Samanyolu’nun kalbinde tatlı sürpriz: Yıldızlararası uzayda ilk kez "ahududu şekeri" keşfedildi

Bugüne kadar uzayı sadece soğuk taşlardan, karanlık boşluklardan ve kavurucu yıldızlardan ibaret bir yer olarak hayal ettiyseniz, ezberlerinizi bozacak tatlı bir sürprizle karşılaşmak üzeresiniz. Astronomlar, Samanyolu Galaksisi'nin merkezine yakın, akla gelebilecek en sıra dışı noktada serbestçe süzülen doğal bir şeker bileşeni keşfetti. Keşfedilen bu madde sıradan bir şeker de değil; ahudududa doğal olarak bulunan ve aynı zamanda bazı bronzlaştırıcı losyonların formülünde yer alan "eritriloz" (erythrulose) adlı basit bir şeker türü.

Nature Astronomy dergisinde yayımlanan bu çığır açıcı araştırma, sadece gökbilimcileri değil, biyoloji ve kimya dünyasını da ayağa kaldırdı. Kimse galaksilerin kozmik tatlılarla dolu olduğunu iddia etmiyor ancak bu bulgu, insanlığın en büyük sorularından birine yanıt bulmaya bizi bir adım daha yaklaştırıyor: "Yaşamın yapı taşları evrende ilk kez nasıl ortaya çıktı?" Eğer şekerler uzayın o dondurucu ve zifiri karanlık derinliklerinde kendi kendine var olabiliyorsa, yaşamın temel malzemeleri evrende tahmin ettiğimizden çok daha yaygın olabilir.

Kozmik toz bulutunda bir "parmak izi" arayışı

Live Science'ın aktardığı detaylara göre; bu tatlı molekül, galaksimizin kalbine oldukça yakın bir noktada (yaklaşık 26.700 ışık yılı uzaklıkta) yer alan "G+0.693−0.027" adlı devasa bir moleküler bulutta tespit edildi. Astronomlar bu keşfi, İspanya'da bulunan Yebes 40 metre ve IRAM 30 metre radyo teleskoplarını kullanarak gerçekleştirdi.

Elbette milyarlarca kilometre uzaktaki bir şeker molekülünün fotoğrafını çekmek imkansızdır. Bu yüzden radyo teleskopları, moleküllerin uzaya yaydığı son derece zayıf radyo sinyallerini "dinler". Her molekül, tıpkı bir parmak izi gibi kendine has özel bir elektromanyetik imza bırakır. Teleskoplardan elde edilen veriler, laboratuvar ortamındaki eritriloz molekülünün kimyasal imzasıyla birebir eşleşti. Bu gelişme, Güneş Sistemi'nin dışındaki uçsuz bucaksız yıldızlararası uzayda ilk kez gerçek bir şekerin süzüldüğünün resmen kanıtlanması anlamına geliyor.

Ahududu şekeri dünyamızı nasıl aydınlatıyor?

Doğal olarak ahudududa ve bazı kırmızı meyvelerde çok küçük miktarlarda bulunan eritriloz, kozmetik sektöründe cilde bronz bir görünüm kazandırmak amacıyla amino asitlerle reaksiyona giren yapısıyla biliniyor.

Şüphesiz ki Samanyolu'nun merkezinin ahududu gibi koktuğunu veya tadının meyveli olduğunu söyleyemeyiz. Ancak bilim insanlarını asıl heyecanlandıran durum; böylesine karmaşık ve çok karbonlu bir molekülün, kimyasal reaksiyonlar için son derece ekstrem, barren ve soğuk kabul edilen bir ortamda nasıl olup da sentezlenebildiği. Şekerler sadece tatlı aromalar değildir; hücrelere enerji verir, biyolojik mekanizmaları inşa eder ve en önemlisi DNA ile RNA gibi genetik materyallerin omurgasını oluşturur. Eritriloz doğrudan yaşamı başlatan ana bileşen olmasa da, Dünya'nın erken dönemlerinde yaşam için kritik rol oynayan diğer hayati şeker formlarına kolayca dönüşebilme yeteneğine sahip.

Yıldızlararası dev bir laboratuvar: Eksi 250 derecede kimya

Uzay boşluğu bir kimya laboratuvarı gibi görünmeyebilir ancak bu devasa gaz bulutları aslında evrenin en aktif doğal laboratuvarlarıdır. Sıcaklığın eksi 250°C dereceye kadar düştüğü (evrenin en soğuk yerleri) bu bulutlarda, üzerleri donmuş su ve basit karbon bazlı moleküllerle kaplı minik kozmik toz tanecikleri bulunur.

Bilim insanlarına göre büyüleyici reaksiyonlar tam olarak bu donmuş toz yüzeylerinde gerçekleşiyor. Moleküller bu taneciklerin üzerine yerleşiyor ve milyonlarca yıl boyunca yavaşça birbirleriyle etkileşime giriyor. Bu vakada eritrilozun; glikolaldehit ve etilen glikol adı verilen iki daha basit molekülün toz tanesi üzerinde çarpışıp yapışması ve ardından gaz halinde uzaya salınmasıyla oluştuğu tahmin ediliyor.

Bu kozmik şekerler Dünya'ya ulaşmış olabilir mi?

Pek çok astrobiyolog bu soruya güçlü bir "Evet" yanıtı veriyor. Yaklaşık 4 milyar yıl önce, Dünya'nın henüz çok genç olduğu "Geç Ağır Bombardıman" döneminde, gezegenimiz yoğun bir kuyruklu yıldız ve meteor yağmuruna maruz kalmıştı. Eğer bu kozmik buz kayaları beraberinde şeker ve benzeri organik molekülleri taşıdıysa, ilkel Dünya'nın okyanuslarını yaşamın ilk kıvılcımını başlatacak zengin bir "kimyasal çorba" ile doldurmuş olabilirler.

Bu yeni keşif, söz konusu teoriyi sonuna kadar destekliyor. Eğer eritriloz gibi şekerler daha Güneş Sistemi'miz bile var olmadan önce bu toz bulutlarında serbestçe dolaşıyorsa, yaşamın tohumları en başından beri hamurumuzda mevcuttu demektir. Samanyolu bizi şaşırtmaya devam ederken, evrenin o gizemli yemek tarifi her geçen gün biraz daha tatlanıyor.

Jurnal.ist

İsrail ile Lübnan arasındaki altıncı tur müzakereler Roma'da gerçekleştirildi