Hayat kurtarabilir: 'Deprem için geliştirilen teknolojiler!'
12:00, 24/09/2019, SalıG: Güncelleme: 12:09, 24/09/2019, Salı
Jurnal.istGZT
Deprem.
● İstanbul'da yaşanan deprem, sıklıkla unuttuğumuz bir gerçeği gözler önüne serdi ve deprem için yapılması gerekenler başlığı altında çok sayıda maddeyi görünür kıldı.● Son yıllarda dünyanın farklı noktalarında gerçekleşen irili ufaklı depremler, teknolojilerin de 'önlem' için harekete geçmesini sağladı. ● Depremde hayat kurtarabileceği düşünülen teknolojiler, sürekli olarak yenilenmeye ve farklılaşmaya devam ediyor.
Yerkabuğu içindeki kırılmalar nedeniyle ani olarak ortaya çıkan titreşimlerin dalgalar halinde yayılarak geçtikleri ortamları ve yeryüzeyini sarsma olayına verilen isim... Dünyanın
'en sözlükten çıkma' tanımının
ardından depremin gerçekten hissettirdiklerinden bahsetmek lazım. Deprem, hiç gerçekleşmese bile yalnızca gerçekleşme ihtimali üzerinden oldukça tehlikeli bir 'ruh hali'
meydana getirebiliyor.Depremin oluşturabileceği hasarlar ile insanlar ve yapılar üzerinde bırakabileceği etki her fırsatta farklı içeriklerle dillendirilmeye devam ediyor. Son yıllarda dünyanın farklı noktalarında gerçekleşen depremler, her konuda
aktif biçimde kullanılabilen teknolojileri
depremler için de faal hale getirdi. Depremlerin etkisini azaltmak için geliştirilen teknolojiler, depremi önleyemese de 'hayat kurtarabilme' vaadine sahip. 1- Havada duran temel
Uzun yıllar boyunca mühendisler,
binaları depremden korumak için
tercih edilen temel yalıtımı kullandı. Bu sistemde binalar, kauçuk deprem izolatörü üzerine kuruluyor. Bu sayede deprem olduğunda, temel binadan bağımsız hareket edilmesi
yıkılma ihtimalini aşağı çekebiliyor.
Japon mühendisler,
temel yalıtımı yeni bir seviyeye taşımayı başardı. Geliştirilen yeni sisteme göre, bina bir hava yastığının üzerinde asılı duruyor. Binanın üzerindeki sensörler
depremin sismik aktivitelerini tespit ediyorlar. Sensörlerin oluşturduğu ağ yarım saniye içinde bu bilgiyi hava kompresörüne
iletiyor ve binayla temel arasındaki havayı hareket ettiriyor. Hava yastığı binayı 3 santimetre
kadar kaldırıyor. Sarsıntılar azalınca kompresör kapanıyor ve bina yerine, temele yerleşiyor.2- Amortisör
Binaların
depremde ayakta kalmasını sağlayan diğer güvenilir ve gerçek teknoloji
otomobil endüstrisinden ipuçları taşıyor. Otomobillerde istenmeyen yol sarsıntılarını kontrol etmeye yarayan amortisörler aynı görevi binalar için de gerçekleştiriyor. Amortisör, hızı
sınırlar ve sarsıntı ile titreşimin yol açtığı enerjiyi ısıya çevirerek yutar. 
Depreme dayanıklı binalar tasarlanırken amortisör kullanışlı olabilir. Mühendisler genel olarak binaların her seviyesine bir ucu kolona diğer ucu ise kirişe bağlanacak amortisör yerleştiriyorlar. Her amortisör silikon yağıyla doldurulmuş
silindirin içine geçen pistondan
oluşur. Deprem başladığında binanın yatay hareketi her amortisördeki pistonu
yağa karşı itilmesine yol açacak ve depremin mekanik enerjisi ısıya dönüşecek.3- Sarkaç gücü
Özellikle gökdelenler için olan diğer çözüm,
binanın üstünün yanlarında kocaman bir kütleyi
askıya almaya dayanır. Çelik kablolar kümeyi destekler, kütle ve bina arasındaki yapışkan sıvı binayı korumaya çalışır. Sismik aktivite binayı sallamaya başlayınca sarkaç enerjiyi dağıtarak ters yönde hareket eder. Mühendisler titreşimi azaltmak için "ayarlı kütle sönümleyici"
veya "harmonik soğurucu"
isimli aletleri tercih ediyor. 
