Sürgünlerden liderliğe, suikastlardan savaşlara... İran’da bir devir kapandı: Hamaney sonrası İran'ı ne bekliyor?
Jurnal.istGZT
İran İslam Cumhuriyeti'nin 1989'dan bu yana dini liderliğini yürüten Ayetullah Ali Hamaney, ABD ve İsrail’in düzenlediği ortak hava operasyonunda hayatını kaybetti. Devrim muhafızlığından devletin zirvesine uzanan, hapisler ve suikast girişimleriyle dolu 86 yıllık bir ömür, Tahran’daki karargahına isabet eden füzelerle noktalandı. Bölgede "Direniş Ekseni" olarak bilinen yapının mimarı olan Hamaney'in ölümüyle Ortadoğu'da yeni bir dönem başlıyor.
İran’ın en güçlü ismi Ayetullah Ali Hamaney, Cumartesi günü gerçekleştirilen ve doğrudan liderlik konutunu hedef alan saldırılar neticesinde yaşamını yitirdi. 1979 devriminin yaşayan son büyük aktörlerinden biri olan Hamaney, 1989 yılında Ayetullah Humeyni’nin vefatının ardından geçtiği "Rehberlik" makamında 37 yıl boyunca ülkesinin iç ve dış politikasını şekillendirdi. Uydu görüntüleri, Hamaney’in Tahran’daki yüksek güvenlikli yerleşkesinin saldırının ilk dalgasında ağır hasar aldığını teyit ederken, İran devlet medyası "Rehber"in vefatını doğruladı.
Medreseden devrim liderliğine uzanan yol
1939 yılında Meşhed’de bir din adamının oğlu olarak dünyaya gelen Hamaney, gençlik yıllarında Kum’daki ilahiyat merkezlerinde radikal fikirlerle tanıştı. Şah Muhammed Rıza Pehlavi rejimine karşı yürüttüğü faaliyetler nedeniyle defalarca hapse atılan ve sürgün edilen Hamaney, 1979 devriminin ardından hızla yükseldi. 1981 yılında bir suikast girişiminden sağ kurtulsa da bir kolunu kullanma yetisini kaybetti. Aynı yıl cumhurbaşkanı seçilen Hamaney, Humeyni’nin halefi olarak seçildiği 1989 yılına kadar bu görevi sürdürdü.
Hamaney neden köşeye sıkıştı?
Hamaney dönemi, İran’ın bölgedeki nüfuzunu vekalet savaşları ve paramiliter yapılar üzerinden genişlettiği bir süreç oldu. Lübnan Hizbullah’ı, Gazze’deki Hamas, Yemen’deki Husiler ve Irak’taki milis gruplardan oluşan "Direniş Ekseni"nin ana stratejisti olan Hamaney, bu yapıyı İsrail ve ABD’ye karşı bir caydırıcılık kalkanı olarak kullandı. Ancak 2024 yılında Hasan Nasrallah’ın öldürülmesi ve Suriye’de Esed rejiminin devrilmesiyle bu kalkanın zayıflaması, Hamaney’in son aylarında köşeye sıkışmasına neden oldu.
İran’ı bekleyen belirsizlik ve halefiyet krizi
Hamaney’in ölümü, İran içerisinde zaten var olan ekonomik hoşnutsuzluk ve protestoların gölgesinde büyük bir boşluk yarattı. CIA ve bölgesel istihbarat raporları, Hamaney’in yerine Devrim Muhafızları (IRGC) içerisinden daha sertlik yanlısı isimlerin geçebileceği yönünde değerlendirmeler yapıyor. Öte yandan, Trump ve Netanyahu’nun İran halkına yönelik "ülkenizi geri alın" çağrıları, Tahran sokaklarında yeni bir iç karışıklık ihtimalini güçlendiriyor.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.