlantılı hücre olabileceği konusunda bir brifing verilip verilmediği yönündeki bir soruya Trump, "Verildi. Biden’ın açık sınır politikası yüzünden çok sayıda kişi içeri girdi. Ama çoğunun nerede olduğunu biliyoruz. Sanıyorum, hepsini göz hapsinde tutuyoruz" şeklinde cevap verdi. Stratejik petrol rezervlerinin ne zaman devreye alınacağı ile ilgili bir soru alan Trump, "Bunu çok hızlı yapacağız. Sonra da yeniden dolduracağız. Rezervlerimizi yeniden dolduracağız" dedi.
"İran’ın elektrik kapasitesini bir saat içinde imha edebiliriz ve bunu yeniden inşa etmeleri 25 yıl sürer"
"Biden’ın açık sınır politikası yüzünden çok sayıda kişi içeri girdi. Ama çoğu İran bağlantılı hücrenin nerede olduğunu biliyoruz. Sanıyorum, hepsini göz hapsinde tutuyoruz"
"Starateji rezervlerin doldurulmasını çok hızlı yapacağız. Sonra da yeniden dolduracağız."
"Artık neredeyse yolun sonuna geldiler. Fakat bu, hemen bitireceğimiz anlamına gelmiyor. Yine de öyleler. Donanmaları yok, hava kuvvetleri yok, uçaksavarları yok, hiçbir kontrol sistemleri yok. Biz de İran’ın üzerinde tamamen serbest bir şekilde dolaşıyoruz"
"Ne zaman duracağız? Bunun yeniden büyümesine izin vermek istemiyoruz. İdeal olarak, orada ne yaptığını bilen birini görmek isteriz. Başka bir deyişle, ülke inşa edebilecek birini. Bir şey daha var. Tahran’ın bazı bölgelerini ve başka yerleri vurabiliriz. Eğer bunu yaparsak, ülkelerini yeniden inşa etmeleri neredeyse imkansız hale gelir. Fakat bunu yapmak istemiyoruz. Ama elektrik altyapılarını vurabiliriz."
Petrol ihracatçısı Irak, tüm petrol limanlarını kapattı
02.11 -
Irak, ülkedeki petrol limanlarının kapatıldığını açıkladı
Irak Limanlar Genel Müdürü Farhan Fartusi tarafından yapılan açıklamada, Basra Körfezi'nde seyreden iki petrol tankerine yönelik saldırı düzenlendiği ve patlama meydana geldiği belirtildi. Patlamanın ardından çıkan yangına müdahale edildiği, güvenlik tedbirleri kapsamında bölgedeki petrol limanlarında operasyonların tamamen askıya alındığı kaydedildi.
Arama kurtarma çalışmalarında 1 kişinin yaşamını yitirdiği belirlenirken, sağ kurtarılanlarla birlikte toplam 38 mürettebatın bölgeden tahliye edildiği aktarıldı. Kayıp olduğu değerlendirilen diğer mürettebat üyeleri için bölgede çalışmaların devam ettiği ifade edildi.
Irak Güvenlik Medya Ağı tarafından ‘korkakça bir sabotaj’ olarak nitelendirilen olayın ülkenin egemenliğini ihlal ettiği ve gerekli hukuki adımların atılacağı vurgulandı. Saldırıya uğrayan tankerlerden birinin Malta, diğerinin Marshall Adaları bayraklı olduğu bilgisi paylaşılırken, petrol limanlarındaki tüm sevkiyat işlemleri durdurulmasına rağmen ticari limanların olağan faaliyetlerine devam ettiği belirtildi.
Reklam
Trump: İran donanmasına ait 58 gemiyi vurduk
00:25:
ABD Başkanı Trump, 'İran, ABD saldırılarında ne olduğunu anlamadı bile. Böyle bir şey beklemiyorlardı. Askeri saldırılarımız sürüyor. İran donanmasına ait 58 gemiyi vurduk. İran'da başlattığımız işi bitirmeden geri dönmeyeceğiz. İki yılda bir İran'a dönmek istemiyoruz" dedi.
00:00:
İsrail ordusu, halkı yerlerini terk etmeye zorladığı Lübnan'ın başkenti Beyrut’ta Dahiye bölgesine hava saldırıları düzenliyor.
