Levent Apartmanı: Şişli’de Art Deco ve Bauhaus etkili modern bir yapı
10:00, 26/02/2024, PazartesiG: Güncelleme: 22:47, 18/12/2025, Perşembe
ArkitektGZT
Levent Apartmanı. Fotoğraf: Uluç Algan
Bugünkü yazımızda, 1932 tarihinde Mimar Sırrı Arif (Bilen) tarafından tasarlanan, Avrupa Yakası dizisi ile özdeşleşmiş, Sütçüoğlu Apartmanı’nın karşısında konumlanan Levent Apartmanı’nı inceleyeceğiz. Şişli’de konumlanan İstanbul’un ilk modern apartmanlarından biri olan Levent Apartmanı’nda dikkat çeken özelliklerden dairesel köşe dönüşleri, hatların sürekliliği ve uzun yatay şerit pencereler tasarıma süreklilik ve dinamizm katıyor.
1930’lu
yılların, Modern Türk Mimarlığı’nın
kült yapılarından
biri olan Levent Apartmanı
, Bekir Bey Evi
ile Türkiye’de ilk
Uluslararası
Mimarlık üslubu
denemelerini yapanlardan biri olan Mimar Sırrı Arif (Bilen)
tarafından 1932
yılında tasarlanıyor. Şişli
ilçesine bağlı Halaskargazi mahallesinde
, Zafer Sokak
ile Süleyman Nazif Sokak kesişiminde
konumlanan apartman, İstanbul’un ilk modern apartman
örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Levent Apartmanı
, dönemin mimarlık dergisi Arkitekt’in 1932
yılı sayısının kapağı
oluyor. Levent Apartmanı,
Avrupa Yakası
dizisi ile özdeşleşmiş, adeta bir sembolü haline gelmiş Sütçüoğlu Apartmanı
ile karşılıklı konumlanıyor. Gazeteci Nilay Örnek'in 'Her Umut Ortak Arar'
adlı kitabında ve aynı isimli internet sitesinde yer alan yapı hikayeleri
arasında, Levent Apartmanı hakkındaki inceleme yazısında dikkat çekici bilgiler yer alıyor. Bu yazıda, Banu Bölen
tarafından Levent Apartmanı’nın
kendilerinin aile apartmanı
olduğu, yapının dedesi Mustafa, Ağabeyi Mehmet Levent
tarafından satın alınmış olduğu ve en üst terasın çamaşırhane
olarak kullanıldığı, 6 numaradan tam, 5’inci numaradan daha az manzara görüldüğü
, önündeki apartman inşa edilmeden önce neredeyse tüm katlardan manzara görüldüğü
, dairelerin kat çıktıkça büyüdüğü
bilgisine ulaşılıyor. Yine aynı yazıda Zafer Akay
tarafından ise apartmanın mimarının ismindeki Arif’in, Baba adı olduğu
ve mimarın isminin doğru kullanımının “Sırrı Arif (Bilen)”
ya da “Sırrı Bilen”
olduğu bilgisine ulaşılıyor.
Levent Apartmanı’nın inşa edildiği dönem,
Devrim Mimarlığı
adıyla da bilinen bir döneme denk geliyor. Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı’nın 1927 ile 1939
yılları arasını kapsayan döneminde, Cumhuriyet’in Batılı, Laik düşüncesi
ve Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ilke
ve İnkılapları
paralelinde, modern fonksiyonalist-rasyonalist mimarlık öğretisi
etkili oluyor. Bu dönem mimarisinde, Milli Mimari Rönesansı’na
has simetri, anıtsallık
ve sembolik göndermelerden kaçınılıyor
, Atatürk’ün rasyonel, pozitivist düşüncesine
ve devrimlerine uygun
, yüzü Batı’ya dönük, uluslararası unsurları
hatırlatan bir mimari anlayış tercih ediliyor. Dönemin inşa süreçleri, kendine özgü sorunları ve özgün tasarım çözümleri ile büyük ölçüde Büyük Buhran'ın
başlattığı gerilemenin tarihsel koşullarından etkileniyor. 1920'li yılların
başlangıcında, demiryolları, limanlar, kamu hizmetleri ve telefon şirketleri gibi ağların kamulaştırılması ve ulusal bankaların kurulması, Cumhuriyet kadrolarına modern Türkiye'nin altyapısını
inşa etme konusunda önemli bir deneyim sağlıyor. Konut inşaatı dışındaki hemen hemen tüm inşaat faaliyetlerinden kamu sektörü
sorumlu olduğu için 1930’lu yıllarda
, Erken Cumhuriyet Dönemi’nin mimarisini doğrudan etkileyen devletçi ekonomi
oluyor.
