təməsew̓txʷ Aquatic Centre: Mimari, sürdürülebilirlik ve kültürel birliktelik

Kanada’nın British Columbia eyaletinde, New Westminster kentinde inşa edilen təməsew̓txʷ Aquatic and Community Centre, yalnızca bir spor ve toplum merkezi değil, aynı zamanda çevresiyle ve tarihiyle kurduğu bağ sayesinde kültürel bir simge yapı olarak öne çıkıyor.

Merkezin çarpıcı metal çatısı, farklı işlevleri tek bir bütün altında toplayarak kente güçlü bir mimari ifade kazandırıyor.

Eğlence havuzu.

2024 yılında hizmete açılan tesis, kentin uzun yıllardır kullanılan Kanada Oyunları Havuzu ve Centennial Toplum Merkezi’nin yerine geçerek hem modern ihtiyaçları karşılayan hem de sürdürülebilirliği merkeze alan yeni bir kamusal alan sunuyor.

New Westminster Belediye Başkanı Patrick Johnstone’un sözleriyle, bu tesis yalnızca bir spor kompleksi değil, aynı zamanda topluluğu bir araya getiren, aidiyet duygusunu güçlendiren bir yaşam merkezidir.

Merkezin adı, yerel hən̓q̓əmin̓əm̓ dilinde “deniz samuru evi” anlamına gelen təməsew̓txʷ kelimesinden geliyor. Deniz samurları, oyunculuk ve neşeyi temsil eden bir hayvan olarak seçiliyor, böylece merkezin toplumsal yaşamda keyif, birliktelik ve canlılık duygularını güçlendirmesi amaçlanıyor.

İsim, Yerli halklardan ve çok kültürlü topluluklardan oluşan geniş bir katılım süreci sonucunda belirleniyor ve bu yönüyle toplumun ortak değerlerini yansıtıyor.

Geniş lobi, spiral merdiveni ve doğal ışıkla aydınlanan yüksek hacimleriyle toplumsal bir buluşma alanı işlevi görüyor.

Merkezin bulunduğu alan, bir dönem Glenbrook Vadisi’nin kaynaklarına ev sahipliği yapıyor ancak 20. yüzyılda gerçekleşen kentsel gelişim süreciyle bu doğal peyzajın önemli kısımları kayboluyor. Yeni tesisin tasarımında, bu kaybolan doğal değerleri hatırlatmak ve insanları tekrar vadiyle buluşturmak temel hedeflerden biri oluyor.

Mekanlar, zaman içinde topluluk ihtiyaçları ve öncelikleri değiştikçe uyum sağlayabilen esnek ve çok çeşitli aktivitelere ev sahipliği yapacak şekilde tasarlanıyor.

Projenin tasarımı, Vancouver merkezli hcma architecture + design ekibi tarafından yürütülüyor ve iki yılı aşkın bir sürece yayılan geniş katılımlı toplantılarla geliştiriyor. Bu yaklaşım, merkezin yalnızca bir mimari yapı değil, aynı zamanda toplumun farklı kesimlerinin ortak sesi olarak şekillenmesini sağlıyor.

Yerli halk, farklı kültürel gruplar ve erişilebilirlik uzmanları da dahil olmak üzere 3.000’den fazla kişi tasarım sürecine katkıda bulunuyor.

Topluluk merkezinin açılışı da bu ruhu yansıtıyor. Yerli halkın düzenlediği törensel geçitler ve geleneksel ritüellerle birlikte, binanın yalnızca fiziksel değil kültürel olarak da toplumsal belleğe kazandırıldığı görülüyor.

Mimarlar, yapıyı yalnızca işlevsel bir tesis olarak değil, doğal çevreyle yeniden bağ kuran ve toplumsal belleği güçlendiren bir sembol olarak tasarlamayı hedefliyor.

10.684 metrekarelik bir alana yayılan yapı, kuzeyden güneye doğru uzanan geniş bir çatı formu ile dikkat çekiyor. Bu çatı, çeşitli programları tek bir bütün içinde birleştirirken aynı zamanda çevredeki peyzajın çizgileriyle uyumlu bir mimari ifade sunuyor.

Yapı; kültürel köklere yaptığı göndermeler, doğal peyzajla kurduğu bağ ve yenilikçi teknik çözümleriyle Kanada’nın çağdaş mimarlık sahnesinde örnek gösterilen projelerinden biri oluyor.

Binanın cephesi, beyaz prefabrik beton duvarlar, tabandan tavana cam yüzeyler ve siyah metal çatının bir araya gelmesiyle güçlü bir görünüm kazanıyor. Cephede kullanılan farklı malzemeler, modern bir estetik sunarken yapıyı çevresiyle uyumlu hale getiriyor.

Cephe tasarımında beyaz beton, şeffaf cam yüzeyler ve siyah metal çatının kontrastı dikkat çekici bir bütünlük sağlıyor.

Merkez, iki ana meydan etrafında kurgulanıyor. Yağmur bahçesi ve törensel köprülerle zenginleştirilen Güney Meydanı, ziyaretçileri sanatçı James Harry’nin Miyiwts adlı heykeliyle karşılıyor. Kuzey Meydanı ise daha kentsel ve gündelik buluşmalara imkân tanıyan bir alan olarak tasarlanıyor.

