Fas’ın tarih boyunca şekillenen mimari zenginlikleri ve kültürel izleri
11:00, 17/04/2021, CumartesiG: Güncelleme: 19:12, 29/12/2025, Pazartesi
ArkitektGZT
Fas’ın Şafşavan şehri.
Tarih içinde İspanyol, Fransız, Arap gibi farklı milletlerin hakimiyetinde olan Fas, bu kültür kompleksini yapılarına da yansıtıyor. Her ulusun kültürel dokunuşlarıyla ortaya çıkan eserler, kendi içinde bir ahenk oluşturuyor. Fas’ın bu zengin mimari yapısı, tarihsel süreç içinde üzerine eklenerek gelecek nesillere aktarılıyor.
Afrika kıtasının kuzey batısında
bulunan Fas, İslam
coğrafyasında
önemli bir yere sahip. Fas, Cezayir, Moritanya, Tunus ve Libya'yı içine alan, Mağrip diye bilinen bölgenin
en önemli ülkelerinden biri olan Fas, El-Mağrip yani "batıdaki
yer"
olarak anılıyor. Ülke, krallığın hüküm sürdüğü monarşi sistemiyle
yönetiliyor.
Atlantik Okyanusu ile Akdeniz’e kıyısı
olması ve Sahra
Çölü
'nü
içinde barındırmasının verdiği çeşitlilik, beraberinde kültürel bir zenginlik
de getiriyor. Orta Çağ döneminden günümüze kadar ulaşan İslam
mimarisi,
ülkenin birçok şehrinde korunmaya devam ediyor. İslamiyet’in de etkisiyle, kültürlerine yerleşen mahremiyet
kavramı, mimaride de kendini gösteriyor. Böylece yapıların merkezine bahçeli iç avlular
inşa ediliyor.Bir
dönem İspanya'nın ve Fransa'nın himayesi altında
olan ülke; Afrika ve Arap kültürünün
yanı sıra Avrupa
kültüründe de izler taşır.
Yaşanan kültür alışverişlerinin bir sonucu olarak Fas’ta eklektik mimari bir
dil
ortaya çıkar.
Bir yanda
kraliyet ailesinin yaşadığı ihtişamlı yapılar
bir yanda halkın mütevazı evleri, Fas'ın bir diğer yüzünü oluşturuyor. Varlıkla yokluğun harmanlandığı
, karmaşanın
kendi içinde ritim oluşturduğu
, kafiyesiz şiir gibi bir
şehir
...
Kazablanka Katedrali, Fas'ta
Fransız hakimiyetinin
olduğu 1930’da, Fransız mimar Paul Tournon
tarafından tasarlanıyor. Neo-Gotik tarzda
inşa edilen yapı, zamanla işlevini yitirerek
sergilere, defilelere ve müzik festivallerine hizmet vermeye başlıyor.Katedral’deki Fransız etkileri
oldukça net görülse de yapının ikiz kuleli minareleri,
cephelerdeki küçük açıklıkları, cami pencerelerini andırıyor. Eğrisel form
yerine keskin dik açılara sahip dış payandalar,
çatı boyunca devam ediyor.
Kemerli ana girişin iki yanındaki
kulelere, beton ve tuğladan
yapılan merdivenlerle ulaşılıyor.
Bahia Sarayı, Marakeş'in
ünlü Jmaa El Fna Meydanı’nın
güneyinde bulunuyor. Kuzey bölümü sarayın en eski bölümü olup Sultan Moulay Hassan tarafından,
1866-1867 yıllarında ev
olarak inşa ettiriliyor. 1894'te ev genişletiliyor ve sonraki yıllarda da Faslı mimar Muhammed el Mekki el Masfiui tarafından
yapılan eklemelerle saraya dönüştürülüyor
. Fransa hakimiyetinin olduğu dönemde yapı, 1912'den 1955'e kadar, Fransızlara ev sahipliği yapıyor. İslam ve Fas mimarisinin en önemli eserlerinden biri olan saray, bahçeli iç avluların
etrafında dizilmiş 150 oda ve salondan oluşuyor
.
Tek kat plan üzerine inşa edilen yapının
bazı bölümlerine, ilerleyen yıllarda birer kat daha ilave ediliyor.
Farklı zamanlarda yapılan eklemelerden dolayı, kompleks bir
plana sahip
olan sarayın bölümlerinden biri, belli bir dönem mahkeme
olarak kullanılıyor.