Lübnan: İsrail karadan işgal için ilerliyor
23:44:
Lübnan Ulusal Haber Ajansı, İsrail ordusunun Lübnan'ın güneyindeki bazı noktalarda karadan işgal için ilerlediğini bildirdi.
23:36:
Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı, Prens Sultan Hava Üssü'nü hedef alan 3 balistik füzeyi engellediklerini açıkladı.
23:20:
İsrail ordusu, Hizbullah'ın savaşa dahil olmasının ardından Lübnan'ın başkenti Beyrut'a düzenlenen saldırılarda yüksek katlı 50 binanın hedef alınarak yıkıldığını itiraf etti.
İsrail tarafından yapılan açıklamada, havadan ve denizden yaklaşık 200 mühimmat kullanarak Beyrut'a yönelik saldırıların düzenlediği belirtildi.
23:15:
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile ilgili bu sürecin bir "savaş" mı, yoksa "kısa süreli askeri müdahale" mi olduğu yönündeki soruya, 'Aslında ikisi de. Bu, bizi savaştan uzak tutacak kısa süreli bir askeri müdahale. Onlar içinse bu bir savaş. Bizim için ise düşündüğümüzden daha kolay oldu' şeklinde yanıt verdi.
Şu ana dek İran'a ait 28 mayın gemisini vurduklarını savunan Trump, bu gemileri hedef almaya devam edeceklerini vurguladı. İran'ın ordusunu, donanmasını, füze sistemlerini ve radar sistemlerini büyük ölçüde yok ettiklerini savunan ABD Başkanı, "Oradaki hemen her şeyi yok ettik' ifadesini kullandı.
İsrail, Beyrut'a yeni saldırı başlattı
22:40:
İsrail Ordusu, Beyrut'un güneyine yeni bir saldırı dalgası başlattıklarını duyurdu. Beyrut'a saldırı devam ediyor. Beyrut’un Dahiye bölgesine hava saldırıları şiddetlendi.
22:00:
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 'Savaşın sona erdirmenin tek yolu, İran'ın meşru haklarının tanınması, tazminat ödenmesi ve yeniden saldırmama konusunda sağlam bir uluslararası güvence verilmesidir' dedi.
FBI: 'İran, Kaliforniya'ya saldırabilir. Misilleme olarak batı kıyılarına İHA gönderebilirler.'
İran: Saldırılarda 206 öğrenci ve öğretmen öldü
19:30:
İran Eğitim Bakanı Ali Rıza Kazımi, İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik saldırılarında "120 okulun hedef alındığını, 206 öğrenci ile öğretmenin öldüğünü" duyurdu.
19:00:
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Avusturya Dışişleri Bakanı Beate Meinl-Reisinger ile telefonda bölgedeki gelişmeleri ele aldı.
Görüşmede bölgedeki son gelişmelerin yansımalarının değerlendirildiğini belirten kaynaklar, Avusturya Dışişleri Bakanı Meinl-Reisinger'in "Türkiye'yi hedef alan füzeler konusunda Avusturya'nın desteğini" ifade ettiğini aktardı.
18:19:
İsviçre, İran'ın başkenti Tahran'daki büyükelçiliğini güvenlik gerekçesiyle geçici olarak kapatma kararı aldı.
17.07 -
ABD Başkanı Trump Axios gazetesine röportaj verdi. Yaptığı açıklamada İran'a yönelik saldırılar hakkında konuştu. Savaşın yakında biteceğini belirten Trump, "Hedef alınacak bir şey kalmadı, İran savaşı ne zaman istersem o zaman bitecek" ifadelerini kullandı.
Reklam
14.34 -
İran Devrim Muhafızları Ordusu: Sadece düşmanın tam teslimiyetini düşünüyoruz. Ülke üzerindeki savaşın gölgesi kaldırıldığında savaşı sona erdireceğiz.
20 bin sivil bina hedef alındı
14.09 -
İran Kızılayı yaptığı açıklamada, ülkedeki yıkıma dair son verileri paylaştı. Açıklamada, İran genelinde 20 bin sivil binanın saldırılarda hasar gördüğü kaydedilirken yaklaşık 19 bin 734 sivil yapının etkilendiği vurgulandı. Hasar gören yerler arasında hastaneler, okullar ve yardım tesisleri de bulunduğu açıklamada, hasar gören binalar arasında 77 tıp merkezi ve 65 eğitim kurumunun bulunduğu belirtildi.
