ÖZEL | YKS'ye son 48 saat kala uzmanından kritik uyarılar: 'Saydığım hatalar tüm emeği riske atabilir'

Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) için artık son düzlüğe girildi. 20 Haziran'da Temel Yeterlilik Testi (TYT), 21 Haziran'da ise Alan Yeterlilik Testi (AYT) gerçekleştirilecek. Milyonlarca öğrenci sınav heyecanı yaşarken, ailelerde de benzer bir stres gözleniyor.

Uzman Klinik Psikolog Buse Avcı, GZT'ye yaptığı değerlendirmede hem öğrencilere hem de velilere önemli tavsiyelerde bulundu.

YKS öncesi öğrenciler en çok ne hissediyor?

Avcı'ya göre sınav yaklaşırken öğrencilerde en sık görülen duygular kaygı, belirsizlik, heyecan ve yetersizlik hissi oluyor. Öğrencilerin zihninden sıklıkla "Acaba yapabilir miyim?", "Daha fazla çalışmalı mıydım?", "Yeterli miyim?" ve "Ya bildiklerimi unutursam?" gibi düşünceler geçtiğini belirten Avcı, bu duyguların büyük ölçüde normal olduğunu vurguladı.

Avcı, "Öğrenci uzun süredir emek verdiği bir sürecin sonuna yaklaştı. Bu nedenle belli düzeyde kaygı oldukça normal. Hatta kaygı harekete geçirici bir duygu olabilir." diye belirtti.

Sınav kaygısı ne zaman tehlikeli hale geliyor?

Uzman Klinik Psikolog Buse Avcı, sınav kaygısının tamamen olumsuz bir durum olmadığını söyledi. Avcı, "Belli düzeyde kaygı dikkati artırır ve performansı destekler. Ancak kaygı performansın önüne geçmeye başladığında sonuçları olumsuz etkileyebilir." diye belirtti.

Sınav kaygısı nasıl yönetilir?

Kaygıyı yönetebilmek için öğrencilerin sonuca değil sürece odaklanması gerektiğini belirten Avcı, şu tavsiyelerde bulundu: "Elimden gelenin en iyisini yaptım", "Sınavda başarısız olmam hayatım boyunca başarısız olacağım anlamına gelmez" ve "Bildiklerimi yapmalıyım" gibi olumlu iç konuşmaların kaygıyı azaltabileceğini ifade etti.

Son günlerde ders çalışmayı bırakmak doğru mu?

YKS öncesinde öğrencilerin en çok merak ettiği konulardan biri de son günlerde ders çalışıp çalışmamak. Avcı, bu konuda tek bir doğru cevap olmadığını belirterek öğrencinin çalışma alışkanlıklarının belirleyici olduğunu söyledi: "Yoğun çalışan öğrenciler son günlerde tempoyu biraz düşürebilir. Ancak tamamen çalışmayı bırakmak bazı öğrencilerde kaygıyı artırabilir."

Uzman isim, yeni konu öğrenmek yerine tekrar yapmanın, deneme çözmenin ve kısa soru tekrarlarının daha faydalı olacağını vurguladı.

Sınav anında panik yaşanırsa ne yapılmalı?

Birçok öğrencinin korkulu rüyası olan "zihnin boşalması" hissi için de önemli tavsiyeler geldi. Avcı, sınav sırasında panik yaşanması durumunda öğrencilerin birkaç saniyeliğine kalemi bırakmasını önerdi.

YKS sırasında gelen korku esnasında ne yapmalı?

Avcı, "O anda birkaç derin nefes alınmalı ve bulunulan ortama odaklanılmalı. 'Şu an kaygılanıyorum, bu normal ama bildiklerimi yapacağım' şeklinde gerçekçi iç konuşmalar yapılabilir." diye önerdi.

Uzman psikoloğa göre amaç kaygıyı tamamen yok etmek değil, yeniden sorulara odaklanabilmek.

Sosyal medya YKS kaygısını artırıyor mu?

Sınav haftasında sosyal medyada yapılan deneme sonuçları ve çalışma paylaşımlarının öğrencileri olumsuz etkileyebildiğini söyleyen Avcı, özellikle karşılaştırma davranışından kaçınılması gerektiğini belirtti.