Duvarlarda kullanılan
mozaik kaplamalar, tavan işlemeleri ile
uyum sağlıyor
. Kolon yüzeylerinden lentolara kadar bütün detaylarda desenler görülüyor. Ahşap tavanlara
sahip odalar, oyma desenli sıvalarla
süsleniyor; salonlara ise
vitray pencereler
eşlik ediyor.Bahçenin doğusunda ve batısında bulunan Arapça yazıtlar, iç dekorasyondaki
geometrik desenler, mukarnaslar
ve çiçek
desenli tavanlar
sarayın dikkat çeken ögeleri olarak gösteriliyor. Sarayın merkezinde büyük bir çeşme
bulunuyor. Büyük Avlu'daki oymalı ahşap galerilerin arasındaki
döşemeler, İtalyan Carrara mermeri
ile kaplı.Modern bir
katolik kilise olan yapı,
1954 yılında Kazablanka'da
inşa ediliyor. Mimar Achille Dangleterre ve
mühendis Gaston Zimmer tarafından
tasarlanan kilisenin cam
işçiliği, ünlü vitray sanatçısı Gabriel Loire
tarafından yapılıyor.
Binanın en çok ilgi gören unsurları olan
vitray pencereler,
iç mekanın her iki tarafında da bulunuyor. Uzun ve etkileyici betonarme girişin üzerine bir haç
yerleştiriliyor. Yapıldığı dönemde büyük ilgi gören kilisenin bir odası,
Fas'ın ilk sinemalarından biri olarak
işlev görüyor. Beyaz ve sade beton cephe, vitray pencerelerin daha çok öne çıkmasını sağlıyor.
Ben Haddou Kalesi,
Sahra ile Marakeş arasındaki
eski kervan güzergâhı üzerindeki bir köyde yer alıyor. UNESCO Dünya
Mirası Listesi'ne
alınan yapı, 17. yüzyılda
inşa ediliyor. Eskiden ticaret kervanlarının konakladığı kasbahlar
olarak
kullanılan kalenin içinde birçok yapı bulunuyor.
Düzenli
bir plana sahip olmayan yapının duvarlarında, çamur ve saman kullanılıyor.
Medrese, 15.yüzyılın ortalarında
Fas hükümdarlarından Ali
bin Yusuf adına
; 16. yüzyılda hükümdarlık yapan Sa'di Sultan Sidi Abdallah el-Ghalib tarafından inşa ediliyor. Marakeş'te
bulunan yapı, bir kenarı 42 metrelik kare plan
üzerine tasarlanıyor. Batı cephesinin kuzey ucunda bulunan kemerli kapı,
yapının tek girişini
oluşturuyor. Yapıya girdikten sonra dar
bir koridora
ulaşılıyor. Bu koridor, 15 metre genişliğinde
ve 20 metre uzunluğundaki avluya
kadar eşlik ediyor.
Avlunun ortasında
alışıldık abdest çeşmesinin yerini 3
m genişliğinde ve 7 m uzunluğunda bir havuz
alıyor. İbadet salonuna ise avludaki büyük kemerli kapıdan ulaşılıyor. Avluyu, medrese
öğrencileri için yapılan 100 hücre
çevreliyor. Medrese avlusu çini seramik ve ince sıva oymalarla
süsleniyor.Her duvarda
, ışığın filtrelenerek
içeri girmesini sağlayan oymalı alçı perdelere sahip küçük kemerli
pencereler
bulunuyor. Medresenin çatısı,
geleneksel Fas mimarisinde kullanılan yeşil çini kiremitle
kaplanıyor. 15. yüzyıl Fas medrese mimarisiyle inşa edilen yapıda, oldukça zengin, ayrıntılı süslemeler
kullanılıyor. Geçirdiği birçok tadilattan sonra bina, 1982’de
halka açılıyor.
Marakeş'te
bulunan yapı 1578 ve 1594 yılları arasında inşa ediliyor. 130 metre
genişliğinde ve 245 metre
uzunluğundaki saray, 350'den fazla oda, bahçe, havuz ve avluya
sahip
. Geniş avlunun çevresinde; köşkler, köşe kuleleri
gibi yapılar yer alıyor.
Avludaki yollar, ince
geometrik desenlere sahip pişmiş toprak
karolarla
döşeli. Avludaki 25 metre genişliğinde ve 95 metre uzunluğunda bir havuzun iki yanında bahçeler
bulunuyor. Bahçelerin sulaması, merkezi havuzdan sağlanıyor. Havuz ve bahçelerin kot
seviyesi tuğla kemerlerle yükseltiliyor
.Endülüs dekoratif geleneklerin etkisiyle
yapılan saray, süslemeleri ve plan düzeni açısından bir örnek teşkil ediyor. Fakat sonraki dönemde başa gelen hükümdar, pahalı malzemeleri
başkentte inşa edeceği yeni sarayda kullanmak üzere çıkartıyor
ve
günümüze sarayın sade hali ulaşıyor.
Fes ve Rabat arasında bulunan
Moritanya krallığının idari
merkezi
olan antik kent, 1997 yılında UNESCO Dünya Mirası
Listesi’ne
alındı. M.Ö. 3. yüzyılda
inşa edilen kent Fenikelilere, Kartacalılara ve Romalılara ev sahipliği
yapıyor. 18. yüzyılda Lizbon depremiyle yapılar zarar görüyor. Fas, Fransız hakimiyetindeyken yapılan kazılarda; mozaik
zeminler, tapınaklar, bazilika, su kemeri, banyolar ve kapılar
ortaya çıkıyor.
