Amintas Kaya Mezarları: Likya uygarlığının Fethiye’deki anıtsal izi

Uluç Algan

18:00, 30/10/2024, ÇarşambaG: Güncelleme: 21:29, 17/12/2025, Çarşamba

Arkitekt

GZT

Dijital haberciliğin güvenilir adresi: Tıkla ve GZT'yi Google'da favorilerine ekle!

Amintas Kaya Mezarları: Likya uygarlığının Fethiye’deki anıtsal izi

Hermapias Oğlu Amintas'ın Mezarı. Fotoğraf: Uluç Algan

Fethiye'nin simgesi haline gelen Amintas Kaya Mezarları, Likya Uygarlığı’nın en değerli kültürel miraslarından biri olarak öne çıkıyor. Bu anıtsal mezarlar, M.Ö. 4. yüzyıla tarihleniyor ve kayalara oyulmuş tapınak biçimindeki yapılarıyla dönemin mimari ustalığını gözler önüne seriyor. Sarp yamaçlara inşa edilmiş bu etkileyici yapılar, sadece bölgenin tarihi zenginliğini yansıtmakla kalmıyor, aynı zamanda Likya dönemine ait sosyal ve kültürel yaşam hakkında da önemli ipuçları sunuyor. Amintas Mezarı'nın ihtişamı, bölgenin geçmişine tanıklık eden en güçlü simgelerden biri olarak ziyaretçileri kendine çekiyor.

https://image.piri.net/resim/imagecrop/2024/10/30/11/12/resized_e795d-1e9cef642.jfif

https://image.piri.net/resim/imagecrop/2024/10/30/11/11/resized_0adec-98657a9d3.jfif

Dünyanın pek çok yerinde bulunan ve hem turistler
hem de arkeolojik çalışmalar
açısından büyük önem taşıyan mezar kalıntıları,
önemli bir turizm
potansiyeline sahip. Özellikle “kral mezarları”
olarak adlandırılan ve yapıldığı döneme dair birçok bilgi sunan bu kalıntılar, tarihi açıdan
da büyük değer
taşıyor. Bugünkü yazımıza konu olan Amintas Ören Yeri,
bu özellikleriyle Telmessos antik kentine
ait bilgiler sunuyor olmasının yanı sıra
tarihi önemiyle de
kültür turizmi
açısından öne çıkıyor. Fethiye'nin sembolü
haline gelmiş kayaya oyulmuş kral mezarları, şehir merkezinden
görülebiliyor. Bu mezarların en büyüğü
ise Amintas'a
ait olan mezar olarak öne çıkıyor. Şehir merkezi yakınındaki Amintas
Ören Yeri’nde MÖ 4. yüzyıla ait Likya döneminden
kalma, dik kayalık
bir yamaçta kayalara
oyulmuş, üçü tapınak
tarzında, diğerleri ise sivil mimariyi
yansıtan birçok kaya mezarı
bulunuyor ancak kuzeye bakan
ve aşağıdaki ovadan rahatlıkla görülebilen en ünlüsü, Hermapias'ın oğlu Amintas'a
ait olan mezar olarak biliniyor.

https://image.piri.net/resim/imagecrop/2024/10/30/11/11/resized_fd799-00aa4dd74.jfif

Amintas kaya mezarları, şehre hâkim
bir tepede konumlanıyor. Dönemin şartları göz önüne alındığında, böylesine sarp tepelere
yapılan bu mimari eser insanlarda hayranlık uyandırıyor. Aynı zamanda bu eserleri ziyaret edenler, doğa yürüyüşü, fotoğrafçılık
ve manzara seyri
gibi birçok farklı etkinliği de gerçekleştiriyorlar.