Güney girişinde konumlanan James Harry’nin Miyiwts (Su Kıyısı) heykeli, Pasifik Kuzeybatı Kıyısı’na özgü Coast Salish motifleriyle mekâna kültürel bir derinlik kazandırıyor.

146 metre uzunluğundaki tesis, çeşitli işlevleri tek bir formda birleştiren siyah çatısıyla dikkat çekiyor.

Binanın en dikkat çekici ve davetkâr mekânlarından biri olan geniş bir lobi merkezin girişinde yer alıyor ve tüm programları birbirine bağlıyor. Tabandan tavana uzanan geniş cam yüzeyler sayesinde gün ışığıyla aydınlanan bu yüksek hacim hem şeffaflık hem de doğayla görsel bağlantı kuruyor.

Lobide yer alan heykelsi spiral merdiven ve doğal ışıkla aydınlatılan yüksek hacimler, yapının davetkâr atmosferini pekiştiriyor.

Lobi, yalnızca bir sirkülasyon alanı değil; doğu kanadındaki su sporları bölümleri ile batı kanadındaki spor ve toplum birimlerini birbirine bağlayan merkezi bir geçiş noktası olarak işlev görüyor. Bu özelliğiyle toplumsal bir ‘oturma odası’ işlevi üstlenerek ziyaretçilerin buluşmasına, dinlenmesine ve sosyalleşmesine imkân tanıyan kapsayıcı bir mekân sunuyor.

Ortada yer alan heykelsi spiral merdiven, yapının simgesel ögelerinden biri olarak hem estetik bir odak noktası oluyor hem de katlar arasındaki dolaşımı akıcı hale getiriyor.

Tavan penceresi ve heykelsi çelik spiral merdivenle lobi hem ziyaretçileri karşılıyor hem de doğu ve batı kanatlarını birbirine bağlıyor.

Lobi ve ortak alanlarda kullanılan masif ahşap kullanılıyor.

Lobi ve ortak alanlarda kullanılan masif ahşap kullanılıyor.

Ahşap çerçeveler ve akustik paneller, mekâna sıcak bir karakter kazandırırken aynı zamanda gürültüyü kontrol ederek konforlu bir iç ortam sağlıyor.

Tabandan tavana uzanan camlar, iç mekânı doğal ışıkla buluştururken şeffaflık ve açıklık hissi sağlıyor.

Binanın doğu kanadı su sporlarına ayrılmış olup, merkezin en dinamik ve yoğun kullanılan bölümlerini barındırıyor. Bu bölümde, uluslararası standartlara uygun sekiz kulvarlı 50 metrelik yarışma havuzu, hareketli taban ve bölme sistemleriyle farklı kullanım senaryolarına olanak tanıyor.

Doğu kanadındaki havuz alanları, geniş cam yüzeylerle dışarıya açılarak vadi manzarasıyla bütünleşiyor; böylece kullanıcılar hem spor yaparken hem de dinlenirken doğal çevreyle görsel bir bağ kurabiliyor

Doğu kanadında yer alan eğlence havuzu; tembel nehir, su püskürtme oyun alanları ve çocuk bölümü ile her yaş grubuna hitap ediyor. Ayrıca yetişkin ve aile jakuzileri, sauna ve buhar odaları, ziyaretçilere hem sağlık hem de dinlenme imkânı sunuyor. Soyunma odaları ve servis alanlarının da bu kanatta yer alması, işlevsel bir bütünlük sağlıyor.

Spor salonu.

Binanın batı kanadı, toplumun farklı ihtiyaçlarına hizmet eden çok amaçlı mekânlardan oluşuyor. Bu bölümde iki büyük spor salonu yer alıyor; salonlar basketbol, voleybol gibi kort sporlarına ev sahipliği yaparken gerektiğinde farklı etkinlikler için de esnek biçimde kullanılabiliyor. Ayrıca fitness merkezi, kardiyo, ağırlık ve fonksiyonel antrenman alanlarıyla ziyaretçilere geniş bir spor deneyimi sunuyor.

Küçük spor salonu.

Batı kanadında bunun yanı sıra çok amaçlı odalar, sanat, dans, müzik veya dövüş sporları gibi toplumsal etkinliklere imkân tanıyor. Çocuk bakım alanı ve idari ofisler de bu kanatta bulunarak hem işlevsel hem de toplumsal bir düzen sağlıyor.

Fitness kardiyo alanı

Alt kat fitness alanı

Doğu kanadındaki su sporları bölümlerine karşılık, batı kanadı daha çok kara sporları, topluluk buluşmaları ve eğitim programlarına odaklanıyor. Böylece bina, iki kanadıyla farklı kullanıcı gruplarının ihtiyaçlarını dengeli biçimde karşılıyor.

Malzeme paletinde mat siyah yüzeyler, beyaz tonlar ve suyun mavisini yansıtan fayanslar kullanılarak sade ama dinamik bir atmosfer sağlanıyor.

