Bir Spor Tesisinden Daha Fazlası: Ankara 19 Mayıs Stadyumu
11:00, 17/02/2022, Perşembe
ArkitektGZT
Ankara 19 Mayıs Stadyumu (Kaynek: La Turquie Kemaliste Dergisi)
Ankara başkent ilan edildikten sonra sadece fiziki ve mekânsal olarak değil kentte yaşayan insanların sosyal hayatı bağlamında da modernleşme amaçlanmıştır. Gündelik hayatın değişimini gerektiren bu modernleşme politikalarının sonucu olarak toplumun alışkanlıklarına yenileri eklenmek istemiş ve bu ‘’yeni’’ gündelik hayat projesinin gerektirdiği mekanların üretilmesi gerekliliği doğmuştur. Gençlik için dönem iktidarının düşünceleri ve geleceğe dönük planlarında büyük bir yer kaplayan spor olgusu için başkentte bir spor mabedi inşa etme fikri de bundan kaynaklanmaktadır. Tüm bu sosyal ve mekânsal planlamalar silsilesinin sonucu olarak başkente kazandırılan bina ise Ankara 19 Mayıs Stadyumu’dur.
Ankara’ya kazandırılan sosyal ve sportif tesislerden biri olan Ankara Stadyumu’nun inşasına 1934 yılında başlanıp 1936 yılında stadyumun açılışı yapılmıştır.
Birçok milli bayramın kutlandığı mekan
olarak bir sahne görevini üstlenen stadyum, ‘’Yeni Türkiye’’nin
sportif mekan anlayışını da yansıtmaktadır.
İtalyan mimar Pierre Vietti Violi tarafında tasarlanan bina İstanbul dışında inşa edilmiş ve ilk modern spor tesisi olma özelliğini de taşımaktadır. Yeni başkentin törenler ve spor müsabakaları için ihtiyaç duyduğu modern mekan, Ankara 19 Mayıs Stadyumu ile giderilmiştir. Bu yapı bir spor tesisinin ötesinde dönem
iktidarının gençliğe, spora ve geleceğe dair ideallerini de
mimarisi ile yansıtmaktadır.
Yapının mimarı Violi,
stadyumu anlatmak için kaleme aldığı bir yazısında stadyumların
askeri işlevinden de bahsetmiş, gençlerin hem bedensel hem
zihinsel eğitiminin ordu için ne denli önemli bir konu olduğundan
bahsetmiştir.
Vitoli’ye göre gençlerin bedensel eğitiminin ordu için bir gereklilik olduğu gibi, stadyumların da sportif faaliyetlere yönelik işlevlerinin yanı sıra askeri törenler için gereken şartları yerine getirmesi gerekmektedir.Korkmaz’a göre devletin farklı alanlarda aldığı kararların ve sürdürdüğü politikaların dönem dönem bir mekana dönüştüğü de görülmektedir.
Erk ve fiziksel çevre arasındaki bağın net
olarak görüldüğü bu durumlar, birbirine direkt olarak bağlı
olmayan alanlar arasında mimarlığın bir bağlayıcı olarak görev
aldığı süreçlere örnek olarak gösterilebilmektedir.
Erken Dönem Cumhuriyet yıllarında bu durumlardan birine örnek oluşturabilecek yapılardan birisi de ideolojik altyapısı birçok çalışmada ortaya konmuş olan Ankara 19 Mayıs Stadyumu ve 1934-1936 yılları arasındaki planlama ve inşa sürecidir.
Dönem iktidarının sağlıklı nesillere sahip olmak, makul vatandaş ve ideal gençlik yetiştirmek gibi kavramlarla tanımladığı toplumsal hedeflerinin yani ideolojilerinin sonucu olan politikalar bulunmaktadır.
Sağlık,
eğitim, aile ve imar alanlarına sirayet eden bu politikalar hem
işlevsel açıdan hem de propagandanın şartlarından biri olan
temsiliyeti sağlaması adına belli başlı mekanlara ihtiyaç
duymuştur.
Bunun yanı sıra karar mercilerinin bu reformlardan beklentisi sadece bedenini eğitmiş hayatında spor olan sağlıklı nesiller yetiştirmek değildir. Aynı zamanda iktisadi ve askeri hazırlık süreçleri için çeşitli kabiliyetleri geliştirmek, gençliği her türlü zararlı alışkanlıklardan korumak ve devlet tarafından belirlenmiş toplumsal normlara uygun birer vatandaş yetiştirilmesi amaçlanmaktadır. Çünkü yöneticiler devrimin sağlıklı, becerikli, çalışkan ama aynı zamanda uyumlu vatandaşını yaratmadan planladıkları sosyal veya ekonomik reformları gerçekleştiremeyeceklerini düşünmektedir.
