Salvador radikalleşme ve nefret siyasetini sorguluyor

Mağlup bir mürşidin çehresi

Geçmişte saygın bir doktor olan Salvador, alkol ve kumar bağımlılığının pençesinde mesleğini yitirmiş, eşinin ölümünün ardından kızı Milena’nın (Candela Arestegui) da evden ayrılıp kendisinden uzaklaşmasıyla yapayalnız kalmış ve ambulans şoförlüğü yaparak günahlarının kefaretini ödemeye çalışan bir adam.

Dizi, Real Madrid ve Olympique de Marseille taraftarları arasında patlak veren, şehri savaş alanına çeviren bir Şampiyonlar Ligi gecesinde açılışını yapıyor. Bu kaosun ortasında Salvador, kızı Milena’yı ağır yaralı hâlde bulur. Ancak asıl sarsıcı olan kızının o gece orada tesadüfen bulunmamasıdır; Milena, ırkçı, homofobik ve şiddet yanlısı “Beyaz Ruhlar” (White Souls) adlı aşırı sağcı neo-Nazi bir holigan grubunun aktif üyesidir. Kızının hastanede vahşice katledilmesinin ardından Salvador hem kızının katillerini bulmak hem de onun nasıl bu karanlık ideolojinin bir parçası hâline geldiğini anlamak için bu acımasız çetenin içine sızmaya karar verir.

Bu noktada Salvador dizinin en büyük taşıyıcı kolonu. Salvador’un yüzündeki her çizgi, karakterin geçmişindeki pişmanlıkları ve şimdiki çaresizliğini yansıtır. Klasik, yenilmez bir intikamcıdan ziyade, hatalarının ağırlığı altında ezilen, tükenmiş ama kızı için son bir çırpınış sergileyen kırılgan bir baba portresi çizer.

İhmal edilen evlerden yükselen yangın

Salvador’un en güçlü olduğu yanlardan biri, aşırı uçların gençleri nasıl ağına düşürdüğüne dair yaptığı sosyolojik tespitler. Dizi, “Beyaz Ruhlar”ı sadece karikatürize birer kötü adam topluluğu olarak resmetmekten kaçınarak bu örgütlerin nasıl işlediğini gözler önüne seriyor.

Aitor Gabilondo’nun senaryosu, radikalleşmenin nefretten ziyade aidiyet ihtiyacıyla beslendiğinin altını çiziyor. Parçalanmış ailelerden gelen, toplum tarafından dışlanmış veya ihmal edilmiş gençler için bu neo-Nazi grupları yemek, barınak ve çarpık da olsa sözde kardeşlik sunan bir sığınak işlevi görüyor. Grubun ana figürlerinden Carla’nın (Leonor Watling), Milena ve diğer gençler için nasıl korkutucu derecede şefkatli bir anne figürüne dönüştüğünü görmek, meselenin salt politikanın ötesinde psikolojik boyutunu da yansıtıyor. Dizinin en sarsıcı mesajlarından biri de işte bu noktada belirginleşiyor: Biyolojik aile bağları koptuğunda aşırılıkçılar bu boşluğu kucak açarak doldurur, ne de olsa ihmal edilen evler, sokaktaki yangınların çırasıdır.

Öte yandan dizinin diğer güçlü kadın karakteri Julia (Claudia Salas), Salvador’un mükemmel bir aynası olarak işlev görüyor. O da çocuğu elinden alınmış, velayeti geri alabilmek için polis muhbiri (Müfettiş Martín rolünde Patricia Vico'nun gözetiminde) olarak çeteye sızmış çaresiz bir ebeveyn. Salas’ın inandırıcı performansı, hikâyeye Tosar’ınki kadar güçlü bir duygusal çapa daha ekliyor.

Toksik erkekliğin sıradanlığı ve kanlı bir şehitlik miti

Daniel Calparsoro’nun kinetik yönetmenliği, özellikle ilk bölümlerde diziyi âdeta bir gerilim filmine dönüştürmüş. Sokak çatışmaları, ambulans sekansları ve omuz kamerasıyla yaratılan klostrofobik atmosfer, izleyiciyi karakterlerle birlikte nefessiz bırakıyor.

