Bakü’yü Ermeni ve Bolşevik zulmünden kurtaran komutan: Nuri Paşa

Azerbaycan'ın başkenti Bakü'yü 15 Eylül 1918'de Ermeni çeteleri ve Bolşevik birliklerinden kurtaran Kafkas İslâm Ordusu Komutanı Nuri Paşa'nın vefatının üzerinden 75 yıl geçti.

Henüz 28 yaşındayken dönemin harbiye nazırı olan ağabeyi Enver Paşa'nın talimatıyla 12 bin kişilik Kafkas İslam Ordusu'nun başına geçerek Bakü'yü düşman zulmünden kurtaran ve Cumhuriyet döneminde kurduğu fabrikalarla Türk savunma sanayisinin öncüleri arasında yer alan Nuri Paşa'nın (Killigil) hatırası zihinlerde hâlâ taze.

Nuri Paşa

Nuri Paşa burada 1912'lerde temeli atılmış olan teşkilatlanmayı ele almak, teşkilatlanmayı genişletmek ve halktan kurulacak gönüllü kuvvetlerle İtalyan ve İngilizlere karşı savaşmak ve savaşırken daha rahat hareket etmesi için Fahri Mirliva unvanıyla Afrika Grupları Komutanı olarak bölgeye gönderildi ve bölgede kendisine düşen görevi, genç yaşına rağmen üstün başarıyla yerine getirdi.

Karşılıklı savaşın başladığı bölgede Azerbaycan topraklarında söz sahibi olmak istiyen İngilizler de Ermeniler'e destek vererek müttefik olmuş ve savaş alanı iyice genişlemişti.

Enver Paşa, Azerbaycan ve Dağıstan'ın Osmanlı'dan yardım talep etmesi üzerine bölgedeki Türk ve Müslüman halklarını, Ermeni çetelerinin ve Bolşevik birliklerinin zulmünden kurtarmak için Kafkasya'ya acilen kapsamlı bir harekât planladı.

• Enver Paşa, Azerbaycan ve Dağıstan'ın Osmanlı'dan yardım talep etmesi üzerine kurdurduğu Kafkas İslâm Ordusu'nun kumandanlığına kardeşi Nuri Paşa'yı getirdi.

Bakü, Kafkas İslâm Ordusu tarafından kurtarıldı

Asıl rütbesi yarbay olan Nuri Paşa'ya, padişah fermanıyla Fahri Ferik (Fahri Paşa) rütbesi ile Kafkaslarda padişah adına askerî ve siyasi faaliyetlerde bulunma yetkisi verildi.

Nuri Paşa, 8 Ağustos 1919'da yargılanmak üzere götürülürken Kafkasyalıların yardımıyla hapisten kaçmayı başardı.

Ölümü hâlâ açıklığa kavuşturulamadı

1921'de Berlin'e giden Nuri Paşa, burada çiniciliği öğrenerek 1924'te İstanbul'a döndü ve Kütahya Çinicilik Anonim Şirketi'ni kurdu. Askerlik hayatı kahramanlıkla geçen Nuri Paşa, bir süre sonra fabrikasını devrederek savaş sanayisine yöneldi.

Sütlüce'de bulunan bir fabrikayı satın alarak ordu için top, havan, uçaksavar mermi ve tapalarının yanı sıra uçak bombaları imal eden Nuri Paşa, özel sektör olarak yerli harp sanayisinin gelişmesine ve Türk ordusunun ateş gücünün artırılmasına katkı sağlayan ilk girişimcilerden biri oldu.

Patlama, kimileri tarafından kaza kimileri tarafındansa İsrail istihbaratı tarafından organize edilen bir suikast olarak değerlendirilse de Nuri Paşa'nın akıbeti bugüne kadar aydınlatılamadı.