Caracalla kemerinin üzerindeki
yazıda, inşa edildiği dönemin önemli devlet adamlarından biri olan Caracalla'nın ve
annesinin isimleri
yer alıyor.
Kent tam anlamıyla ortaya çıkarılmasa da kazıların
gün
yüzüne çıkardığı kalıntılar,
zamanla Fas'ın, en ilgi çeken tarihi yerlerinden biri haline geliyor.
Kasbah, Almohad halifesi
Abd al-Mu'min tarafından,
12.
yüzyılda Rabat'ta
inşa ediliyor. Zamanla, hakimiyet kuran kişiler tarafından birçok ekleme yapılıyor. Kasbah, 2006'da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne, 2012'de de Dünya Mirası
Listesi’ne
alındı. Çiçek desenleriyle süslenmiş dışarıdaki ana kapıdan girdikten sonra, iki kare planlı oda
ve bir de beşik tonozla örtülü üçüncü oda
bulunuyor. Üçüncü oda, her zaman açık olmayıp bazen ziyaretçilere açılıyor ve bu üç odaya kısa bir merdivenle ulaşım
sağlanıyor.
Aynı zamanda Kasbah’ta bir
cami
ve bir sarayın yanında, müze
ile Endülüs Bahçeleri
de yer alıyor. Kasbah,
Bou Regret Nehri ve Atlantik Okyanusu manzaralarıyla
ilgi çeken turistik bir mekan olma özelliğini koruyor.
Fransız mimar Michel Pinseau tarafından
tasarlan yapı, II. Hasan tarafından Kazablanka'da
inşa ediliyor. Cami Atlantik
Okyanusu'nun kıyısında bir alanın doldurulmasıyla inşa
ediliyor. Camide 10.000 sanatçı ve zanaatkârın dekoratif
çalışmaları yer alıyor.
1993 yılında tamamlanan ve dünyanın en büyük minaresine
sahip olan yapı; aynı zamanda dünyanın en büyük 7. camisi
olma özelliğini de taşıyor. 210 metre yüksekliğinde inşa edilen minare,
Atlantik Okyanusu üzerinde yükseliyor.20.000 m²
alana sahip ibadet salonu, aynı anda 25.000
kişiyi
ağırlayabiliyor. Çatıda 6 m çapında ve 10 m yüksekliğinde 14 kubbe bulunuyor. Dökme
alüminyum ile inşa edilen çatı kaplaması,
geleneksel malzemelere kıyasla hafiflik sağlıyor.
Açılabilir tavan ve ısıtmalı sistemin
tercih edildiği camide, modern yöntemler kullanılıyor. Caminin tasarımında, ülkenin dört bir yanından getirilen mermer, sedir ve granitler
kullanılıyor.
Fes şehrinde bulunan Karaviyyin Üniversitesi,
859 yılında
Fatma el-Fihri tarafından,
medrese olarak inşa ettiriliyor. Dünyanın en eski üniversitesi
olan yapının kütüphanesinde
9. yüzyıldan kalma Kur'an
ve daha önceki dönemlerden kalma hadisler koleksiyonunun da içinde bulunduğu 4000'in üzerinde el
yazması
yer alıyor. Yapının içinde bulunan cami, 22.000
kişi kapasite ile bölgenin en büyük camilerinden
biri olmanın yanında; dönemsel dokunuşlarla kompleks mimari özelliklerini de barındırıyor.
Endülüs Müslümanlarının gelişiyle yapıya,
geometrik çiçek
desenleri, hat sanatları, süslü alçılar, ışıltılı mermerler
gibi birçok ekleme yapılıyor.
1963'te eğitim vermeye devam eden
üniversitenin Marakeş,
Titvan ve Agadir şehirlerinde de yerleşkeleri bulunuyor.
Üniversitede, İslami eğitimlerin yanında pozitif bilimler de
öğretiliyor.
Mavi ve beyaz
binalardan oluşan şehir, Akdeniz ve Atlas
Okyanusu’nun birleştiği noktada
yer alıyor.
İspanya'dan gelen Yahudilerle başlayan, binaların maviye boyama
geleneği
daha sonra da devam ediyor. Duvarlar, kapılar, pencereler gibi tüm detaylar maviye boyanıyor ve
bölge, "
mavi şehir"
olarak anılmaya başlıyor.Bölge inancına göre mavi renk, insanları
kötülüklerden uzak
tutuyor.
Aynı zamanda cennetin rengi
olduğuna da inanılıyor. Şehrin maviye boyalı dar sokakları
ve kapı önlerinde bulunan çiçekleri,
gelen ziyaretçileri görsel açıdan oldukça tatmin ediyor.Rif Dağı eteklerindeki
şehir, eğimli
bir arazi üzerine kuruluyor. Tarihi 15. yüzyıla kadar uzanan şehirde,
o dönemden kalma bazı yapılar ayakta kalmayı başarıyor.
Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.