Yapay zekâ üretiminde ABD ve Çin liderliği öne çıkıyor

Küresel dağılım ve lider aktörler

Rapora göre, YZ pazarının iki büyük oyuncusu ABD ve Çin’dir. Kaynaklara göre, küresel yapay zekâ üretiminin en büyük merkezleri Amerika Birleşik Devletleri ve Çin’dir. Veri tabanındaki bin 246 firmanın yaklaşık 700’ü ABD’de, yaklaşık 250’si ise Çin’de yer almaktadır. Bu iki ülkeyi firma sayısı bazında sırasıyla Euro bölgesi (59), İsrail (42), Birleşik Krallık (40), Japonya (26), Hindistan (22), Kanada (22), Çin Taipei’si (20) ve Kore (15) takip etmektedir. Bir ekonomide YZ firmalarının varlığı ve sayısı; ekonominin büyüklüğü (GSYH), Ar-Ge harcamalarının payı ve özellikle risk sermayesi (VC) girişleri ile güçlü bir pozitif korelasyon göstermektedir. Genç ve yüksek riskli YZ girişimleri için geleneksel banka kredilerine oranla risk sermayesinin daha kritik bir finansal kaynak olduğu, verilerle desteklenen önemli bir bulgudur.

YZ Firmalarının Dağılımı (Logaritmik ölçek)

Ekonomik ağırlık ve piyasa performansı

YZ firmalarının ekonomik sistem içindeki ağırlığı son yıllarda belirgin şekilde artmıştır. 2025 itibarıyla YZ firmalarının toplam piyasa değeri içindeki payı ABD’de yüzde 40, Kore’de yüzde 39 seviyesine ulaşmıştır. Bu oranlar 2010 yılında ABD için yüzde 15, Kore için ise yüzde 17 civarındaydı. Özellikle Çin Taipei’si örneği dikkat çekicidir; buradaki YZ firmalarının toplam piyasa değeri, ülkenin GSYH’sinin iki katından fazladır. Finansal performans göstergelerinde de benzer bir tablo mevcuttur; 2024 yılında YZ firmaları ABD ve Kore’deki toplam gelirlerin yüzde 13’ünü, toplam sermaye harcamalarının (capex) ise sırasıyla yüzde 23 ve yüzde 26’sını oluşturmuştur. Ayrıca, YZ firmalarının fiyat-kazanç (P/E) oranlarının YZ dışı firmalardan daha yüksek olması, piyasaların bu sektöre yönelik yüksek büyüme beklentisini yansıtmaktadır.

YZ firmalarının fiyat-kazanç (P/E) oranlarının YZ dışı firmalardan daha yüksek olması, piyasaların bu sektöre yönelik yüksek büyüme beklentisini yansıtmaktadır.

Tedarik zinciri katmanları ve uzmanlaşma

Rapor, YZ üretim sürecini beş temel katmana ayırmaktadır: işlem gücü (compute), bulut ve altyapı, veri araçları, YZ modelleri ve YZ uygulamaları. Ülkelerin bu katmanlarda farklı uzmanlık alanları sergilediği görülmektedir. Örneğin, Çin Taipei’si, Kore ve Japonya gibi ekonomiler donanım odaklı “işlem gücü” katmanında yoğunlaşırken; Kanada, Euro bölgesi, İsrail ve Singapur gibi bölgeler uç kullanıcıya yönelik “uygulama” katmanına odaklanmıştır. Tedarik zinciri çeşitliliğinin, o ülkedeki üniversite-sanayi iş birliği ve YZ hazırlık seviyesi (AI Preparedness Index) ile doğru orantılı olduğu saptanmıştır. Diğer yandan, güçlü bir imalat sektörüne sahip olmanın, ekonomiyi daha çok donanım katmanına (işlem gücü) çektiği ve çeşitliliği sınırladığı gözlemlenmiştir.

Yatırım eğilimleri ve yerellik önyargısı

YZ firmalarının yatırım faaliyetlerinde güçlü bir “yerellik önyargısı” (home bias) hakimdir. ABD’li YZ firmaları yatırım anlaşmalarının yüzde 64’ünü, Çinli firmalar ise yüzde 74’ünü kendi ülkelerindeki şirketlerle yapmaktadır. Ayrıca, yatırım yapan firmaların çoğu kendi faaliyet gösterdikleri tedarik zinciri katmanına yatırım yaparak uzmanlıklarını pekiştirme eğilimindedir. Tüm bölgelerde yatırım anlaşmalarının en az yüzde 44’ünün “YZ uygulamaları” katmanını hedeflemesi, bu alanın ticari çekiciliğini kanıtlamaktadır.

Rapor, YZ üretim sürecini beş temel katmana ayırmaktadır: işlem gücü (compute), bulut ve altyapı, veri araçları, YZ modelleri ve YZ uygulamaları.

Sonuç olarak, incelenen rapor, yapay zekânın sadece bir teknolojik trend değil, küresel ekonominin yapı taşlarını yeniden şekillendiren stratejik bir üretim alanı olduğunu göstermektedir. YZ üretimi belirli bölgelerde yoğunlaşmış olsa da, ülkelerin kendi “egemen YZ” stratejilerini geliştirmeleri ve tedarik zincirindeki rollerini belirlemeleri ekonomik gelecekleri açısından kritik önem taşımaktadır. Sunulan veriler, sürdürülebilir bir YZ ekosistemi için güçlü Ar-Ge harcamaları, gelişmiş bir risk sermayesi altyapısı ve üniversite-sanayi iş birliğinin vazgeçilmez unsurlar olduğunu ortaya koymaktadır.

Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.