Amintas’a ulaşmak
için yaklaşık yüz adet düzgün basamak
tırmanılıyor. Buradan Fethiye şehir merkezi
ve deniz manzarası etkileyici
bir şekilde görünüyor. Bu mezarlar
, statüsü yüksek kişiler
için yapılmış olup, oyulması
ve işlenmesi
kolay kayalardan
oluşturuluyor. Bu mezarlar, doğal kayalara oyularak
yapılıyor. Mezarların en etkileyici ve görkemlisi olan Amintas
, aşağıdaki düzlükten rahatlıkla görülebiliyor ve yaklaştıkça büyüklüğü daha da etkileyici hale geliyor ve ziyaretçilerde hayranlık hissi
uyandırıyor. Sol taraftaki sütunun ortasında, M.Ö. 4. yüzyıl
alfabesiyle
“herpamiasoğlu amintas”
yazıyor ancak bu kişinin kimliği tam olarak bilinmiyor. İlçede ziyaret edilmeye değer birçok lahit mezar
bulunuyor. Bunlar arasında en önemlisi Likya dönemine
ait olan kaya mezarı,
özellikle Amintas
, öne çıkıyor. İki katlı olan bu mezarın ön yüzünde, ahşap kirişleri andıran dörtgen oymalar
ve gotik tarzda kemerli
bir
kapak
yer alıyor.

Tapınak tipi mezarlardan
biri olan ve halk arasında “Kral Mezarı
” olarak bilinen ve ören yerine ismini veren Hermapias Oğlu Amintas'ın Mezarının,
diğer mezarlara kıyasla nispeten daha iyi durumda
olduğu görülüyor. Doğu ante duvarının
ortasında
yer alan 'Hermapias Oğlu Amintas'
yazısı nedeniyle Amintas Mezarı
olarak adlandırılan bu mezar, M.Ö. 4. yüzyıla
tarihleniyor ve anteler arasındaki iki sütunun bulunduğu tapınak tipi
olan in antis planına
sahip bir yapının kayaya yansıtılmış halini
oluşturuyor. Mezara ulaşmak
için bir patika
inşa ediliyor, ardından uzun bir merdiven
ve basamaklı bir krepidoma
ile tamamlanıyor. İyon sütunları, kalker kayadan yontulmuş
olup hemen dikkat çekiyor. Sütunların iki yanında, mezar odasının doğuda sol, batıda sağ olmak
üzere ön duvarları
bulunuyor. Her duvarın üst kısmında üç adet amblem
bulunuyor. Batıdaki
ön duvardaki amblemler
ise ana kayadan sızan yeraltı suları
nedeniyle aşınıyor. İyon tarzı sütunların üzerinde, iki basamaklı bir arşitrav (sütunların üzerindeki yatay kiriş)
ve onun üstünde geisipodes (yatay çıkıntı süslemeleri)
yer alıyor. Pedimentlerde (üçgen alınlık)
ayrıca akrolitler
bulunuyor, bunlardan biri tamamen yok olmuş, diğer ikisi ise kısmen zarar görmüş durumda bulunuyor.

https://image.piri.net/resim/imagecrop/2024/10/30/11/10/resized_8dd4f-6e59368a6.jfif

Mezarın cephesi, epigrafik teknikler
kullanılarak kayaya oyuluyor. Amintas Kaya Mezarı
ve doğusunda yer alan, aynı dik yamaç üzerindeki diğer mezarlar, Likya Bölgesi'nin metal
ve ahşap işçiliği hakkında
en iyi fikir veren örnekler arasında bulunuyor. Mezar odasına giriş bölümünde, dört ana panele
ayrılmış bir kapı
tasviri
yer alıyor. Odanın içinde
ise düz
ve kaba bir şekilde işlenmiş tavan
ile üç adet kline (antik dönemlerde ölülerin yatırıldığı, yatak benzeri taş platformlar)
bulunuyor. Telmessos Antik Kenti, Likya Uygarlığı’nın
en önemli şehirlerinden biri olarak tarihi zenginliği
ve mimarisiyle
dikkat çekiyor. 18. ve 19. yüzyıllarda
birçok seyyah, Telmessos Antik Kenti’ni
ve Amintas da
dahil olmak üzere kaya mezarlarını
ziyaret ederek bölgenin zengin tarihini keşfediyor. Fransız arkeolog
ve gezgin Charles Texier, 1850'lerde
Telmessos'u
ziyaret ediyor ve bu kaya mezarlarına ait çizimler yapıyor. Pek çok antik kenti keşfetmiş bir arkeolog olarak tanınan Texier, Amintas Kaya Mezarı'nda
yaptığı incelemeleri kanıtlamak amacıyla lahitin sol üst köşesine ismini
yazıyor.