GZT ÖZEL | 'Pandemi deprem gibidir, mutlaka gelecek!' Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, Hantavirüse karşı dikkat etmesi gereken meslek gruplarını tek tek sıraladı

Koronavirüs pandemisinin bıraktığı derin izler henüz tam anlamıyla silinmemişken, dünyanın farklı bölgelerinden gelen yeni virüs haberleri küresel çapta endişeleri artırmaya devam ediyor. Son olarak Güney Amerika'da kapalı bir gemi ortamında ortaya çıkan ve hızla yayılan 'Hantavirüs', gözleri yeniden bilim dünyasına çevirdi.

Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, Hantavirüs'ün anatomisini, Türkiye'ye sıçrama ihtimalini ve mutasyon riskini detaylarıyla GZT'ye anlattı.

Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi ile akraba! Belirtilerine dikkat

Hantavirüslerin aslında yeni bir tür olmadığını, tüm dünyada yaygın olarak bulunduğunu ve Türkiye'de 2009 yılından bu yana 250 civarında vakanın bildirildiğini hatırlatan Prof. Dr. Ceyhan, çok çarpıcı bir benzerliğe dikkat çekti.

Hantavirüsün, Türkiye'de yakından bilinen ve korkulan Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) ile aynı aileden, akraba bir virüs olduğunu belirten Prof. Dr. Ceyhan, süreci şöyle anlattı:

"Bizde görülen şekli biraz daha Kırım Kongo'ya benziyor. Hastalık aynen Kırım Kongo'da olduğu gibi ateş, halsizlik, kırıklık, şiddetli baş ve kas ağrıları ile başlıyor. İlerleyen aşamalarda idrardan, kandan, mide-bağırsak sisteminden ve deri altından kanamalar ön plana çıkıyor. Son aşamada ise böbrek yetmezliği gelişiyor." Türkiye'deki Hantavirüs ölüm oranının yüzde 5 civarında olduğu belirtiliyor.

DSÖ neden devreye girdi? Bilim dünyasını irkilten 'gemi' vakası

Türkiye'deki Balkan tipli varyantın aksine, virüsün Güney Amerika'da (özellikle Arjantin ve Şili) görülen 'Andes' tipi ise çok daha ölümcül. Hastalık zatürre ile başlayıp solunum ve dolaşım yetmezliğine yol açarken, ölüm oranı yüzde 40'lara kadar ulaşıyor.

Peki, bu virüs neden bir anda dünya gündemine oturdu ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) neden acil bir açıklama yapmak zorunda kaldı? Prof. Dr. Ceyhan bu durumu, "Gemide yaşanan olay bilim dünyasının büyük ilgisini çekti. Çünkü ilk defa kapalı bir ortamda, birden fazla (en az 8 vaka) insandan insana bulaşın görüldüğü bir durum ortaya çıktı. DSÖ tam da bu gelişme üzerine söz konusu açıklamayı yaptı" sözleriyle özetledi.

Yeni bir pandemi kapıda mı? "Pandemi deprem gibidir..."

Herkesin aklındaki o kritik soru: "Bu durum yeni bir küresel salgına (pandemiye) dönüşür mü?" Prof. Dr. Ceyhan'ın bu soruya yanıtı net bir "Hayır" oldu. Virüsün havada asılı kalmadığını, Covid-19'da olduğu gibi mağazada veya asansörde bulaşma özelliğinin bulunmadığını belirten tecrübeli uzman, asıl tehlikenin ise gelecekte yattığını vurgulayarak şu sarsıcı uyarıda bulundu:

"Dolayısıyla pandemi mutlaka gelecek. Pandemi deprem gibidir, mutlaka olur belli aralıklarla ama zamanını bilmeyiz. Aynen depremde olduğu gibi ne zaman çıkacağını bilmeyiz. Bu da ya grip virüsünden ya da koronavirüslerden olur. Onun dışındaki bu Hantavirüslerden, Dang virüsü gibi Afrika'da çok yaygın seyreden durumlar bölgesel salgınlar oluşturabilir ama pandemi geliştirmek için bulaş hızları yeterli değil."

Covid-19'daki gibi 'R katsayısı' artabilir mi?

Halkı gereksiz bir paniğe sevk etmemek gerektiğinin altını çizen Prof. Dr. Ceyhan, bilim dünyasının üzerinde çalıştığı teorik bir riski de gözler önüne serdi. Virüsün büyük bir genetik değişim (mutasyon) geçirmesi halinde, tıpkı Covid-19 pandemisinde sıkça duyduğumuz ve bir kişinin kaç kişiyi enfekte edeceğini gösteren 'R katsayısının' 3 veya 4'ü bulabileceğini belirtti. Ancak Ceyhan, bunun sadece teorik bir olasılık olduğunu ve şu anda böyle bir riskin fiilen bulunmadığını ifade etti.

Şehirde yaşayanlara risk yok ama o üç gruba dikkat!

Ölümcül 'Andes' virüsünün Türkiye'ye gelme ihtimalini de değerlendiren Prof. Dr. Ceyhan, virüsün sağlıklı bir taşıyıcısının olmadığını vurguladı.

Hastalığın ancak dört ile 14 gün arasında değişen kuluçka süresinde olan bir kişi tarafından ülkeye getirilebileceğini söyleyen Ceyhan, şehir merkezlerinde yaşayan vatandaşlar için şu an bir risk bulunmadığını belirtti. Ancak tehlike çanları üç özel grup için çalıyor: Mağara turizmi yapanlar, kuş gözlemcileri ve doğa sporları ile ilgilenenler. Bu kişilerin riskli bölgelere giderek kemirgenlerle veya atıklarıyla temas etmesi, hastalığı kapma ihtimallerini artırıyor.

Depo, kargo ve çatı çalışanlarına hayati 'toz' uyarısı

Hastalığın ana bulaş kaynağı; fare, sıçan ve tarla faresi gibi kemirgenlerin dışkı, idrar ve salyaları. Bu durum, özellikle kapalı depolarda, çatılarda ve kargo alanlarında çalışan meslek gruplarını doğrudan ilgilendiriyor.

Prof. Dr. Ceyhan'ın işçileri ve toplum sağlığını yakından ilgilendiren o kritik uyarıları ise şöyle:

Süpürme işlemine dikkat

Kemirgen atıklarının bulunduğu alanlarda toz kaldıracak işlemlerden (özellikle kuru süpürme) kesinlikle kaçınılmalı. Havaya kalkan tozların solunması, virüsün vücuda girmesi için yeterli.

Sinsice bekleyen gıda riski

Virüs oda sıcaklığında 2-3 gün yaşayabiliyor. Nemli ve soğuk depolarda ise bu süre uzuyor. Temizlik sırasında virüsün gıdalara bulaşması durumunda, bu gıdaları 5-6 gün içinde tüketen vatandaşlarda da hastalık çıkma ihtimali bulunuyor.