İstanbul'da depozito sistemi sokak toplayıcılarını vurdu: Günlük kazanç 600 TL'ye düştü

Türkiye'de çevre kirliliğini önlemek ve geri dönüşümü teşvik etmek amacıyla 1 Temmuz'da hayata geçirilen Depozito Yönetim Sistemi (DOA), İstanbul'da kısa sürede yaygınlaştı. Vatandaşlar, pet şişe ve ambalaj atıklarını belirlenen geri dönüşüm makinelerine atarak karşılığında şişe başına 1 TL teşvik ödemesi almaya başladı. Bu uygulama, hem çevresel bilinci artırması hem de ekonomik getirisiyle kentte büyük bir hareketlilik oluşturdu.

"Eskiden 1 saatte, şimdi 5 günde bulamıyoruz"

Ancak bu yoğun ilgi, yıllardır sokaklardan topladıkları atıklarla geçimlerini sağlayan geri dönüşüm işçileri için beklenmedik bir kriz anlamına geldi. Sokak toplayıcıları, artık çöp konteynerlerinde neredeyse hiç pet şişe bulamaz olduklarını belirtiyor. Bir el arabası dolusu pet şişeyi eskiden bir saatte toplayan işçiler, şimdi aynı miktara ulaşmak için beş gün sokak aramak zorunda kalıyor.

Bir diğer toplayıcı Hasan, bulma süresindeki dramatik değişimi şöyle anlattı: "Biz normal şartlarda bir el arabası dolusu pet şişeyi sadece 1 saat içinde toplayabiliyorduk. Şimdi ise 5 gün boyunca sokakları gezdik ama o kadar şişeyi bir araya getiremedik. Sokaklarda hiç pet şişe çıkmıyor, bulamıyoruz. Vatandaşlar haklı olarak kendileri makinelere götürüyor, bu durum bizim işlerimizi oldukça zorlaştırdı."

Günlük gelir 400 TL geriledi

Pet şişe bulmanın zorlaşması doğrudan cebleri etkiledi. Eskiden günlük 1000 TL kazanan toplayıcılar, şimdi aynı mesaiyle ancak 600 TL'ye ulaşabiliyor. Bu düşüşte sadece sokaklardaki şişe azlığı değil, binalarla sürdürülen geleneksel anlaşmaların da bitmesi etkili oldu; sistem öncesi apartman sakinleri şişeleri biriktirip toplayıcılara verir, karşılığında temizlik malzemesi veya para alırdı, ancak bu süreç artık tamamen durdu.

Değişimin ağır yükünü taşıyanlardan biri olan Sefer, yaşananları şu sözlerle dile getirdi: "Bu uygulama bizim işlerimizi çok etkiledi. Eskiden bir çöp konteynerine girdiğimizde en az 15 tane pet şişe bulabiliyorduk. DOA uygulaması geldikten sonra pet şişe bulmak neredeyse imkansız hale geldi. Biz aslında belediyelere ve çevreye yardımcı oluyorduk; konteynerlerin fazla dolmasını önlüyorduk. Şimdi bu yeni durum nedeniyle otomatik olarak farklı işlere yönelmek zorunda kaldık. Aslında makinenin yaptığı ayrıştırmayı biz de kendi imkanlarımızla yapıp haftalık biriktiriyorduk. Karton, plastik ve naylonu ayrı ayrı topladığımız için bizlere de bu sistem içinde bir yer verilmeli. Bizim kimsenin ekmeğinde gözümüz yok ama ne yapacağımızı şaşırdık. Pet şişe toplayamadığımız için günlük kazancımız 1000 TL’den 600 TL’ye indi. Eskiden binalarla anlaşıyorduk; onlar şişeleri biriktirip bize veriyordu, biz de karşılığında onlara temizlik malzemesi alıyor ya da para veriyorduk. Artık bu süreç de tamamen durdu."

Yeni arayış: Karton ve naylon

Plastik ambalaj açığını kapatmak için toplayıcılar alternatif malzemelere yöneldi. Artık mesailerinin büyük bölümünü karton, naylon ve diğer kağıt türevi atıkların toplanmasına ayırıyorlar. Bu materyallerin kilo başına getirisi pet şişeye göre daha düşük olsa da, mevcut koşullarda geçimlerini sürdürebilmek için tek çıkar yol olarak görülüyor.

Sefer, makinelerin yaptığı ayrıştırmayı yıllardır manuel olarak yaptıklarını ve bu nedenle sistemin bir parçası olabileceklerini belirterek, toplayıcılara yönelik bir düzenleme beklentisi içinde olduklarını kaydetti.