Harmonik soğurucunun işi rezonansı (titreşimi) önlemek ve yapının dinamik yanıtını minimize etmektir. Örneğin,
508 metre
yüksekliğindeki Taipei 101 gökdeleninde deprem ya da güçlü rüzgara bağlı oluşabilecek sarsıntı etkisini azaltmak için harmonik soğurucu kullanıldı. Burada kullanılan harmonik soğurucu 730 ton
ile dünyanın en büyük ve ağır soğurucudur.4- Değiştirilebilir sigorta
Elektrik sigortası, elektrik devresinde akım belirli bir seviyeyi aşarsa devreyi keserek koruma sağlar. Devre kesildikten sonra sigortayı değiştirirsiniz ve sistem eski haline döner.
Stanford
ve Illionis Üniversitesi
'nde görevli araştırmacılar, depreme dayanıklı binalar inşa etmek için benzer bir konsepti
denediler. Araştırmacılar bunu kontrollü sallantı sistemi olarak isimlendirdiler. Çünkü yapıyı oluşturan çelik çerçeveler
elastik ve temelin en üstünde sallanır. Ancak bunlar tek başına ideal bir çözüm değil. 
Çelik çerçevelere
ek olarak, araştırmacılar temeldeki her çerçevenin üstünü saran ve sallantıyı sınırlayan dikey halatlar üretti. Ayrıca bu kabloların kendiliğinden merkezlenme özelliği
bulunur. Bu nedenle sallantı durunca halatlar tüm binayı yukarı doğru çeker. En sondaki bileşenleri ise iki çerçeve arasına ya da kolonların temeline yerleştirilen değiştirilebilir çelik sigortalardan oluşur.5- Karbonfiber örtü
Yeni bir yapı inşa edildiğinde depreme karşı dayanıklılığına dikkat edilmeli. Ayrıca eski binalara
sismik performasını
artırmak için yeni teknolojik sistemlerin uyarlanması da çok önemlidir. Mühendisler binalara temel yalıtım sistemlerini ekleyip uygun ve ekonomik olarak cazip çözümler buldu. Diğer gelecek vaadeden çözüm
lifli polimer güçlendirmedir (FRP). Üreticiler bu örtüleri karbon fiberle bağlayıcı polimeri karıştırarak üretti. 
Eski binalara yeni teknolojik sistemlerin uyarlanması uygulamalarında, mühendisler basitçe materyali binaların ve köprülerin beton destek kolonlarına sardılar ve kolonla materyal arasındaki boşluğun içine
epoksi (güçlü kimyasal reçine)
sıkıştırdılar. Hatta şaşırtıcı şekilde depremden zarar görmüş kolonlar bile karbonfiber örtüyle
tamir edilebildi.6- Mukavva boru, tüp
Mühendislik ekipleri lokal olarak uygulanabilen ya da kolayca elde edilebilen malzemeler kullanarak depreme dayanıklı yapılar tasarlamak için de çalışıyor. Örneğin,
Peru'daki araştırmacılar
plastik örgüyle duvarları güçlendirerek geleneksel yapıları daha güçlü hale getirdi. 
https://image.piri.net/resim/imagecrop/2019/09/24/12/09/resized_44e45-dd29d09367a403821801f2514192044b4291f7fb.jfif
Hindistan'da mühendisler
betonu güçlendirmek için bambu kullandı ve başarılı oldu. Endonezya'da bazı evler kum veya taşla doldurulmuş eski lastiklerden biçimlendirilmiş yatakların üzerinde duruyor. Hatta karton, mukavva bile dayanıklı bir yapı malzemesi olabilir. Japon mimar Shigeru Ban
, poliüretanlı karton boruları kapsayan çeşitli yapılar tasarladı. 2013 yılında Ban tasarımlarından birini sundu. Ban, tasarladığı bir yapıda tahta direklerle güçlendirilmiş 98 dev karton tüp kullandı. Çünkü karton ve tahta yapı aşırı derecede hafif ve esnek. Sismik olaylar
anında betondan daha iyi performans gösteriyor.7- Şekil hafızalı alaşımlar
Yüksek gerilmelere dayanabilen şekil hafızalı alaşımlar orjinal şekline geri dönebiliyor. Birçok mühendis bu akıllı materyallerle çalışmıştır. 2012 yılında
Nevada Üniversitesi
'nde görevli araştırmacılar, çelik ve betondan yapılmış köprü kolonlarıyla nitinol (şekil hafızalı kablolar)
ve betondan yapılmış kolonları karşılaştırdılar. Şekil hafızalı alaşımlar daha iyi performans gösterdi, daha az hasara yol açtı.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.