Yeşil finansman neden sürdürülebilir kalkınma için küresel bir zorunluluk oldu?

Yeşil finansmanın küresel görünümü

2024 yılı itibarıyla yeşil tahvil ihracı küresel çapta 1 trilyon doları aşarken, bu finansmanın büyük kısmı gelişmiş ülkelerde yoğunlaşmıştır. Gelişmekte olan ülkeler ise yüksek borç yükü, döviz riski ve düşük kredi notları nedeniyle bu kaynaklara sınırlı erişim sağlayabilmektedir. Türkiye gibi yükselen piyasalarda yeşil finansman araçlarının yaygınlaştırılması, hem iklim hedeflerine ulaşmak hem de sosyal kalkınmayı desteklemek açısından hayati önemdedir. Yeşil finans, çevresel sürdürülebilirliği teşvik eden projelere kaynak aktarmayı amaçlayan bir finansal yaklaşım olarak 2000’li yıllarda doğmuştur. İlk yeşil tahviller 2007’de Avrupa Yatırım Bankası tarafından ihraç edilmiş, 2015 Paris Anlaşması ile küresel düzeyde ivme kazanmıştır. Bu dönemde yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve sürdürülebilir ulaşım gibi alanlara odaklanan yatırımlar, ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) kriterleriyle kurumsal yatırımcıların karar süreçlerine entegre edilmiştir. Avrupa Birliği’nin Yeşil Mutabakatı, Çin’in yeşil finans standartları ve uluslararası kuruluşların iklim risk yönetimi ilkeleri, bu alanın kurumsallaşmasını hızlandırmıştır.

2024 itibarıyla yeşil finans pazarı 4,077 milyar USD büyüklüğe ulaşmış ve 2035’e kadar yüzde 8,7 yıllık bileşik büyüme oranıyla 10,228 milyar USD’ye ulaşması öngörülmektedir. Bu büyüme, yapay zeka ve blokzincir gibi teknolojilerin yatırımların çevresel etkisini izleme ve şeffaflığı artırma amacıyla kullanılmasına dayanmaktadır. Yeşil fintech çözümleri bireysel yatırımcıların erişimini kolaylaştırırken, sürdürülebilirlik raporlaması ve iklim risk yönetimi finansal kurumlar için standart hale gelmektedir. Asya-Pasifik bölgesi en hızlı büyüyen pazar olurken, Avrupa düzenleyici altyapısıyla lider konumunu korumakta; Kuzey Amerika ise teknoloji odaklı kurumsal sürdürülebilirlik girişimleriyle öne çıkmaktadır.

SKH performansı, karbon yoğunluğu ve yenilenebilir enerji arasındaki ilişki

Bir grup araştırmacı ile yaptığımız bir çalışmada 48 ülkenin verilerini analiz ettik ve SKH puanı ile karbon emisyon yoğunluğu (CO₂/GSYH) arasında negatif bir ilişki tespit ettik. Yani SKH performansı yüksek olan ülkeler, daha düşük karbon yoğunluğuna sahiptir. Bu durum, sürdürülebilir kalkınmanın çevresel etkileri azaltma potansiyelini açıkça ortaya koymaktadır.

• Çalışmada ayrıca yenilenebilir enerji kullanımı ile SKH puanı arasında pozitif bir ilişki de bulgularımız arasında. G20 ülkeleri arasında Almanya, Kanada ve Japonya gibi gelişmiş ekonomiler bu alanda öne çıkarken, gelişmekte olan ülkelerde yatırımlar hâlâ yetersizdir. Bu durum, teknoloji transferi ve uluslararası iş birliğinin önemini artırmaktadır.

Gelişmiş ülkelerin tarihsel sorumluluğu

Gelişmiş ülkeler, tarihsel emisyon yükleri ve finansal kapasiteleri nedeniyle sürdürülebilirlik sürecinde daha büyük bir sorumluluk taşımaktadır. 2024’te yayımlanan BM raporları, gelişmiş ülkelerin iklim finansman taahhütlerini yerine getirmekte yetersiz kaldığını ortaya koymuştur. Bu durum, küresel eşitsizlikleri derinleştirmekte ve SKH’lerin evrensel başarısını tehdit etmektedir.

Politika önerileri ve gelecek vizyonu

Çalışmamız sonucunda yeşil dönüşüm, yeşil finans diğer bir deyişle sürdürülebilir finansman için şu önerileri geliştirdik:

•Borç yapılandırmalarında iklim altyapısına öncelik verilmesi

•Döviz riskine karşı güvence mekanizmalarının geliştirilmesi

•Tematik tahvillerin (yeşil, mavi) yaygınlaştırılması

•Çok taraflı kalkınma bankalarının rolünün artırılması •Özel sektörün projelere aktif katılımının teşvik edilmesi

Bu öneriler, özellikle gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilir projelere erişimini kolaylaştıracak ve SKH’lerin daha kapsayıcı biçimde hayata geçirilmesini sağlayacaktır. Sonuç olarak, sürdürülebilir kalkınma ve yeşil finansman, yalnızca çevresel değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik dönüşümün de anahtarıdır. Gelişmiş ülkelerin daha fazla sorumluluk üstlenmesi, gelişmekte olan ülkelerin ise daha fazla desteklenmesi, küresel sürdürülebilirliğin ön koşuludur. Bu dönüşüm, ancak uluslararası iş birliği, teknoloji paylaşımı ve kapsayıcı politikalarla mümkün olacaktır.