Türkiye’de kadın istihdamında yapısal engeller sürüyor
Z RaporuZ Raporu
Türkiye’de kadınların eğitim düzeyi son yıllarda hızlı yükseliş gösterirken, işgücüne katılım ve yönetim kademelerinde yer alma oranlarının aynı paralellikte artış göstermemesi dikkat çekiyor. Ücret farkı, cam tavan algısı ve finansmana erişim güçlükleri, kadınların kariyer ilerlemesi ve girişimlerin ölçeklenmesi önünde yapısal bariyerler oluşturuyor. Bakım yükümlülüklerinin büyük ölçüde kadınlar üzerinde yoğunlaşması ise istihdamda sürekliliği ve verimliliği doğrudan etkiliyor. Uzmanlara göre, bakım altyapısının güçlendirilmesi ve esnek çalışma modellerinin yaygınlaşması işgücü arzını artırabilecek temel politika alanları arasında yer alıyor. Kadınların üretim ve karar alma süreçlerine daha yüksek katılımı, Türkiye ekonomisinin verimlilik artışı ve sürdürülebilir büyüme hedefleri açısından kritik bir kaldıraç olarak görülüyor.
Kadınlar çalışma hayatında hâlâ hem kurumsal düzenlemelerden hem de toplumsal kabullerden kaynaklanan çeşitli bariyerlerle karşılaşıyor. Yerleşik toplumsal cinsiyet kalıpları ve önyargılar, kadınların kariyer basamaklarında ilerlemesini zorlaştıran başlıca etkenler arasında bulunuyor. Üst yönetim pozisyonlarına ulaşmada yaşanan güçlükler ve “cam tavan” olarak ifade edilen görünmez sınırlar, yetkinlikten bağımsız biçimde yükselme fırsatlarını daraltabiliyor. Finansmana erişimde yaşanan sınırlılıklar, girişimci kadınların kredi ve yatırım olanaklarına ulaşmasını zorlaştırırken yatırım alma oranlarının düşük kalmasına ve işletmelerin büyüme hızının da yavaşlamasına yol açıyor. Bunun yanında iş ve özel yaşam dengesine ilişkin sorumlulukların büyük bölümünün kadınlara yüklenmesi de önemli bir sorun alanı oluşturuyor. Özellikle çocuk bakımının ağırlıklı olarak kadınlar tarafından üstlenilmesi, işgücüne katılımı ve çalışma hayatında sürekliliği güçleştiriyor. Bu nedenle kadınların istihdamda daha kalıcı olabilmesi ve kariyerlerinde ilerleyebilmesi için çocuk bakım hizmetlerinin artırılması ve esnek çalışma modellerinin yaygınlaştırılması kritik bir ihtiyaç olarak öne çıkıyor.
Kadınlarda yükseköğretim oranı yüzde 22,7’ye yükseldi.
TÜİK 2024 raporuna göre, Türkiye nüfusunun yüzde 49,98’i kadınlardan oluşuyor. En az bir eğitim düzeyini tamamlayan 25 ve daha yukarı yaştaki kadınların oranı yüzde 87,8 olurken, yükseköğretim mezunu olan 25 ve daha yukarı yaştaki kadınların oranı yüzde 22,7. İşgücüne katılma oranı eğitim durumuna göre incelendiğinde, kadınların eğitim seviyesi yükseldikçe işgücüne daha fazla katıldıkları görülüyor. Okuryazar olmayan kadınların işgücüne katılma oranı yüzde 13,8, mesleki veya teknik lise mezunu kadınların yüzde 45, yükseköğretim…Mezunu kadınların ise yüzde 68,9 olarak açıklanıyor. En yüksek kadın istihdam oranı yüzde 38,9 ile TR61 (Antalya, Isparta, Burdur) bölgesinde, en düşük kadın istihdam oranı yüzde 19,8 ile TRC3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) bölgesinde gerçekleşiyor. Cinsiyetler arası ücret veya kazançta en yüksek fark yüzde 17,4 ile yükseköğretim mezunlarında, en düşük fark ise yüzde 13,2 ile ilkokul ve altı mezunlarda görülüyor.
Toplumsal kalkınmanın ön koşulu: Ekonomide eşitlik
Türkiye Kadın Girişimciler Derneği (KAGİDER) Yönetim Kurulu Başkanı Esra Bezircioğlu’na göre, kadınların iş hayatındaki varlığı son yıllarda nicelik olarak artış gösterse de karar alma mekanizmalarındaki temsil oranları hâlâ arzu edilen seviyede değil. Kadınların ekonomik hayata eşit ve güçlü katılımını yalnızca bireysel değil, toplumsal kalkınma açısından da kritik bir gereklilik olarak değerlendiren Bezircioğlu, kadının iş hayatında güçlenmesinin toplumsal hayatta daha fazla söz sahibi olmasının da önünü açtığını vurguluyor.
