Kuş dışkısıyla gelen milyarlarca dolarlık servet! 50 yıl önce dünyanın en zenginiydi: Şimdi yoksulluk ve hastalıkla pençeleşiyor

Bir ülkenin talihi 50 yıl içinde nasıl bu derece ters yüz olabilir? Yaklaşık yarım asır önce yer altı zenginlikleriyle yeryüzünün en varlıklı ülkelerinden biri konumundaydı... Ne var ki uygulanan hatalı politikalar ve biten rezervler, Nauru ekonomisine ağır darbe vurdu.

Sadece birkaç on yıl öncesinde dünyanın en sağlam ekonomilerinden birine ev sahipliği yapan Nauru, şimdilerde yitirdiği kaynaklarının faturasını ödüyor. İşte servetin zirvesinden derin bir ekonomik buhrana uzanan o çarpıcı süreç...

Pasifik'teki Nauru'nun guano mucizesi

Büyük Okyanus'ta yer alan 21 kilometrekare yüzölçümüne sahip bu ufak ada ülkesinin kaderi, binlerce yıl boyunca biriken kuş dışkılarının (guano) üstün nitelikli fosfata dönüşmesiyle bambaşka bir yöne evrildi. 1968'de bağımsızlığını ilan eden Nauru, bu kıymetli madeni dünyaya satmaya başladı.

Suudi Arabistan'ı geride bırakan servet

1970'li yıllara gelindiğinde, elde edilen muazzam kazançlar sayesinde ülke, kişi başına düşen milli gelirde Amerika Birleşik Devletleri ve Suudi Arabistan gibi devleri sollayarak dünyada birinci sıraya yerleşti. Fosfat satışından akan milyarlarca dolar, Nauru halkına daha evvel akıllarına bile gelmeyecek düzeyde bir bolluk ortamı sundu. Eğitim, sağlık ve barınma tamamen ücretsiz oldu, vergiler sıfırlandı. Yerel halkın çalışmasına lüzum kalmamış, tüm yorucu işler dışarıdan getirilen göçmen işçilerin omuzlarına yüklenmişti.

Lüks arabalar ve yaklaşan felaket

Adada topu topu 30 kilometrelik tek bir yol bulunmasına karşın, son model lüks spor araçlar getirtmek son derece sıradan bir olaydı. Ne yazık ki bu tatlı rüya çok uzun sürmedi. Ülke yönetimi fosfatın günün birinde biteceğini hesaba katarak yurt dışında çeşitli yatırımlara (oteller, hava yolları, gayrimenkuller) yönelse de, bu hamlelerin büyük bir bölümü yolsuzluklar ve başarısız idare sebebiyle hüsranla sonuçlandı. 1990'ların sonlarına doğru maden tükenme evresine girince, ülkenin can damarı da aniden kesilmiş oldu.

Ay yüzeyini andıran Nauru toprakları

Ekonomik yıkımın haricinde Nauru, onlarca yıl devam eden kontrolsüz madenciliğin bedelini doğasıyla da ödedi. Adanın yaklaşık yüzde 80'i devasa çukurlar ve kireç taşı sütunlarıyla dolup tarıma imkansız hale geldi, tabiri caizse çorak bir ay yüzeyine dönüştü. Doğal floranın tahrip olması, ülkeyi iklim krizine karşı son derece korumasız bıraktı.

Hastalıklar ve dışa bağımlı yaşam

Nauru bugün mali açıdan büyük oranda dış yardımlarla ayakta duruyor. Tarım yapılamamasından ötürü tüketilen erzağın tamamına yakını yurt dışından, ağırlıklı olarak da işlenmiş ve paketlenmiş gıdalardan karşılanıyor.

Bu acı tablo, adanın küresel çapta en yüksek obezite ve diyabet vakalarından birine sahne olmasına neden oldu. 50 yıl evvel zenginliğiyle tüm dünyanın gıptayla baktığı Nauru, günümüzde doğal kaynakların hunharca harcanmasının ve vizyonsuzluğun en net örneklerinden biri olarak tarih sayfalarına kazındı.