Çölün ortasında çinili bir nakış: Yezd Cuma Camii

Mecra

Çöl şehri Yezd

Kentin tarihî bölgesinde yer alan Cuma Camii’nin etrafı tarihî bir pazar ile evler tarafından çevrelenmiş durumda. Bir yönüyle cami, tarihî Yezd yerleşim alanının merkezinde bulunuyor.

Minarelerin yer aldığı giriş kısmının bir tarafı tarihî pazara dayalıyken diğer tarafı bir payanda ile desteklenmiş durumda.

Cuma Camii'nin ikiz minareleri diğer camilerin aksine caminin sağında ve solunda değil, her ikisi de caminin solunda ve önlü arkalı bir şekilde bulunuyor.

Yerden yarım metre yükseklikteki mermer tabanın üstünden başlayıp dikdörtgen şeklinde yükselen giriş bölümünün tavan kısmı tamamlanınca hemen üstünde çift minareler belirmeye başlıyor.

• Mavi, sarı ve yeşil çinilerle kaplanmış minareler 48 metre yükseklikleriyle İran’ın en yüksek minareleri unvanını elinde bulunduruyor.

Rivayete göre minarenin birini usta, diğerini ise iki çırak inşa ediyor. Usta küskün çıraklarının barışmasına sebep olması için ikisine birlikte çalışıp minareyi yapma görevi veriyor. Minare bitmeden de onları görmek istemediğini söylüyor.

Aylarca süren çalışmanın ardından, çıraklarının barışmış olacağı umuduyla minareyi kontrole gelen usta ummadığı bir durumla karşılaşıyor.

Minare bitmiş ancak çıraklar barışmamış, hatta birbirini de görmemiştir. Minareye çıkıp inen usta iki farklı merdiven kullandığını görünce, küskün çırakların birbiriyle muhatap olmamak ve barışmamak için iki katlı sarmal merdivene sahip bir minare inşa ettiğini fark ediyor.

Üstüne iki minarenin yapıldığı ana kapıdan eyvana girerken hemen solda caminin kubbeli kışlık namaz alanı bulunuyor.

Eyvandan, dairesel ana kubbenin bulunduğu alana giderken dikkati çeken yarı silindir kubbe ilk bakışta sırlanmış çinilerle süslenmiş izlenimi veriyor.

Mecra

Çölün doğal kliması: Yezd’in 2,5 asırlık rüzgâr mucizesi

Ana kubbenin olduğu bölüme girildiğinde ise tabandan tavana kadar mavi sarı ve siyah çinilerle süslenmiş duvarları görmek mümkün.

Yarı sekizgen bir şekle sahip olan mihrabın etrafı ise çiçek desenli çiniler ve sadece camilerde kullanılan sülüs hatla yazılmış ayetler görebiliyor.

Mavi, lacivert, sarı ile az sayıdaki siyah ve kahverengi çinilerle yapılan geometrik şekilli kubbe ise ortasındaki rüzgâr gülü nakışı nedeniyle her bakıldığında yanılsama yaratarak insanı içine çekiyor.

Yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin bölgede hâkimiyet sürmesinin izlerini de caminin yapı ve duvarlarında görmek mümkün.

• Selçuklular, İlhanlılar ve Muzafferiler dönemlerinin yapısal öğeleri ile Safevîler ve Kaçarlar dönemlerinin eklenti ve restorasyon izleri camiye zengin bir estetik güzellik katıyor.