Ayrıca, İran Kızılayına bağlı 16 tesisin de hasar gördüğü bildirildi.
13.15
- Hürmüz Boğazı yakınlarında Tayland bayraklı bir kargo gemisi vuruldu. Gemide bulunan 23 mürettebattan 20'si kurtarıldı, 3’ünden haber alınamıyor.
12.56 -
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen:
“Savaşın on günü Avrupalılara şimdiden 3 milyar avroluk ek maliyet getirdi. Çatışmanın başlangıcından bu yana gaz fiyatları yüzde 50, petrol fiyatları ise yüzde 27 arttı"
'Rusya İran'a asker gönderebilir'
12.13 -
Zelenskiy: Rusya, İran'a asker gönderebilir
12.09
- İran Devrim Muhafızları’na bağlı Tasnim haber ajansı, askeri amaçlarla kullanıldığı öne sürülen İsrail ile bağlantılı bazı ABD'li teknoloji şirketlerine ait ofis ve altyapıları içeren bir liste yayımladı. Söz konusu tesislerin "İran'ın yeni hedefleri" olduğu kaydedildi. Listede Google, Microsoft, Palantir, IBM, Nvidia ve Oracle gibi şirketler yer aldı. Bu şirketlerin bulut hizmetleri için kullanılan bazı ofis ve altyapı noktalarının İsrail’deki çeşitli şehirlerde ve bazı Körfez ülkelerinde bulunduğu ifade edildi.
Yeni liste paylaşıldı
Tasnim haber ajansında yayımlanan açıklamada, bölgedeki çatışmanın niteliğinin değiştiğine dikkat çekildi. Açıklamada, "Bölgesel savaşın kapsamı altyapı savaşına doğru genişledikçe, İran'ın meşru hedeflerinin kapsamı da genişliyor" denildi.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot: Bu savaşı onaylamadık ve katılmadık. Onaylamıyoruz ve katılmayacağız
11.12 -
Dubai Uluslararası Havalimanı yakınlarında 2 İHA'nın düşmesi sonucu 4 kişinin yaralandığı açıklandı
10.53 -
New York Times: İran'ın misillemelerinde 17 ABD tesisi zarar gördü
Hamaney'e saldırı
10.09
- İran, dini lideri Mücteba Hameney'in saldırıya uğradığını bildirdi. Batı medyasında Hamaney'in ölmüş olabileceği yönündeki haberleri yalanlayan İran, yeni dini liderin sağ ve güvende olduğunu duyurdu. Mücteba Hamaney'in yaralandığı iddia edilirken, İranlı yetkililer konuya ilişkin henüz bilgi vermedi.
CENTCOM: Hürmüz Boğazı yakınlarında İran'a ait 16 mayın döşeme gemisi imha edildi
09.18 -
Hürmüz Boğazı'nda bir konteyner gemisinin "bilinmeyen" bir cisimden hasar gördüğü ve gemide yangın çıktığı bildirildi.
08.53
- ABD basını Wall Street Journal, İran'ın Hürmüz Boğazı'na 10'a yakın mayın döşediğini iddia etti.
05.30 -
Suudi Arabistan, hava sahasında 7 balistik füze ve 16 İHA'yı imha ettiğini duyurdu
02.30 -
İsrail'in Lübnan'a düzenlediği saldırılarda 10 kişi hayatını kaybetti
00:30
: Erbil'deki ABD Başkonsolosluğu yakınlarında şiddetli bir patlama sesi duyuldu
23:55:
Katar Savunma Bakanlığı, ülkeyi hedef alan yeni bir füze saldırısının engellendiğini açıkladı.
Trump: 10 mayın gemisi vurduk
23:29
: Trump, ABD'nin son birkaç saat içinde ‘10 adet aktif olmayan mayın döşeme gemisini vurduğunu ve tamamen imha ettiğini’, ‘daha fazlasının da geleceğini’ söyledi.
Trump'tan Hürmüz Boğazı uyarısı
22:53
: Trump, 'Eğer İran, Hürmüz Boğazı’na herhangi bir mayın döşer ve derhal kaldırmazsa, askeri sonuçları daha önce görülmemiş bir seviyede olacak' dedi.