Siyaset, polis teşkilatı ve zengin iş adamları (Pedro Casablanc’ın canlandırdığı Nicolás Dávila karakteri üzerinden) arasındaki yozlaşmış ağ; sahte haberlerin manipülasyonu, kriz kapitalizmi, sınıf çatışmaları ve göçmen karşıtlığı gibi devasa konularla iç içe geçerek dizinin karanlık atmosferini besliyor. Tüm bu makro düzeydeki yozlaşmanın ortasında, Milena’nın gerçek katilinin siyasi bir komplodan ziyade reddedilmişliği kaldıramayan -incel- bir çocukluk arkadaşı (Mateo) çıkmasıysa nefret suçlarının ve toksik erkekliğin ne kadar sıradan ve banal yerlerden doğabileceğini gösteren zekice bir ters köşe yaratıyor. Üstelik çetenin, böylesine bir cinayeti kendi göçmen karşıtı ajandalarını satmak için ustaca bir şehitlik mitine dönüştürmesi, sistemin arka planda ne kadar korkunç ve acımasız bir PR makinesi gibi çalıştığını kusursuz bir biçimde kanıtlıyor.

Nefretin sahnesinde merhameti seçmek

Salvador, finalinde izleyiciye ucuz bir Hollywood tatmini sunmaktan kaçınıyor. Sokaktaki piyonlar hapse girerken, sistemi yöneten asıl figürlerin (parayı ve algıyı yönetenlerin) daha yüksek koltuklara terfi ettiği, dürüst polislerinse sürüldüğü kapkaranlık ve gerçekçi bir tablo çiziyor. Salvador’un asıl zaferi, kızının katilini öldürme fırsatı varken onu kurtarmayı (bir katilden ziyade bir sağlıkçı olarak kalmayı) seçmesi ve çetenin ilkel şiddet döngüsüne teslim olmamasıdır.

Sonuç olarak Salvador; Luis Tosar'ın muazzam performansı, soluk kesici temposu ve modern dünyanın kutuplaşma ve nefret siyasetine dair sorduğu rahatsız edici sorularla kesinlikle tek oturuşta bitirilecek bir dizi. Ancak senaryosundaki sarkmalar, melodrama kayan diyaloglar ve incelikten yoksun bazı karakter arkları nedeniyle bir başyapıt olmaktan ziyade, mesajını bağırarak veren ama bu haykırışta kısmen haklılık payı barındıran, sarsıcı bir “B-tipi” gerilim olarak iz bırakıyor.

Ruhunu rehin verenler için yalanın prime-time şovu

Tarih denilen o bitmek bilmeyen müsamere, aslında hep aynı antika putların, mevsimlik maskeler değiştirip sahnede arzıendam etmesinden ibaret. Madrid sokaklarında ambulans sirenleriyle yazılan bu kanlı senaryo; Karun’un sınırsız kredi kartıyla finanse edilen, Firavun’un çelikten disipliniyle korunan ve Haman ile Belam’ın sinsi PR çalışmalarıyla parlatılan o kadim zulüm makinesinin son model versiyonu.

Sâmirî’nin o meşhur altın buzağısı, bugün dışlanmışlık vitrininde, üzerine nefret etiketi iliştirilmiş bir trend olarak karşımıza çıkıyor. Kendi celladına sırılsıklam âşık olan kitleler, bu bozuk melodinin hipnozuyla gönüllü kölelik kuyruğuna giriyor. Şirk denilen o devasa dişlinin tam ortasında; yitip giden evladının hesabını sormaya çalışan yalnız bir baba, bize kötülüğün aslında ne kadar sıradan ne kadar ucuz ve ne kadar yan komşu mesafesinde olduğunu bir tokat gibi hatırlatıyor.

Ekran karardığında zihnimizde asılı kalan o yakıcı sızı, kurgunun sınırlarını aşıp gerçeğimize sızıyor: Çağdaş putların gölgesinde kendi zincirlerini kendi elleriyle döven o bahtsızlar sadece ekrandaki figüranlar mı, yoksa uyku moduna alınmış bizler miyiz?

Şimdi asıl perde ekran kapandığında açılmalı ve figüranların maskelerini çıkarıp cellatlarıyla el sıkıştığı o karanlık dehliz görülmelidir: Adaletin haraç mezat pazara döküldüğü, husumet ve nefretinse kârlı bir endüstriye dönüştüğü bu devasa tiyatroda uyanık kalabilmek; âdemoğlunun kendi nurlu cevherini, Sâmirî’nin o sahte ve iğva edici ninnilerinden halas etme mücahedesidir.

Alternatif dizi önerileri

*Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.