Tarihi Yalı Köşkü İstanbul silüetine yeniden kazandırılacak

Osmanlı döneminde padişahların sefere çıkan donanmayı uğurladığı, kaptanıderyaları kabul ettiği ve donanma törenlerinin düzenlendiği tarihi Yalı Köşkü, yeniden ayağa kaldırılıyor. Topkapı Sarayı'nın Sarayburnu kıyısında, Sepetçiler Kasrı'nın yanında yer alan ve kaynaklarda "Cebeciler Köşkü" olarak da geçen yapı, İstanbul Valiliği'nin yürüttüğü "Yadigar" projesi kapsamında özgün mimarisine uygun şekilde yeniden inşa edilecek. İstanbul Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (YİKOB) tarafından sürdürülen çalışmalarla, uzun yıllar önce yıkılan tarihi yapı İstanbul'un silüetine yeniden kavuşturulacak.

Köşk 16. yüzyılda Mimar Davut Ağa tarafından inşa edildi

İstanbul Üniversitesi Türk İslam Sanatları Tarihi Dr. Öğretim Üyesi Fatih Sarımeşe, yapının 16. yüzyılın sonlarında inşa edildiğini aktardı. Sarımeşe, alanda daha önce Sultan 2. Beyazıt döneminde yapılmış bir köşkün bulunduğunu, Barbaros Hayreddin Paşa'nın Kanuni Sultan Süleyman'ın hizmetine girdiği görüşmenin bu köşkte gerçekleştiğini belirtti. Akademisyen, mevcut yapının ise Sultan 3. Murat döneminde 1591-1592 yıllarında Mimar Sinan'ın haleflerinden hassa başmimarı Davut Ağa tarafından yapıldığını söyledi.

AA

Köşk donanma törenlerine ev sahipliği yaptı

Sarımeşe, köşkün en önemli işlevinin kaptanıderya ve serdarların sefere uğurlanması ile karşılanması olduğunu belirtti. Yapıda hem ziyafetler verildiğini hem de askerlerin dualar eşliğinde sefere yollandığını aktaran Sarımeşe, seferden dönen kaptan paşa, leventler ve askerlerin de bu köşkte padişah tarafından karşılandığını, padişahın kaptanıderyaya ve paşalara burada ihsanlarda bulunduğunu kaydetti. Köşkün arka tarafında ayrıca Bostancıbaşı'na ait bir dairenin bulunduğunu da söyledi.

Yapının mimarisi gravürlerden ve seyyah notlarından öğreniliyor

Bugüne ulaşmayan köşkün özelliklerinin eski gravürlerden, birkaç eski fotoğraftan ve dönemin seyyahlarının notlarından takip edilebildiğini ifade eden Sarımeşe, yapının Türk sivil mimarisinin izlerini taşıyan, üzerinde kubbe bulunan, orta sofalı ve üç eyvanlı bir divanhane olduğunu belirtti. Gravürlerde köşkün geniş saçakları ve ana çekirdeğinin etrafındaki mermer revakların dikkat çektiğini söyleyen Sarımeşe, iç mekanda yaklaşık 6 bine yakın İznik çinisinin kullanıldığını, bunların dönemin en kaliteli örnekleri olduğunu aktardı. Akademisyen, revakların arasına çekilen perdeler nedeniyle yapının uzaktan çadıra benzetildiğini de ifade etti.

Köşk Sultan Abdülaziz döneminde işlevini yitirdi

Sarımeşe, Sultan Abdülmecit döneminde hanedanın Topkapı Sarayı'ndan Dolmabahçe Sarayı'na geçtiğini, köşkün işlevini Sultan Abdülaziz dönemine kadar sürdürdüğünü belirtti. Yedikule ile Sirkeci hattını bağlayan demiryolu raylarının döşenmesiyle birlikte buradaki yapıların atıl duruma düştüğünü ifade eden Sarımeşe, Cumhuriyet döneminin önemli mimarlarından Sedat Hakkı Eldem'in Yalı Köşkü üzerine yaptığı restitüsyon çalışmalarının projeye kaynak teşkil ettiğini söyledi.

Proje iki yıl içinde tamamlanması planlanıyor

İstanbul Valiliği YİKOB Uygulama İşleri Amiri Mimar Faruk Çelen, Yadigar projesinin kent genelindeki tarihi çeşmeler, hamamlar, askeri binalar ve eğitim yapılarını aslına uygun şekilde geleceğe aktaran kapsamlı bir çalışma olduğunu belirtti. Çelen, halihazırda restorasyonu süren 403 Yadigar projesinin bulunduğunu, 132 projenin tamamlandığını ve 460 projenin de planlama aşamasında olduğunu söyledi. Mimar Çelen, ilgili kurumlardan onayların alınmasının ardından Yalı Köşkü'nün iki yıl içinde bitirilmesinin planlandığını ifade etti.

Arkeolojik kazılarda temel kalıntıları ortaya çıkarıldı

Yüklenici firma çalışanı arkeolog Evren Yıldız, bölgedeki ilk kazıların 2007'de İstanbul Arkeoloji Müzeleri denetiminde başladığını ve 2017'ye kadar aralıklarla sürdüğünü aktardı. Yaklaşık 1900 metrekarelik alanda yürütülen çalışmalarda Yalı Köşkü'nün temel kalıntılarının ortaya çıkarıldığını ve buna göre rekonstrüksiyon projesinin hazırlandığını belirten Yıldız, projenin onaylanmasının ardından 2025 Aralık ayında iki ay süren ek bir kazı gerçekleştirildiğini söyledi. Yıldız, kazılarda duvar temelleri ve tuğla kanalların yanı sıra, denize yakın zeminin Osmanlı döneminde günümüzdeki fore kazıklara benzer biçimde ahşap kazıklarla iyileştirildiğinin tespit edildiğini kaydetti.