22:43
: Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Başkan Donald Trump'ın talimatı üzerine ABD ordusunun Hürmüz Boğazı'nı açık tutmak için ilave seçenekler hazırladığını belirtti.
Yaralı ABD asker sayısı açıklandı
22:12
: Pentagon sözcüsü Sean Parnell Anadolu Ajansı'na yaptığı açıklamada, Amerika ve İsrail'in İran'a saldırılarının başlamasından bu yana toplam 140 ABD askeri yaralandı, bunlardan sekizi ağır yaralandı.
: Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, İran'a yönelik saldırılara ilişkin açıklamalarda bulundu. Leavitt, 'Başkan Trump hedeflerin gerçekleştiğine kanaat getirdiğinde operasyonlar sona erecek, İran koşulsuz teslim olacak" ifadelerini kullandı.
Trump'ın İran'da hedeflere hızlı bir şekilde ulaşılabileceğinden emin olduğunu belirten Leavitt, "Ulusal güvenliğe ilişkin hedeflere ulaşıldığında petrol fiyatları düşecek" dedi.
20.49
: İran füzeleri Tel Aviv semalarında görüldü, İsrail'de sirenler çalmaya başladı.
20:20
: Lübnan Sağlık Bakanlığı: İsrail'in 2 Mart'tan bu yana Lübnan'a düzenlediği saldırılarda hayatını kaybedenlerin sayısı 84 artarak 570'e, yaralı sayısı ise 1444'e yükseldi
19.52
: İran Devrim Muhafızları Ordusu, İsrail'e ve bölgedeki ABD hedeflerine yönelik füzelerle yeni saldırılar düzenlediğini duyurdu.
İran: Eğer şüpheniz varsa deneyin
19:42
: İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri Komutanı Alireza Tengsiri, İran’a saldıranlarla bağlantılı hiçbir geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçiş hakkının olmadığını söyledi. Tengsiri, "Eğer şüpheniz varsa yaklaşın ve deneyin" ifadelerini kullandı.
Reklam
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Zelenskiy ile görüştü
18:56
: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi.
Liderler, Türkiye-Ukrayna ikili ilişkileri, bölgesel ve küresel konuları ele aldı.
Cumhurbaşkanı görüşmede, İran’daki çatışma sürecinin Ukrayna’daki barış arayışlarına sekte vurmaması gerektiğini, müzakerelerin vakit kaybetmeden sürdürülmesinin faydalı olacağını, Ukrayna’nın yaralarının sarılmasının, yeniden imar faaliyetlerine başlanmasının ve kalıcı güvenliğin temininin önem arz ettiğini belirtti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Karadeniz’deki seyrüsefer emniyetinin Türkiye için kritik önemde olduğunu, enerji altyapılarının, limanların korunmasını sağlayacak bir ateşkesin temininin, taraflar arasında güven tesisine katkı sunabileceğini, Türkiye’nin bunun için elinden gelen desteği vereceğini ifade etti.
16.11
- ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth basın toplantısında İran’a karşı yürütülen operasyonların kapsamının genişlediğini belirterek Washington yönetiminin askeri hedeflere odaklandığını söyledi. Hegseth, ABD’nin hava üstünlüğünü sağladığını ve İran’ın askeri kapasitesini zayıflatmaya yönelik saldırıların sürdüğünü ifade etti. Açıklamasında, İran’ın füze altyapısı ve askeri sanayi tesislerinin hedef alındığını belirten Hegseth, İran donanmasının da operasyonların hedefleri arasında bulunduğunu dile getirdi.
14.16
- Çatışmaların 11. gününde ABD Başkanı Donald Trump'tan yeni bir açıklama geldi. Trump, "İran ile görüşebileceğini" dile getirdi.
14.00
- ABD-İsrail saldırılarının hedefindeki İran'ın başkenti Tahran'da yeni patlamalar meydana geliyor
13.55
- İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İsfahan’a düzenlenen saldırıda UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Nakş-ı Cihan Meydanı içindeki Çehel Sütun Sarayı’nın hasar gördüğünü belirterek, "Saldırganların vahşi suçları insanlığın ortak mirasını tehdit ederken dünya sessiz kalamaz" dedi.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.