Milyonlarca genci ilgilendiriyor: Gece yarısından sonra sosyal medya kapanacak

Dijital bağımlılıkla mücadelede küresel ölçekte en radikal adımlardan biri Birleşik Krallık'tan geldi. Hükümet, 16 ve 17 yaşındaki gençlerin ruh sağlığını korumak, uyku kalitelerini artırmak ve aile içi iletişimi güçlendirmek amacıyla gece saatlerinde sosyal medya kullanımına sınır getiren bir "dijital sokağa çıkma yasağı" (curfew) uygulayacağını duyurdu.

Ancak düzenlemenin detaylarındaki bazı "açıklar" ve uzmanların uyarıları, İngiliz kamuoyunda büyük bir tartışmanın fitilini ateşledi.

Gece yarısından sabaha kadar sosyal medya kilitlenecek

Yeni düzenleme kapsamında Instagram, TikTok ve YouTube gibi dünya devi platformlar, varsayılan ayarlarda gece saat 00.00 ile sabah 06.00 arasında 16 ve 17 yaşındaki kullanıcılara tamamen kapatılacak. Düzenleme sadece saat kısıtlamasıyla da sınırlı kalmayacak; hükümet, platformların "bağımlılık yapıcı" olarak nitelendirilen "otomatik oynatma" (auto-play) ve "sonsuz kaydırma" (infinite scroll) özelliklerini de gençler için varsayılan olarak devre dışı bırakmasını talep ediyor.

Teknoloji Bakanı Liz Kendall, pilot çalışmalara dayandırdığı açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

"Bu önlemler gençlerimizin ihtiyaç duydukları sağlıklı uykuyu almalarına, eğitimlerine odaklanmalarına ve aileleriyle kaliteli zaman geçirmelerine büyük katkı sağlayacak. Mutlu ve başarılı bir yetişkinliğin temeli buradan geçiyor."

En büyük eleştiri muhalefetten: "İsteyen tek tıkla kapatabilecek"

Hükümetin büyük bir reform olarak sunduğu bu paket, muhalefetin sert kayasına çarptı. Muhafazakâr Parti'nin Gölge Eğitim Bakanı Laura Trott, gençlerin sadece hesap ayarlarına girip yaşlarını ya da tercihleri değiştirerek bu kısıtlamayı kolayca devre dışı bırakabileceğine dikkat çekti. Düzenlemeyi "tam bir karmaşa" olarak nitelendiren Trott, "Hükümet ya bu yaş grubunun sosyal medya kullanmasını uygun buluyor ya da bulmuyor. Gençlerin kendi istekleriyle kapatıp açabilecekleri bir gece yasağının hiçbir pratik karşılığı yoktur" dedi.

Yapay zekâ sohbet botlarına da "Mola" zorunluluğu

Yeni yasal düzenleme sadece sosyal medya devlerini değil, yükselen yapay zekâ teknolojilerini de kapsıyor. 2026 yılı sonuna kadar Parlamento'ya sunulması ve önümüzdeki ilkbaharda yürürlüğe girmesi planlanan taslağa göre, yapay zekâ sohbet botu hizmeti sunan şirketler, 18 yaş altındaki kullanıcılara düzenli aralıklarla "ekran molası" hatırlatması yapmak zorunda kalacak.

Uzmanlar ikiye bölündü: "Gece yardım arayan çocuklar zarar görebilir"

Çocuk hakları ve dijital güvenlik uzmanları ise yasağın potansiyel yan etkileri konusunda endişeli. Londra Ekonomi Okulu'ndan (LSE) çocukların dijital hakları uzmanı Prof. Sonia Livingstone, gece kısıtlamasının bazı çocukları çaresiz bırakabileceğini savunarak şöyle konuştu:

"Şirketlerin gece yarısı bildirim göndererek çocukları uyandırmasını engellemeye kesinlikle destek veriyorum. Ancak gece vaktinde evinde şiddet gören, bunalıma giren ve sosyal medyadan yardım, destek ya da teselli arayan bir çocuğun güvenilir kaynaklara erişimini engelleyecek toptancı bir yasak, potansiyel olarak çok daha büyük zararlar doğurabilir."

Molly Rose Foundation CEO'su Andy Burrows da yasal çerçeveyi yetersiz bularak, Başbakan Keir Starmer'ın daha önce açıkladığı 16 yaş altı sosyal medya yasağına atıfta bulundu ve hükümetin "parça parça, kopuk planlar" yerine bütüncül bir çocuk güvenliği stratejisi ortaya koyması gerektiğini vurguladı.

VPN endişesi sürüyor

Hükümet, bu kararları almadan önce 300 gencin katıldığı bir pilot araştırma gerçekleştirdi. Bir ay boyunca tamamen kapatma, süre sınırı ve gece yasağı gibi farklı yöntemlerin denendiği gruplar arasında en olumlu sonuçların "gece yasağı" uygulanan gençlerde görüldüğü; bu gruptakilerin çok daha kaliteli uyuduğu saptandı. Öte yandan, Avustralya'nın yürürlüğe koyduğu 16 yaş altı sosyal medya yasağında gençlerin VPN (sanal özel ağ) kullanarak yasakları kolayca delmesi İngiltere'de de benzer bir endişe yarattı. Ancak hükümet, yaptırdığı araştırmalarda çocukların yaş doğrulama sistemlerini aşmak için kitlesel olarak VPN'e başvurduğuna dair güçlü bir kanıta rastlanmadığını iddia ederek şimdilik ek bir VPN kısıtlamasının gündemde olmadığını açıkladı.