Türkiye’de çalışan mutluluğu neden küresel ortalamanın gerisinde kalıyor?

Restoran, kafe, market, online platform dahil 120 binden fazla anlaşmalı noktaya ulaşmış olan, eski adıyla Sodexo, yeni adıyla Pluxee, “Çalışanların Mutluluğu”nu araştırdığı ilginç bir araştırmasının sonuçlarını açıklamış.

Araştırmayı The Happiness Index ile birlikte yürüttüklerini belirten kurumun CEO’su Eda Uluca Özcan, sonuçları takdim ederken şöyle demiş: “Çalışan mutluluğu bugün kurumların geleceğini belirleyen en güçlü sermaye. Pluxee olarak biz, bu dönüşümün yalnızca tanığı değil; öncüsü olmayı seçtik. Çalışanların mutluluğunu ölçmeyi, görünür kılmayı ve yönetim gündeminin merkezine taşımayı bu yüzden önemsiyoruz.”

“Nörobilim temelli yaklaşımla, beynin mutluluk ve motivasyon mekanizmalarını anlamaya odaklanarak çalışan deneyimini bütüncül bir şekilde ölçtüklerini” söyleyen araştırmacılar, 2.131 kişiyle görüşmüşler ve sonuçları, küresel ortalamalarla karşılaştırmışlar…

Türkiye’de Çalışan Mutluluk Skoru 10 üzerinden 6,5 olarak saptanmış… Küresel ortalama ise 7,9 imiş… Bu farkın nedeni olarak, deneklerin “İçgüdüsel” ihtiyaçlarının yeterince karşılanmadığını hissetmeleri gösteriliyor.

Türkiye’de çalışanların bağlılık skoru ise 6,4 olarak ölçülmüş… Dünya ortalaması yine hayli yüksekmiş: 7,8… Temel neden olarak, “kişisel gelişim” ve “anlam - amaç” alanlarında yeterince desteklendiklerini hissetmemeleri imiş…

Ülkemizde 51-60 arası yaş grubunda olanlar diğerlerine oranla çok daha mutlu ve işlerine daha bağlılarmış…

Bölgeler arasındaki farklar da dikkat çekici… Mutluluk Skoru Doğu Anadolu’da 7,2; Marmara’da 5,9…

Mutluluğu en çok etkileyen Özgürlük ve Özerklik hislerinde de sorun var: Skorlar; Türkiye’de 6,0, global ortalamada ise 7,8.

Deneklerin sadece yüzde 47’si kendi organizasyonlarını “çalışmak için iyi bir yer” olarak tavsiye ediyorlar. Güven duygusu da benzer bir sonuç vermiş: Türkiye’de skor 5,6 iken global ortalama 7,5…

Araştırmada ölçümlenmiş daha pek çok parametre var. Dileyen tamamına Pluxee’den ulaşabilir…

Biz olayın çözümünün zihniyet ve bakış açısındaki değişimle mümkün olacağına inanıyoruz… Bunu da Batı’nın becerebilmesi mümkün değil… İşin fıtratı gereği ışık yine Doğu’dan yükselecek (“Ex Oriente Lux”)… Temel soru şu: İnsana Kaynak olarak mı bakacağız Kıymet olarak mı?

Girişte de ifade ettiğimiz gibi konuya zaman zaman değinmişiz…

İnsan toplumunun “Tarım”, “Sanayi” ve “Bilgi” olmak üzere üç evrimden geçtiğini söyleyen Alvin Toffler’lerin o meşhur “Üç Dalga”sına göre; insan, önce ‘meta’ (Feodal Tarım Toplumu), sonra ‘kaynak’ (Kapitalist Sanayi Toplumu) olarak görülmüş. Meta, bilindiği gibi, Karl Marx’ın dünya var oldukça klasik sayılacak Das Kapital’inin alfabesini oluşturur. Ve yine bilindiği gibi kapitalizm bir meta üretimi sistemidir ve bu yapısı gereği insan dahil her şeyi metalaştırır.

Nasıl sanayi toplumu kendisinden önceki tüm paradigmaları değiştirmişse, Postmodern Bilgi Toplumu da benzer bir dönüşümü gerçekleştirmekte, toplumsal pratik içinde insana bakışın tekrar gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu zorunluluğu anlayıp gerekli değişimi yaşayıp yönetebilenler, içinde bulunduğumuz vahşi rekabet ortamında avantaj sağlayacaklar, diğerleri ise sadece değişimi seyretme ve en fazlasından önden koşanları taklit etmek durumunda kalacaklardır...

Üçüncü Dalga olarak görülen Bilgi Toplumu’nun kazanımlarıyla birlikte ‘insan’a atfedilecek ‘değer önermesi’nin, dönüşümleri içinde barındıran, alıp satılan ‘meta’dan, kullanılıp tüketilen ‘kaynak’tan daha öteye, sürdürülebilir bir yapısal sistem içinde sürekli gelişen ve yenilenen bir ‘kıymet’e evrilmesi kaçınılmaz bir gerçek olarak karşımıza gelecektir. Yeni üretim ilişkileri döneminde çalışanın, ‘kıymet’ olması tamamen kendi başarısı ve zaferidir. Bu noktada ‘çalışan tatmini’ ya da ‘çalışan mutluluğu’ dediğinizde, “İnsan Kaynakları” dönemindeki etkinlikleriniz ya da uygulamalarınız, “İnsan Kıymetleri”dönemindeki çalışanlarımızı ‘kesmez’. İşte tabiri amiyane ile “Zurnanın zırt dediği yer” de burasıdır… Hz. Mevlânâ’nın o ünlü sözünü bir kez daha hatırlamakta yarar var:

“Dünle beraber gitti cancağızım, Ne kadar söz varsa düne ait. Şimdi yeni şeyler söylemek lazım!”

İnsan Kıymetleri anlayışının ilişki ve iletişim biçimleri küresel olamaz… Bunlar ‘küresel benchmark’lar ile ölçümlenemezler. Çünkü mutluluk, bağlılık, katılım, kararlılık gibi soyut kavramlar ulusların ortak ruhî şekillenmeleri ile ilgilidir. Bu da alabildiğine yerli ve millîdir… Her ne kadar birkaç büyük kentimizde sayıları yüzlerle ifade edilen ‘kolonize’ edilmiş ailelerin çocukları hâlâ Cadılar Bayramı’nı kutlasalar da, aynı aileler Noel’i de aynı heyecanla ‘idrak’(!) etseler de, çalışan kitlenin kahir çoğunluğu hâlâ ruhunu Hristiyan Batı Kültür ve değerlerine tamamen teslim etmemiştir…

İşte tam da bu nedenle, fıtratı gereği (vicdan, merhamet, duyarlılık vs.) Kıymet zihniyetine geçişe çok daha fazla yatkındır…