Avrupa Birliği'nden çocuklara sosyal medya yasağı: TikTok ve Instagram için yolun sonu mu?

Dünya genelinde çocukların ve gençlerin dijital dünyada geçirdiği süreler rekor seviyelere ulaşırken, Avrupa Birliği (AB) geleceğimizi tehdit eden bu duruma karşı tarihi bir hamle yapmaya hazırlanıyor. Özellikle TikTok, Instagram ve YouTube gibi platformların çocukların ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini ortaya koyan yeni bir bilimsel raporun ardından, AB Komisyonu en sert önlemleri masaya yatırdı.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, düzenlediği basın toplantısında çocukların sosyal medyaya erişimini sınırlandıracak yeni bir yasal düzenlemenin sinyalini verdi. Von der Leyen, yaptığı açıklamada durumun ciddiyetini şu sözlerle özetledi:

Günde 6 saat ekran başındalar: Depresyon ve uykusuzluk tetikleniyor

Çocuk psikoloğu Dr. Jörg M. Fegert ve epidemiyolog Dr. Maria Melchior tarafından hazırlanan kapsamlı rapor, Avrupa'da yaşayan çocukların günde ortalama 4 ila 6 saatini sosyal medya platformlarında geçirdiğini gözler önüne serdi.

Araştırmaya katılan çocukların yaklaşık yüzde 60'ının sosyo-duygusal gelişim süreçlerinde ciddi sorunlar yaşadığı ve zihinsel sağlık problemlerine karşı savunmasız hale geldiği belirtildi. Raporda öne çıkan diğer korkutucu detaylar ise şu şekilde sıralandı:

• Uyku ve odaklanma bozuklukları:

  Gece geç saatlere kadar ekrana bakmak çocukların biyolojik saatini bozuyor.
• Depresyon ve anksiyete oranlarında artış:

  Akran zorbalığı ve gerçekçi olmayan güzellik algıları gençleri bunalıma sürüklüyor.
• Sonsuz kaydırma (Infinite Scroll) bağımlılığı:

  Platformların algoritmaları çocukları sürekli uygulamada tutacak şekilde tasarlanıyor.

Yaş gruplarına göre yeni yasaklar nasıl şekillenecek?

Uzmanların sunduğu ve AB Komisyonu'nun incelemeye aldığı taslak raporda, çocukların yaş gruplarına göre oldukça katı sınırlandırmalar getirilmesi öneriliyor:

• 3 yaş altı:

  Bebekler ve yeni yürümeye başlayan çocuklar için her türlü ekran kullanımı tamamen yasaklanmalı.
• 13 yaş altı:

  13 yaşından küçük çocukların, ebeveyn veya öğretmen gözetimi ve onayı olmadan sosyal medya hesabı açması tamamen engellenmeli.
• 13 - 18 yaş arası:

  Bu yaş grubundaki gençler için özel korumalı sürümler sunulmalı. Özellikle bağımlılık yapan "sonsuz kaydırma" özellikleri devre dışı bırakılmalı.

Dünya genelinde yasak dalgası büyüyor

Avrupa bu adımı atmak için hazırlanırken, dünyanın diğer bölgelerinde de benzer önlemler hız kazanmış durumda.

1. Avustralya:

   Dünyada bir ilke imza atarak 16 yaşından küçük çocuklara sosyal medyayı tamamen yasaklama kararı aldı. Kurallara uymayan teknoloji devlerine verilecek cezayı ise yaklaşık 68 milyon dolara (99 milyon AUD) yükseltti.
2. ABD (Florida):

   2024 yılında yürürlüğe koyduğu yasa ile 14 yaş altındaki çocukların ebeveyn onayı olmadan platformları kullanmasını yasakladı.
3. Avrupa ülkeleri:

   Fransa, Almanya ve İspanya gibi ülkeler de kendi içlerinde benzer yasak modelleri üzerinde aktif olarak çalışıyor.

450 milyonluk dev blokta süreç nasıl işleyecek?

Eğer öneriler yasalaşırsa, bu adım küresel ölçekte şimdiye kadar yapılmış en büyük sosyal medya kısıtlaması olacak. AB sınırları içerisinde yaşayan 450 milyonluk nüfusun yaklaşık 81 milyonu 18 yaşın altındaki çocuk ve gençlerden oluşuyor.

Ancak bu kuralların hayata geçmesi o kadar da kolay olmayabilir. Tasarının yasalaşması için 27 üye ülkenin tamamının onayı ve ortak kararı gerekiyor. Bu bürokratik müzakerelerin ise aylar, hatta yıllar sürebileceği belirtiliyor. Yine de AB Komisyonu, yaz döneminin hemen ardından ilk resmi yasa teklifi taslağını kamuoyuna sunacağını duyurdu.