“2026’da kadınlar ekonomik dönüşümde kritik rol oynayacak”
KAGİDER olarak kadınların iş hayatında karşılaştıkları engelleri aşmalarına katkı sağlayacak sürdürülebilir çözümler üretmeye odaklandıklarını söyleyen Bezircioğlu, “Finansmana erişimdeki eşitsizliği azaltmak amacıyla bankalarla iş birlikleri geliştiriyor, kadın girişimcilere yönelik özel kredi ve fon mekanizmalarının oluşturulmasını destekliyoruz. Kadınların liderlik becerilerini güçlendirmek ve kariyer gelişimlerini desteklemek için eğitim Ve mentorluk programları yürütüyor; aynı zamanda iş dünyasında fırsat eşitliğini yaygınlaştırmak amacıyla özel sektörle birlikte Fırsat Eşitliği Modeli (FEM) Sertifikası kapsamında çalışmalar gerçekleştiriyoruz. Kadınların iş dünyasında eşit koşullarda yer alabilmesi için hem bireysel hem de kurumsal düzeyde destek sunmayı sürdürüyoruz. 2026’yı, kadın girişimciliğinin yalnızca büyüdüğü değil, Türkiye ekonomisinin dönüşümünde daha belirleyici bir rol üstlendiği bir yıl hâline getirmeyi hedefliyoruz” diyor.
Bu hedef doğrultusunda Bezircioğlu, 2026’da kadın girişimcilik ekosistemini güçlendirmeye yönelik en önemli adımlar arasında KAGİDER Global Platformu ile 2025’te başlatılan KAGİDER Momentum projelerini öne çıkarıyor. Kadın girişimcilerin işlerini ölçeklendirme kapasitelerini artırmayı amaçlayan kapsamlı bir gelişim programı olarak konumlanan KAGİDER Momentum kapsamında, 2026 yılı sonuna kadar toplam 2 bin kadın girişimciye eğitim ve destek sağlanması planlanıyor.
Kadın emeğinin değer gördüğü toplum daha güçlü büyür
Kariyer yolculuğumda kadın olmanın görünmez maliyetlerini özellikle karar alma süreçlerinde ve liderlik rollerine ilerlerken daha net hissettim. Kadınların çoğu zaman kendilerini daha fazla kanıtlama ihtiyacı duyması, aynı performans için daha yüksek beklentilerle karşılaşması hâlâ yaygın bir gerçeklik. Bunun yanında iş ve özel hayat dengesine ilişkin toplumsal beklentiler de kadınlar üzerinde ek bir yük oluşturabiliyor. Bugün genç kadınlar için farkındalığın arttığını ve fırsatların çeşitlendiğini söylemek mümkün. Ancak yapısal eşitsizliklerin tamamen ortadan kalktığını söyleyemeyiz. Olumlu olan taraf ise genç kadınların artık daha güçlü rol modellere sahip olması ve hak talep etme konusunda çok daha cesur davranmasıdır. Bu dönüşümün kalıcı olması için eşitlikçi politikaların ve kurumsal uygulamaların yaygınlaşması gerekiyor.
Çalışma hayatına adım atmakta zorlanan kadınlara en önemli tavsiyem, kendi potansiyellerine güvenmeleri ve dayanışma ağlarının içinde yer almalarıdır. Hiçbir kariyer yolculuğu doğrusal ilerlemiyor; önemli olan vazgeçmeden öğrenmeye ve gelişmeye devam etmek. Kadınlar Günü vesilesiyle şunu özellikle vurgulamak isterim: Kadınların eşit, görünür ve güçlü olduğu bir dünya hepimiz için daha adil ve daha sürdürülebilir bir gelecek anlamına geliyor. Kadınların emeğinin, aklının ve üretiminin değer gördüğü bir toplum için birlikte çalışmaya devam edeceğiz.
En fazla ücret farkı 17,4 ile yükseköğretim mezunlarında
TÜİK araştırmalarına göre, cinsiyetler arası ücret veya kazanç farkı ise tüm eğitim düzeylerinde erkek lehine gerçekleşirken, kazanç yapısı istatistiklerine göre yıllık ortalama brüt ücret-maaş ile hesaplanan gösterge için en yüksek fark yüzde 17,4 ile yükseköğretim mezunlarında, en düşük fark yüzde 13,2 ile yine ilkokul ve altı mezunlarda gerçekleşti. Aynı dönemde kadın büyükelçi oranı yüzde 26,9, kadın milletvekili oranı yüzde 19,9, yükseköğretimde görevli profesörler içinde kadın profesör oranı yüzde 34,6, üst ve orta düzey yönetici pozisyonundaki kadın oranı ise yüzde 20,6 oldu.
