BIS raporu: SRT piyasası ve sistemik riskler

Küresel finans sistemi, 2008 Küresel Finansal Krizi’nin ardından gelen sıkı düzenleme dalgasını geride bırakırken, bankacılık bilançolarında “sentetik” bir dönüşümün ayak sesleri her geçen gün daha gür duyuluyor. Basel Bankacılık Denetim Komitesi’nin (BCBS) söz konusu raporu, bu dönüşümün merkezindeki Sentetik Risk Transferi (SRT) mekanizmasını ve bu mekanizmanın ekonomi politik yansımalarını mercek altına alıyor.

Sermaye verimliliği mi, illüzyon mu?

Geleneksel menkul kıymetleştirmenin aksine SRT’lerde banka, kredilerin mülkiyetini devretmez; sadece bu kredilerden doğabilecek “temerrüt riskini” yatırımcılara satar. Bankaların bu yolu seçmesindeki temel motivasyon, yasal sermaye yükümlülüklerini optimize etmektir. Raporun verilerine göre, büyük ve orta ölçekli bir Avrupa bankasının kurumsal kredi portföyünün ortalama yüzde 12’si bu koruma altındadır. Bankalar, bu sayede “sermaye rahatlaması” sağlayarak, dondurulmuş kaynaklarını yeni kredilere, hisse geri alımlarına veya stratejik yatırımlara yönlendirebilmektedir. Ancak bu durum, riskin sistemden gerçekten çıkıp çıkmadığına dair ciddi bir tartışmayı da beraberinde getirmektedir.

Yeni aktörler ve piyasa dinamikleri

Piyasanın diğer tarafında ise banka dışı finansal kuruluşlar (NBFI) yer alıyor. Özel kredi fonları, hedge fonlar ve emeklilik fonları, bankaların kredi standartlarına göre seçilmiş portföylere doğrudan ortak olmadan yatırım yapma imkânı buluyor. Yatırımcılar için bu, kamuya açık piyasalarda bulunmayan getiri fırsatları anlamına gelirken, ekonomi politik açıdan bu durum, bankacılık riskinin denetimin daha “yumuşak” olduğu gölge bankacılık alanına kayması anlamına gelmektedir.

Geleceğe dair stratejik öneriler ve politika yaklaşımları

Raporun analizleri ışığında, finansal sistemin paydaşları için geliştirilen öneriler, hem fırsatların değerlendirilmesi hem de risklerin yönetilmesi noktasında kritik önemdedir:

Veri standartları: SRT işlemleri genellikle özel ve ikili anlaşmalarla yapıldığı için piyasa “opak” kalmaktadır. Gelişmiş ekonomilerdeki düzenleyiciler, bu işlemlerin hacmi ve risk profili hakkında daha sistematik ve kamuya açık raporlama çerçeveleri oluşturmalıdır.

Döngüsellik riski: Bankaların kredi arzı, NBFI’ların koruma sağlama kapasitesine bağımlı hale gelmektedir. Ekonomik daralma dönemlerinde bu yatırımcıların piyasadan çekilmesi, kredi piyasalarında ani bir donmaya (pro-konjonktürel etki) yol açabilir. Bu riskler, banka bazlı stres testlerine entegre edilmelidir.

Basel III uyumu: Bu piyasaya yeni giren ülkeler, Basel çerçevesinde tanımlanan “basit, şeffaf ve karşılaştırılabilir” (STC) kriterlerini yerel mevzuatlarına ivedilikle aktarmalıdır.

Para birimi ve vade uyumsuzluğu: Gelişmekte olan piyasalarda, referans varlık ile koruma sağlayan taraf arasındaki para birimi uyumsuzlukları ek riskler yaratır. Yerel otoriteler, bu tür “mismatch” durumları için Basel kriterlerine uygun sıkı düzeltme faktörleri uygulamalıdır.

Kredi standartlarının korunması: Bankalar, riski transfer ettikleri için kredi verme standartlarını gevşetme (moral hazard / istismar riski) eğilimine girmemelidir.

Yeniden menkul kıymetleştirme yasağı: 2008 krizinin en büyük derslerinden biri olan “karmaşık yapıların daha da karmaşıklaştırılması” riski SRT’ler için de geçerlidir. Uluslararası kuruluşlar, bu tür yapıların piyasaya girmesini engelleyen kısıtlamaları küresel standart haline getirmelidir.

Sonuç

Sentetik risk transferleri, bankalar için güçlü bir sermaye yönetimi aracıdır; ancak bu piyasanın “gölge bankacılık” ile olan derin bağları, denetim otoritelerinin en ufak bir gevşemesinde sistemik bir kırılganlığa dönüşme potansiyeli taşımaktadır. Finansal sistemin bu “sentetik” katmanı, önümüzdeki on yılın en önemli ekonomi politik tartışma alanı olmaya adaydır.

*Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.