Merkezde hem estetik hem de sürdürülebilirlik açısından öne çıkan masif ahşap yapılar (CLT paneller ve glulam kirişler) yoğun biçimde kullanılıyor. Çapraz lamine ahşap paneller ve lamine ahşap kirişler açıkta bırakılarak iç mekânlara doğal bir sıcaklık ve doğayla bağ kuran biyofilik bir estetik kazandırılıyor.

İç mekânda masif ahşap kullanımı hem doğal bir sıcaklık sağlıyor hem de biyofilik bir bağlam oluşturarak kullanıcı deneyimini güçlendiriyor.

CLT panellerin çelik kafeslerin alt kirişlerine asılmasıyla tavan boyunca kesintisiz bir ahşap yüzey elde ediliyor, böylece hem yapısal hem de görsel açıdan ustaca bir detay sunuluyor.

CLT panellerin çelik kirişlerin altına asılmasıyla elde edilen kesintisiz ahşap yüzey, mekânlara sıcaklık ve bütünlük katıyor.

Testere dişi tavan pencereleri, havuz alanını dağınık gün ışığıyla dolduruyor

50 metrelik yarışma havuzunu örten testere dişi formdaki çatı, çelik kafes kirişler arasına yerleştirilen CLT panellerle tasarlanıyor; bu çözüm hem gün ışığını içeri alıyor hem de doğal havalandırma sağlıyor.

50 metrelik havuzun üstünü örten çelik ve ahşabın birleşimiyle oluşturulan hibrit çatı sistemi, kolonsuz geniş açıklık sunarak mekâna ferahlık katıyor.

Yenilenebilir ahşap malzemelerin gelişmiş enerji sistemleriyle birlikte kullanılması, projeyi düşük karbonlu kentsel mimari için örnek bir yapı haline getiriyor.

Binanın çatısında bulunan fotovoltaik paneller, yıllık enerji ihtiyacının %5’ini karşılıyor.

təməsew̓txʷ, Kanada’nın ilk tamamen elektrikli ve sıfır karbon sertifikalı su merkezi olma özelliğini taşıyor. LEED Altın sertifikasına aday gösterilen yapı, sera gazı emisyonlarını önceki tesislere kıyasla %90 oranında azaltmayı hedefliyor ve fosil yakıt kullanımını tamamen ortadan kaldırıyor.

Enerji verimliliği, gün ışığının etkin kullanımı ve pasif stratejilerle destekleniyor.

Merkezde kullanılan yenilikçi InBlue yerçekimi beslemeli filtreleme sistemi ise Kanada’da ilk kez bu ölçekte uygulanıyor. Bu sistem sayesinde klor kullanımı en aza indirilerek su ve hava kalitesinde iyileşme sağlanıyor, aynı zamanda enerji tüketimi de önemli ölçüde düşürülüyor. Böylece tesis, sürdürülebilirlik ve sağlıklı yaşam standartlarını ileriye taşıyan öncü bir model oluşturuyor.”

Akşam saatlerinde enerji verimli LED sistemleri devreye giriyor. Böylece tesis, hem sürdürülebilirlik hedeflerine uygun düşük enerji tüketimi sunuyor hem de sıcak ve davetkâr bir atmosfer sağlıyor.

Hassas arazi planlamasıyla tasarlanan proje, yürüyüş parkurları ve vadi parkıyla bütünleşen, güneye bakan geniş bir yeşil alan ve yağmur bahçesi sunuyor. Bu düzenleme, yağmur suyu yönetimi ve hidrolojik dengeyle birlikte projeyi ekolojik bağlamına yeniden entegre ediyor.

Proje yürüyüş ve bisiklet yolları, sosyalleşme noktaları ve çim açıklıklarıyla halka açık bir rekreasyon olanağı sunuyor.

Tesis, Rick Hansen Vakfı Erişilebilirlik Sertifikası Altın derecesine layık görülüyor. Evrensel tuvaletler, yetişkin bakım odaları, sıfır girişli havuzlar, rampalar, yüksek kontrastlı yönlendirmeler ve erişilebilir fitness ekipmanları ile her yaş ve yetenek grubuna hitap eden kapsayıcı bir tasarım anlayışı benimseniyor.

Havuzlarda sıfır giriş, rampalar ve transfer alanları gibi çözümler erişilebilirliği artırıyor.

2024 yılında merkez, Prix Versailles Dünya Şampiyonluğu – Spor Kategorisi İç Mekân Tasarımı Özel Ödülü’ne layık görülüyor.

Havuz alanında bulunan taraklı dokulu beyaz prefabrik beton paneller.

Güney cephesi ve meydanı.

İnşaat aşamasından görüntüler.

İnşaat aşamasından görüntüler.

İnşaat aşamasından görüntüler.

İnşaat aşamasından görüntüler.

İnşaat aşamasından görüntüler.

İnşaat aşamasından görüntüler.

Diyagram.

Diyagram.

Vaziyet planı.

Kat planları.

Kesit.

Diyagram.

Diyagram.

Güney görünüşü.

Kesit.