Kadın İstihdam Oranının En Yüksek ve En Düşük Olduğu 5 Bölge, IBBS 2. Düzey, 2023 (%)
“Güçlü aile, güçlü kadınla; güçlü ekonomi üreten kadınla mümkün”
MÜSİAD Kadın Girişimcileri Destekleme Komisyonu Başkanı Ayşe Akgül Can ise MÜSİAD’ın ekonomiyi yalnızca rakamlarla değil; insan, aile ve değerler üzerinden okuyan güçlü bir iş dünyası yapısı olduğunu ve bu bakış açısında kadının hem ailenin kurucu ve dengeleyici unsuru hem de üretimin ve ticaretin stratejik aktörü olduğunu söylüyor. Can, “Kadınların iş hayatındaki konumu her geçen gün güçlenirken, asıl hedefimiz, kadınların aile içindeki sorumluluklarını yok saymadan, iş dünyasında liderlik üstlenebilecekleri sürdürülebilir modelleri hayata geçirmek. MÜSİAD Kadın Girişimciler Komisyonu olarak kadınları, iş ve aile arasında tercih yapmaya zorlayan değil; her iki alanda da var olabilecekleri bir anlayışı savunuyoruz” diyor. Girişimcilik, liderlik, ihracat ve dijitalleşme odaklı çalışmalarla kadınların hem ailelerine hem ekonomiye güç katan bireyler olarak yol almalarını desteklediklerini belirten Can, “Güçlü aile, güçlü kadınla; güçlü ekonomi ise üreten kadınla mümkündür” diyor ve ekliyor: “MÜSİAD olarak kadınların çok yönlü rolünü bir engel değil, liderlik gücü olarak görüyoruz. Kadın girişimcilerimizin; karar alma mekanizmalarında aktif olmasını, proje ve komisyonlarda söz sahibi olmalarını ve iş dünyasında sürdürülebilir başarılar elde etmesini destekliyoruz” şeklinde konuşuyor.
“Fırsat eşitliği bilinci her alanda yaygınlaşmalı”
Kadın istihdamının artması için ise atılacak en önemli adımın, fırsat eşitliği bilincinin her alanda yaygınlaştırılması olduğunu vurgulayan Bezircioğlu, iş dünyasında fırsat eşitliği sağlanabilmesi için eşitlikçi politikalar ve uygulamaların geliştirilmesi gerektiğini söylüyor. Bezircioğlu’na göre, şirketler işe alım ve terfi süreçlerinde fırsat eşitliğini gözeten şeffaf ve adil kriterler oluşturmalı ve bunları tutarlı bir şekilde hayata geçirmeli. Ayrıca çalışanların bilinçlendirilmesi amacıyla farkındalık eğitimleri düzenlenmeli, kadınların liderlik pozisyonlarına ulaşmalarını kolaylaştıracak mentorluk ve kariyer gelişim programları yaygınlaştırılmalı. Bezircioğlu, esnek çalışma saatleri, kreş hizmeti destekleri ve uzaktan çalışma imkânları gibi uygulamalarla iş ve özel yaşam dengesini destekleyerek kadınların iş gücüne katılımının artırılabileceğini ekliyor.
Kadın hem anne hem girişimci hem lider olabilir
Kadın olmanın görünmez maliyetleri çoğu zaman iş ve aile sorumluluklarının aynı anda yönetildiği dönemlerde daha yoğun hissediliyor. Liderlik üstlenirken hem profesyonel hem de ailesel beklentileri dengede tutmak ekstra bir emek gerektiriyor.Bugün genç kadınlar için bu maliyetler, geçmişe kıyasla daha az. Bunun en önemli sebebi; MÜSİAD gibi yapılarda kadınların artık rol model, yönetici ve karar verici olarak görünür hâle gelmesidir. Genç kadınlar artık hem ailelerine hem kariyerlerine sahip çıkabilecekleri bir yolun mümkün olduğunu daha net görüyor.
Bugün esnek çalışma modelleri, kadın dostu kurum kültürleri ve aileyi merkeze alan politikalar, kadın istihdamını artırmanın temel yapı taşlarını oluşturuyor. Çalışma hayatına adım atmakta zorlanan kadınlara tavsiyem; kendilerini tek bir role sıkıştırmamaları. Kadın, hem anneliğiyle hem girişimciliğiyle hem de liderliğiyle güçlüdür. Bu roller birbirini dışlamaz; doğru destekle birbirini besler.
Aileyi ayakta tutan, ekonomiyi büyüten ve toplumu dönüştüren kadınların emeği, en büyük gücümüzdür. MÜSİAD olarak kadınların hem ailede hem iş hayatında güçlü olduğu bir Türkiye için çalışmaya devam edeceğiz. Üreten, yöneten ve değer katan tüm kadınlarımızın 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü kutluyorum.
*Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.