Frank Lloyd Wright’ın organik mimari anlayışı ve yenilikçi ev tasarımları
11:00, 15/04/2021, PerşembeG: Güncelleme: 19:23, 29/12/2025, Pazartesi
ArkitektGZT
Wright, mimarlık mezunu olmadan atölyelerde kendini yetiştirir.
Mesleğini ve yıllar içerisindeki ilerleyişini hayattaki gözlemleriyle şekillendiren mimar, yenilikçi yaklaşımını daima korumasıyla tanınır. Mimariye yeni bir bakış açısı kazandıran, "organik mimari" kavramını ilk defa dile getiren Wright; yanında çalıştığı mimarlardan öğrendiklerinin üzerine kendi deneyimlerini ve gözlemlerini ekleyerek mimariye, farklı bir boyut kazandırır.
Annesi öğretmen, babası rahip ve müzik öğretmeni olan Wright, 1867'de ABD'nin
Wisconsin eyaletinde
dünyaya gelir. Babasının vaizlik görevinden dolayı çocukluğu, birçok
farklı şehre taşınarak
geçer. Bu seyahat hali, onun yeni yerler keşfetmesine ve tasarımcı ruhunun oluşmasına
katkı sağlar.
1885'te liseden mezun olduktan sonra Wright’ın annesi ve babası ayrılır. O da Frank Lincoln olan adını
annesinin soyadını
alarak Frank Lloyd
olarak değiştirir ve babasının soyadını da ekleyerek Frank Lloyd Wright
ismini kullanmaya başlar. Annesi ile yaşamaya başlayan Wright, inşaat mühendisliği
okumak için Madison'daki Wisconsin Üniversitesi’ne
kaydolur. Bu sırada ek olarak matematik ve teknik resim dersleri alır.
Annesinin geçim sıkıntısı yaşamaya başlamasıyla, ailesine
destek olmak için
okuduğu fakültenin dekanı olan tasarımcı
ve mühendis Allan Conover’in yanında yarı zamanlı çalışmaya
başlar.
Bu dönemde
ünlü mimar Joseph Silsbee’ye, Birlik Şapeli’nin
inşasında yardımcı
olurken mimar olmaya karar verir
ve mimar Silsbee'nin yanında çalışmak
üzere okulu
bırakır
. 20 yaşında Chicago'ya taşınan Wright, Joseph
Silsbee'nin
yanında çalıştığı birkaç ay içinde konut
mimarlığı hakkında birçok bilgi edinir.
Ardından
"gökdelenlerin babası"
olarak bilinen Louis Sullivan'ı keşfettiği dönemde, iş başvurusunda bulunur ve 7 yıl boyunca Chicago Okulu’nun en ünlü mimarı olan Sullivan'ın yanında
çalışır.
Burada çalıştığı sürece boyunca Sullivan'dan,
mimarlığın
sanat olduğu kadar sosyal bir protesto olduğu fikrini ve bina
tasarımının temel işlevine göre yapılması gerektiğini
öğrenir. Sullivan, müstakil ev projeleriyle
kendisinin ilgilenmesini ister ve Wright, zamanla ev tasarımlarındaki
başarısını kanıtlar.
Bu durum onu ofisten bağımsız olarak dışarıya iş yapmaya sevk eder. Sullivan’ın durumdan haberdar olmasının ardından Wright
, 1893'te Adler-Sullivan
ofisinden ayrılmak zorunda
kalır
ve kendi
ofisini kurar.
1893-94'te,
kendi ofisinde tasarladığı Winslow Evi
ile adını duyurur. Tasarımlarında betonarme, cam, çelik, sac
ve konsol kullanımları
ile mimariye yeni bir yaklaşım
getirir. Yatay çizgilere ağırlık veren
mimar, Sullivan'dan öğrendiği gibi mekanı işlevselliğine göre ele alır ve
sembolik, kullanışsız tasarımlara karşı bir duruş
sergiler. Form-işlev fikrinden yola çıkıldığında ve kullanılacak malzemenin doğası iyi anlaşıldığında,
tasarımın kendiliğinden oluşacağı düşüncesini savunur.