Avcı: "Sosyal medya çoğu zaman gerçeği yansıtmıyor. Başkalarının çalışma süreçlerine odaklanmak yetersizlik hissini artırabiliyor."

Bu nedenle sınav haftasında YKS içeriklerinden bir miktar uzak kalmanın psikolojik açıdan koruyucu olabileceğini söyledi.

'Bu sınav hayatımı belirleyecek' düşüncesi normal mi?

Avcı'ya göre öğrencilerin en sık düştüğü hatalardan biri sınava hayatlarının tamamını yüklemek. "Bu sınav benim için önemli ama benim değerimi belirleyen tek şey değil" düşüncesinin daha sağlıklı olduğunu belirten Avcı, şu ifadeleri kullandı: "Bu sınavı hayatı belirleyen tek unsur olarak görmek kaygıyı artırıyor ve öğrencinin üzerindeki baskıyı büyütüyor."

'Sınavdan bir gece önce uyuyamazsanız panik yapmayın'

YKS öncesinde öğrencilerin en büyük korkularından biri de uyuyamamak. Avcı, bu durumun düşündüğünden çok daha yaygın olduğunu söyledi: "Uyuyamamaktan dolayı ayrıca panik yapılmamalı. Saat kontrolünü azaltmak, telefondan uzak durmak ve sessiz bir ortamda dinlenmeye çalışmak önemli."

Uzman psikoloğa göre "Mutlaka uyumalıyım" baskısı da öğrencinin daha fazla stres yaşamasına neden olabiliyor.

YKS sabahı nelere dikkat edilmeli?

Sınav sabahı öğrencilerin alışık oldukları kahvaltıyı yapmaları gerektiğini belirten Avcı, yağlı ve paketli gıdalardan uzak durulmasını önerdi. Ayrıca son dakika konu yetiştirmeye çalışmanın da kaygıyı artırabileceğini söyledi: "Sınav merkezine erken gitmek kaygıyı azaltır. O gün odaklanılması gereken şey eksikler değil, yapılabilecekler olmalı."

YKS sonrası öğrenciler ne yapmalı?

Sınavın ardından öğrencilerin sürekli net hesabı yapmaktan ve arkadaşlarıyla kıyaslama yapmaktan kaçınması gerektiğini belirten Avcı, şu değerlendirmeyi yaptı: "Bu sınavın sonucu kişinin karakterini, değerini ya da gelecekteki tüm başarılarını belirlemez."

Uzman isim, öğrencilerin sınav sonrası dinlenmeye, sosyal hayata ve kendilerine zaman ayırmalarının önemli olduğunu söyledi.

Veliler farkında olmadan kaygıyı çocuklarına bulaştırabiliyor

Avcı'ya göre sınav sürecinde yapılan en büyük hatalardan biri ebeveynlerin kendi kaygılarını çocuklara yansıtması: "Çocuklar anne ve babalarının söylediklerinden çok duygusal durumlarını fark ederler."

Sürekli sınav konuşmak, net sormak ve sonuç odaklı baskı oluşturmanın öğrencideki kaygıyı artırabileceğini belirtti.

Veliler bu cümleleri kurmamalı

Uzman psikolog, iyi niyetle kurulsa bile bazı cümlelerin öğrenciler üzerinde baskı oluşturduğunu söyledi.

Özellikle şu ifadelerden kaçınılması gerektiğini vurguladı:

• "Sakın hata yapma."
• "Bu fırsat bir daha gelmez."
• "Kuzenin senden daha iyi yaptı."
• "Bu kadar çalıştın, karşılığını almak zorundasın."

Bunun yerine:

• "Sonuç ne olursa olsun senin yanındayız." gibi destekleyici ifadelerin tercih edilmesi gerektiğini söyledi.

Sonuç beklendiği gibi gelmezse ne yapılmalı?

YKS sonuçlarının beklenen düzeyde gelmemesi halinde ailelerin ilk görevinin dinlemek olduğunu belirten Avcı, suçlayıcı ve sorgulayıcı bir dilden kaçınılması gerektiğini ifade etti: "Önemli olan yalnızca puan değil, öğrencinin süreç boyunca gösterdiği emektir."

Uzman psikoloğa göre sınav sonucu değişebilir ancak aile desteği değişmemeli.