“
Evet hastane yapalım
fakat bir tek stad yapmayalım mı? Biz diyoruz ki hasta olmayalım.
Hasta olmamak için göğsümüzü, azamızı, kafamızı
sağlamlaştıralım. Bunun için bir tek stad yapalım. Evet,
hastaneden evvel stad lazım” (Türk Spor,
27 Kasım 1930).
Bu haber metninden de anlaşıldığı üzere tüm ideolojik altyapı devamında bir mekan ihtiyacı doğurmuş ve inşa öncesinde bir takım temeller oluşturularak sonuca varılmıştır.
Bu temeller sağlık
alanında yapılan reformlar, eğitimin içerisine dahil edilen
müfredatlar ve gençliğe hitap eden alanlarda sporun teşvik
edilmesidir.
Yukarıdaki alıntıda da görüldüğü gibi bu tür temeller için yazılı basın da devreye sokulmuş ve kamuoyu böyle bir ihtiyacın varlığı konusunda ikna edilmeye çalışılmıştır.
Ankara kenti üzerine çalışmaları barındıran Jansen planına göre 19 Mayıs Stadyumu, Gençlik Parkı ve Hipodrom ile birlikte inşa edilen ve bir bebek gibi büyütülmeye çalışılan ulus devleti temsil edecek ve gelecekte inşa edilecek spor alanlarına referans olarak yapılmıştır. Ankara 19 Mayıs Stadyumu dönem adıyla Ankara Millet Stadı, devletin fiziksel çevredeki bir yansıması olarak planlanan görsel algının bir parçası olarak yükselmiş aynı zamanda erk tarafından kutsal bir hedef olarak görülen modernleşmeye de fiziksel bağlamda katkı sağlamıştır.
Dönemin
mimari özelliklerini ve yapı teknolojisinin ulaştığı seviyeyi
yansıtmasının yanında, Türkiye’de gerçekleştirilen ilk
modern stadyum yapısı olması açısından tarihi ve sembolik bir
önem taşımaktadır.
Dönemine göre devasa
denilebilecek bu kamu yapısı Ankara’nın fiziksel değişimine
öncülük eden yapılardan biri olmakla birlikte kamusal alan
bağlamında üstlendiği rol ile toplumun günlük hayatında da
değişimlere zemin hazırlamıştır.
Bu ikili değişimi Zahide Korkmaz tezinde şöyle açıklamaktadır: ‘’
Modernleşmenin
tam anlamıyla gerçekleşebilmesi için, kentin fiziksel yapısının,
görünümünün değişimi kadar, içinde gerçekleştirilen
toplumsal yaşantının değiştirilmesi, modernleşmenin gündelik
yaşamda da karşılığını bulması, geleneksel yaşantının
yerini modern yaşam pratiklerinin alması gerekmektedir.’’
(Korkmaz,2007)
Bu çerçeveden
baktığımızda kamusal mekanlar, iktidar ve iktidarın ideolojisi
tarafından oluşturulması hedeflenen yeni sosyal yaşantıyı bir
plan olmaktan çıkararak realite haline getirmede çok büyük rol
üstlenmektedir.
Ankara 19 Mayıs Stadyumu Erken Dönem Türkiye Cumhuriyeti yönetimi için yürütülmeye çalışılan modernleşme politikalarının okunabildiği yapılardan birisi konumundadır.
Jansen tarafından 1924 yılında hazırlanan Ankara Kent Planı’nın barındırdığı sosyal imkanlardan birisi olan bu spor kompleksi yapısı mimarisi itibariyle cumhuriyetin hedeflediği modernlik kadar, toplumun yeni tanıştığı spor olanakları ile sosyal politikaların da bir parçası niteliğindedir.
Diğer yandan bu kazanımlarının
yanında 19 Mayıs Stadyumu çağdaş ve nitelikli mimarisiyle kent
imgesine katkıda bulunmaktadır. Mimarinin propaganda aracı olarak
kullanımında büyük bir öneme sahip olan bu imgesel katkı
Ankara’nın tanıtımında 19 Mayıs Stadyumu’na özel bir yer
ayrılmasına da sebep olmuştur.
Kamu binaları bağlamında
bakıldığında herhangi bir coğrafyada üretilen bir kamu
binasının sadece bir bina olduğunu düşünmek oldukça eksik
olacaktır. İnşa edildiği dönem erkinin ve politikalarının
mekânsal karşılığı olan bu binalar açık ve örtülü birçok
politik mesaj içermektedir. Ankara 19 Mayıs Stadyumu da bu tip
‘’düşünce barındıran’’ binalara verilebilecek
örneklerden biri konumundadır.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.