Hayatı boyunca çok sayıda tasarım yapan Wright,
bireyin
çevresiyle ilişki içinde olup kendini güncellemesi gerektiğini
belirtir ve kendi mimari çizgisinde de yenilikler aramaktan korkmaz. Yapının doğa ile uyum içinde olması gerektiğini
savunan mimar, organik mimarinin de kurucusu
olarak görülür. Aynı zamanda tasarımlarında bütünlüğe önem vererek mobilya,
aydınlatma, halı gibi birçok iç dekorasyon unsurunda da
yetkinliğini gösterir.
Sullivan'ın yanında çalıştığı dönemde, 22 yaşında evlenen
Wright; hem stüdyo hem de ev olarak planladığı bu yapıyı,
1889'da ailesi için tasarlar
. İlk tasarladığında 2 katlı
küçük bir ev
olan yapıya, zamanla eklemeler yapar
. Projede, saf ve geometrik formları doğal malzemelerle harmanlar.
Geniş ve ferah bir tasarıma sahip
iç mekan, alanı adeta
özgürleştirir.
1895'te eve, beşik tonozlu bir oyun odası
ile yemek odası ekler. Tonoz kemerinin ortasında desenli tavan
pencereleri doğal
aydınlatmayı sağlar. 1898'de yapıya eklediği 4 odalı alanı ise ofis olarak kullanır.
Asimetrik dış cephe, düzensiz çatı planı ve açık iç mekan
planı
ile Wright, pitoresk Shingle stilini kullanır. Planda kullanılan sadeliğin aksine dış mekanda üçgensel ve
çokgensel geometrik formlar
tercih eder.
Wright, iç mekanda da mobilyalardan halılara, resimlerden objelere kadar
tüm dekorasyonu, mekana sıcaklık ve zenginlik katacak nitelikteki ögelerden seçer.
Duvarlarda ve tavanlarda bal rengi bir kaplama tercih edilirken; zemin ve şömine kırmızı pişmiş toprak karo
ile kaplanır. Şömine üzerinde bulunan duvar resmi, Wright tarafından tasarlanır ve Charles Corwin tarafından yapılır.
Stüdyo girişinde bulunan
süslemeler ve heykeller
ofise etkileyici bir görünüm katar. Ofisin girişinde
müşterilerin bekleyeceği ve proje sahipleriyle çizimleri kontrol edebilecekleri alçak tavanlı bir alan
bulunur. Yanında, çalışanlar için tasarlanan ofislere ek olarak, bir kütüphane
ve çizim odası yer alır.
Yapının dışında bulunan
heykellerin çoğu, Wright'ın ortağı
Amerikalı heykeltıraş Richard Bock tarafından tasarlanır.
Yapı, 1974'te Ulusal Tarihi Koruma Vakfı'na devredilir.
Imperial Otel, Japonya'daki depremler göz önünde bulundurularak,
güçlendirilmiş çelik ile yüzen bir temel üzerine inşa
edilir.
250 odadan oluşan
otel, 1923'te tamamlanır.
Geniş
avlunun ortasında bulunan havuz,
davetkar bir giriş sergiler. Yapıda modern mimari bir tarz olan Maya Revival'ın izleri
görülür.
Otel kompleksinde binalar; koridorlar ve
köprülerle birbirine bağlanır.
Betonarme ve tuğlanın yanında,
Japon volkanik tüf kayası
kullanılır. Ortak kullanım alanı olan lobi, iki katlı
balkonlarla çevrelenmiş merkezi bir atriyum olarak
tasarlanır.
Cepheye, manzarayı içine alarak çevreyle bütünlük sağlaması amacıyla
uzun, dikey pencereler
yerleştirilir. Zanaatkarların yardımıyla duvarlara işlenen desenler, resimlerde de görülür. Geçirdiği depremlerden sağlam çıkan yapı,
yerine daha büyük bir otel yapılabilmesi için 1968'de yıkılır.
1906'da tamamlanan yapı,
Buffalo'daki Larkin Sabun Şirketi
için tasarlanır. Kırmızı tuğla ve pembe renkli harç
kullanılan 5 katlı yapıda, taşıyıcı eleman olarak çelik
strüktürler
kullanılır. 61 metre uzunluğa ve 41 metre
genişliğe
sahip olan binada; klima, gömme masa, asma klozet
bölmeleri gibi modern malzemeler
tercih edilir. Ses yalıtımı için ise magnezit kullanılır.Bazı bölümlerde
dekorasyon amaçlı da magnezit
kullanılır. Wright,
bina içindeki mobilyaları
özel olarak tasarlar.
