1918’den Karabağ Zaferi’ne: Azerbaycan ordusunun 108 yıllık yolculuğu

1918'de bağımsızlığını ilân eden Azerbaycan'ın millî ordusu, dönemin Osmanlı subaylarının desteğiyle 26 Haziran 1918'de kuruldu.

28 Mayıs 1918'de bağımsızlığını ilân eden Azerbaycan'da Osmanlı subaylarının katkılarıyla kurulan ordu, bugün Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) ile işbirliği sayesinde bölgenin en güçlüleri arasında yer alıyor.

Gücünü 27 Eylül-10 Kasım 2020'de 44 gün süren 2. Karabağ Savaşı'nda gösteren Azerbaycan ordusu, kuruluş yıl dönümünü 6 yıldır mağlubiyetin ve işgalin getirdiği buruklukla değil topraklarını işgalden kurtarmanın ve zaferin gururuyla kutluyor.

Azerbaycan ordusu, hükümetin 26 Haziran 1918'de aldığı kararla daha önce Çarlık Rusyası ordusunda görev yapan Azerbaycanlı subaylar tarafından kuruldu.

Azerbaycan hükümetinin kuruluş döneminde Osmanlı Devleti ile Batum'da imzaladığı anlaşma çerçevesinde askerî yardım talebinde bulunması üzerine, dönemin Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın talimatıyla kardeşi Nuri Paşa (Killigil) komutasında oluşturulan Kafkas İslâm Ordusu, Azerbaycan'a gönderildi.

Kafkas İslam Ordusu ile Azerbaycan birlikleri, 15 Eylül 1918'de Bakü'yü Ermeni ve Bolşevik güçlerden kurtardı. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı birlikleri, Azerbaycan'dan ayrılmak zorunda kalsa da bazı Osmanlı subayları ülkede kalarak Azerbaycan ordusunun eğitimine katkı sundu.

• Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, 28 Nisan 1920'de Sovyet işgaliyle sona ererken millî ordu da dağıtıldı. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1991'de yeniden bağımsızlığına kavuşan Azerbaycan, millî ordusunu yeniden oluşturdu.

Bağımsızlığını yeniden kazanan Azerbaycan'ı tanıyan ilk ülke Türkiye oldu. İki ülke arasında 1992'den itibaren askerî alanı kapsayan çok sayıda anlaşma ve protokol imzalanırken Türkiye, savunma sanayisinin geliştirilmesi ve askerî personelin eğitimi konularında Azerbaycan'a destek verdi.

Bu kapsamda çok sayıda Azerbaycanlı subay ve öğrenci, Türkiye'deki askerî eğitim kurumlarında öğrenim gördü. Azerbaycan Harp Okulu da Türkiye'nin katkılarıyla NATO standartlarında eğitim veren yapıya kavuştu.

44 günlük savaşla işgal sona erdi

Azerbaycan ordusu, yıllar boyunca kazandığı eğitim ve tatbikat tecrübesini 27 Eylül 2020'de başlayan 2. Karabağ Savaşı'nda sahaya yansıttı.

44 gün süren savaşta 5 şehir, 4 kasaba ve 286 köy işgalden kurtarılırken Ermenistan, ateşkes anlaşmasını kabul etmek zorunda kaldı.

Savaş sırasında Azerbaycan envanterindeki Bayraktar TB2 silahlı insansız hava araçları etkin şekilde kullanıldı. Ermenistan'a ait çok sayıda tank, zırhlı araç, füze sistemi ve askerî mevzi bu araçlarla etkisiz hale getirildi.

Karabağ Zaferi'nin ardından Azerbaycan ordusu, kuruluş yıl dönümlerini uzun yıllar süren işgalin gölgesinde değil elde edilen askerî başarının ve toprak bütünlüğünün yeniden sağlanmasının gururuyla kutlamaya başladı.

Ordu, TSK modeline göre yeniden yapılandırıldı

2. Karabağ Savaşı sonrasında Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerinin Türk Silahlı Kuvvetleri modeli esas alınarak yeniden yapılandırılması süreci başlatıldı.

Bu kapsamda komando birlikleri oluşturuldu. Büyük bölümü Türkiye'de eğitim alan ve farklı savaş koşullarında görev yapabilecek şekilde yetiştirilen mavi bereli komandolar, Azerbaycan ordusunun en önemli caydırıcı unsurlarından biri olarak öne çıktı.

Komando birlikleri, Eylül 2022'de Ermenistan sınırında yaşanan gerilim sonrasında düzenlenen operasyonlarda kısa sürede stratejik yükseklikler ve kritik noktalarda kontrolü sağlayarak etkinliklerini ortaya koydu.

Karabağ'da egemenlik tamamen tesis edildi

Azerbaycan ordusu, 19 Eylül 2023'te Karabağ bölgesindeki yasa dışı silahlı unsurların etkisiz hale getirilmesi ve anayasal düzenin yeniden tesisi amacıyla antiterör operasyonu başlattı.

Yaklaşık 24 saat süren operasyon sonucunda bölgede bulunan Ermeni silahlı unsurlar, silah bırakarak mevzilerini terk etti. Silahların Azerbaycan ordusuna teslim edilmesinin ardından sözde Ermeni yönetimi kendisini feshetti.

Böylece Azerbaycan, Karabağ üzerinde egemenliğini tamamen tesis ederken ülkenin toprak bütünlüğü ve anayasal düzeni, tüm bölgelerde yeniden sağlanmış oldu.