Bu dönemde
konut
ve kamu
yapıları fonksiyonalist
tasarım anlayışında inşa ediliyor. Prizmatik
kütlelere eşlik eden yuvarlatılmış köşeler
, katları birbirinden ayıran yatay bantlar
, kesintisiz denizlikler
ve köşelerin etrafında dönen pencereler
hem konutların
hem de kamu yapılarının
tasarımında kullanılan bir form repertuvarı
oluşturuyor. Bu dönemde tasarlanmış olan yapıların girişlerinde, balkonlarında, teraslarında ve merdiven hollerinde köşeleri yuvarlatılmış dikdörtgen plan kullanımına
sıkça rastlanıyor. Uygulamadaki zorluklara rağmen teras çatı
veya gizli çatı
kullanımı da bu dönemde popüler hale geliyor. Konutların ön cephesinde ise kesintisiz devam eden balkon
veya geniş veranda tasarımı
tercih ediliyor. Türkiye’de ilk defa bir Türk mimar
tarafından modern öğretide tasarlanmış olan yapı, Mimar dergisinin ilk sayısında
yayınlanmış olan, bugünkü inceleme yazımızda incelediğimiz Levent Apartmanı’nın mimarı Sırrı Arif
tarafından 1929
yılında tasarlanan, kütle
ve cephe düzeni
ile Le Corbusier’nin pürist-kübist
dönemini hatırlatan İstanbul’daki Bekir Bey Evi’dir
. Erken Cumhuriyet Dönemi Türkiye’sinde, Levent Apartmanı
gibi köşe arsalarda
konumlanan bazı konut yapılarında dışavurumcu mimarlardan Mendelsohn
etkisi görülüyor. Bu yapılarda tüm köşeler
ya da balkon köşeleri yuvarlatılıyor
ve bu yuvarlatılmış hatları kesintisiz izleyen şerit pencereler
yerleştiriliyor. Cephelerde öğelerin sürekliliği köşe pencereleriyle ve pencerelerin yatay bordürlerle
birleştirilmeleri yoluyla sağlanıyor. Dönem yapılarında görülen yabancı etkiler arasında Eric Mendelsohn
etkisi kayda değer oluyor. Bazı konut yapılarına başarıyla uygulanan kesintisiz çizgilerle süreklilik
, dinamizm
ve yumuşak
yuvarlak köşeler
, Mendelsohn’a ait ifadeci
karakteristik özelliklerden bazıları oluyor.
Köşe arsasında tasarlanmış Levent Apartmanı’nda,
şerit pencere kullanımı
ve balkon köşelerinin
yuvarlatılmış olması tasarımda Mendelsohn
tasarımlarını hatırlatıyor. Eric Mendelsohn’un 1928
yılında Almanya’da tasarladığı Schocken Department Store
gibi büyük mağaza, ofis yapılarında görülen dairesel köşe dönüşleri
, hatların devamlılığı
ve uzun yatay şerit pencereler
gibi özelliklerin kullanımı, Levent Apartmanı’nın
tasarımına süreklilik
kazandırıyor. Apartmanın denizi gören köşesinde
yarım daire
bir salon
ve salonu çevreleyen dairesel
bir balkon
yer alıyor.
Levent Apartmanı,
Art Deco
akımının yalın süsleme ögelerinin
ve Bauhaus anlayışının
sadeliğinin görülmesi sonucunda Art Deco- Bauhaus
sentezine örnek bir yapı olarak nitelendirilebiliyor. Apartmanın dar olan cephesinde, girişin üzerinden yukarıya kadar devam eden düşey şeritlerle dairesel kısımları dolaşıp bunlara saplanan kat ve pencere silmeleri
yer alıyor. Apartman tasarımındaki düşey şeritler, kat ve pencere silmeleri, söve, denizlik kullanımı
ve giriş kapısı
tasarımı yapının Bauhaus
anlayışına yakın tasarımına Art Deco
etki katıyor. Levent Apartmanı’nın giriş holündeki köşeleri diyagonal kesilmiş pahlanma detayı da tasarıma Art Deco
etki katan tasarım kararlarından biri olarak dikkat çekiyor.
*Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.