Tavanda,
tüm katlara ışık sağlayan büyük
dikdörtgen bir pencere
yer alır.Yıllarca mimari görkemini koruyan bina,
1950'de araziye başka
bir yapı inşa edilsin diye yıkılır.
Betonarme olarak inşa edilen yapı
1908'de tamamlanır.
Mimarlar tarafından dünyanın ilk modern binası
olarak kabul edilen yapı, 2019'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne
alınır
. Wright tapınak ve toplanma alanını, ortadan geçen
bir sundurma ile ikiye böler.
Böylece dini tören salonu ve etkinliklerin yapıldığı alan ayrılmış olur. Wright, tapınak
alanındaki pencereleri,
cephenin girintili kısımlarına yerleştirerek caddeden gelen
gürültüyü absorbe eder.
Bu alandaki asıl aydınlatma,
tavan pencereleriyle sağlanır.
Wright'ın görmeye alışılan yatay çizgi vurgusu, burada kendini
hacme bırakır
. Kilisenin ihtiyaçları göz önüne bulundurularak, yatay çizgilerden çok hacimsel alan
işlevselliğinin daha verimli olacağına karar verilir.
Sokak seviyesinden yukarıya yerleştirilen pencereler, cemaatin dış
dünya ve doğa ile bağlantısını keser.
Bu sebeple iç mekanda yeşil, sarı ve kahverengi tonları kullanılarak kullanıcılara, doğanın içinde olma hissi
verilmek istenir.
Şelale evi, Wright’ın organik mimariye olan bakış açısını
en iyi anlattığı örneklerinden biridir.
Şelale üzerine inşa edilen evin şömineleri, mevcut kayalardan oluşur.
Arazide bulunan bazı kayalar
ise olduğu gibi bırakılıp döşemenin bir parçası haline getirilir.
Mevcut taşlar kullanılarak yapılan duvarlar ve konsol çıkan teraslar,
doğayla bir ahenk
oluşturur. Bu konsol teraslar,
şelalenin akışkanlığıyla yarışır nitelikte yapıya bir dinamizm katar.
Wright, hacimsel alanı dikey aks yerine
yatay aks
üzerinden oluşturur. İç mekanda kullandığı serbest plan ve sadelik,
mekana esneklik kazandırır.
Mekanı duvarlarla bölmek yerine alanı özgür bırakarak
işlevsel farklılıklar oluşturur. Böylece alana farklı kullanım imkanları
sunar.
Arizona Çölü'nde
tasarlanan yapı hem kışlık evi
olarak hem de çıraklar için okul
olarak tasarlanır. Arazide
bulunan çöl kayaları
değerlendirilerek yapıda kullanılmış
ve çöl duvarcılığı
diye bilinen yöntemle inşa edilmiştir.
İç içe geçmiş esnek kullanım alanları,
okulda ya da bir
ofiste olma hissinin yerini rahat bir çalışma ortamına
bırakıyor.Wright yapının
ışıklandırması için çatıda yarı saydam
kanvaslar
kullanır. Yıllar içinde yapıya eklemeler yapar ve çizim stüdyosu, yemek tesisleri, tiyatro, atölye, ofis ve özel
yaşam alanlarından oluşan kompleks bir mekan
ortaya çıkar.
Binalar; yürüyüş yolu, teras, havuz ve bahçeyle
birbirine bağlanır.
1943-1959 yılları
arasında inşa edilen yapı, New
York'ta
bulunuyor. Müze, katı geometrik formlardan farklı olarak organik ve kıvrımlı bir tasarıma
sahip.
Beyaz betonarme silindir,
dikey düzlemde kıvrılarak yükselir. Yapının girişinde, 28 metre uzunluğunda ferah bir
galeri
boşluğu yer alır.
Galeri boşluğunun üzeri,
çelik taşıyıcıya sahip cam bir
kubbe
ile örtülür. Üst katlara ulaştıran rampa, düşey
düzlemdeki akışkanlığı sağlar. Ziyaretçiler yol boyunca
sergilenen resimleri rahatlıkla izleyebilmektedir.
Bina tasarımı
kendi başına sergilenecek düzeyde olduğu için sanatsal olarak müzedeki eserlerle yarışır niteliktedir.
Müze, New York'taki en büyük sergi alanlarından
biri olma özelliğini halen koruyor.
Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.