5.6'lık Malatya depremi sonrası uzmanlardan kritik uyarı: '7'nin üzerinde deprem üretebilecek faylar var'

Malatya depremi, 5.6 büyüklüğünde deprem, Battalgazi, AFAD son dakika ve Doğu Anadolu Fay Hattı başlıkları 20 Mayıs sabahı gündeme oturdu. AFAD’ın paylaştığı bilgilere göre merkez üssü Malatya’nın Battalgazi ilçesi olan deprem saat 09.00’da meydana geldi. Yaklaşık 7 kilometre derinlikte kaydedilen sarsıntı; Adıyaman, Elazığ, Tunceli, Şanlıurfa başta olmak üzere çevre illerde hissedildi. İlk saha taramalarında olumsuz bir durum bildirilmedi.

AFAD ve valilikten ilk açıklama: Olumsuz ihbar yok

Depremin ardından AFAD, ekiplerin saha çalışmalarını sürdürdüğünü ve şu ana kadar olumsuz bir durum tespit edilmediğini duyurdu. Malatya Valisi Seddar Yavuz da ilk incelemelerde herhangi bir hasar ihbarı ulaşmadığını açıkladı.

Prof. Dr. Osman Bektaş: “Bu, 6 Şubat depremlerinin gecikmiş etkisi olabilir”

Habertürk'e konuşan Jeoloji Mühendisi Osman Bektaş, depremin sıradan bir hareketlilik olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek Malatya’daki sarsıntının 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından oluşan “zamana bağlı stres transferi” ile ilişkili olabileceğini ifade etti.

Malatya'daki depremde süreç daha bitmedi

Bektaş’a göre 2023’te meydana gelen büyük depremler yalnızca kırılan fayları değil, çevredeki fay sistemlerini de uzun vadeli şekilde etkiledi. Bektaş, bu süreci “gecikmiş artçı” olarak tanımlarken şu değerlendirmeyi yaptı: “Bu depremler sürecek. Gelecekte daha etkili depremler olabilir. Ancak bunun daha büyük bir depremin kesin habercisi olduğunu söylemek mümkün değil.”

“Malatya’nın en zayıf noktası sadece faylar değil”

Prof. Dr. Osman Bektaş, riskin yalnızca deprem büyüklüğüyle sınırlı olmadığını vurguladı. Bektaş’a göre Malatya Ovası’nın zemin yapısı ve 2023 depremlerinden sonra yıpranmış yapı stoku, orta büyüklükteki depremlerin hissedilen etkisini artırabiliyor.

Uzman isim, özellikle daha önce hasar alan binaların yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtirken, “sığ deprem + yorgun yapı stoku” birleşiminin kritik sonuçlar oluşturabileceğine dikkat çekti.

Prof. Dr. Süleyman Pampal: “Malatya çevresindeki bazı faylar 7’nin üzerinde deprem üretebilir”

Jeoloji Mühendisi Süleyman Pampal ise Malatya çevresindeki aktif faylara işaret etti. CNN'de açıklama yapan Pampal, Ovacık Fayı, Malatya Fayı ve bölgedeki diğer kırık sistemlerin uzun süredir enerji biriktirdiğini belirterek şu ifadeleri kullandı: “Malatya hassas bir bölge. Çevredeki bazı faylar 7’nin üzerinde deprem üretebilir. Yedisu Fayı uzun süredir enerji biriktiriyor. Bu nedenle bölgedeki hareketlilik kaygı oluşturuyor.”

Pampal ayrıca Türkiye’nin aktif faylarla çevrili yapısına dikkat çekerek, deprem riskinin ülkenin birçok bölgesinde sürdüğünü söyledi.

Uzmanların ortak noktası: Risk kadar yapı güvenliği de belirleyici

Her iki uzmanın değerlendirmesinde öne çıkan ortak başlık; deprem yönetmeliğine uygun yapılaşma, zemin özellikleri ve eski binaların durumu oldu. Prof. Dr. Bektaş, 2018 deprem yönetmeliğine uygun inşa edilen yapıların benzer büyüklükteki depremler karşısında daha dirençli olabileceğini ifade ederken, sorunun büyük ölçüde uygulama tarafında olduğunu vurguladı.

Prof. Dr. Şerif Barış: “Depremden çok davranış biçimimizi konuşmalıyız”

NTV'ye konuşan Deprem Uzmanı Şerif Barış ise her sarsıntı sonrası benzer tartışmaların yeniden gündeme gelmesinin yeterince ders çıkarılmadığını gösterdiğini belirtti. Barış, deprem anında paniğe kapılarak binalardan kontrolsüz şekilde çıkmanın doğru bir yaklaşım olmadığını vurgulayarak, asıl odaklanılması gereken konunun deprem sırasında nasıl hareket edilmesi gerektiği olduğunu söyledi.

Büyük deprem geliyor mu?

Barış, 5.6 büyüklüğündeki bir depremin normal koşullarda ağır yıkıma neden olmaması gerektiğini, ancak dayanıksız yapılarda hasar oluşturabileceğini ifade etti. Artçı sarsıntıların birkaç ay boyunca sürebileceğini belirten uzman isim, mevcut depremin ardından daha büyük bir deprem beklentisi taşımadığını dile getirdi.

Yedisu fayı nerede, hangi illeri tehdit ediyor?

Yedisu Fayı, Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın doğu kesiminde yer alıyor ve ağırlıklı olarak Erzincan ile Bingöl arasında uzanan Yedisu segmentini kapsıyor. Deprem uzmanları, uzun süredir büyük kırılma yaşanmayan fayın enerji biriktirdiğine dikkat çekerken; olası bir depremde Bingöl, Erzincan, Tunceli, Erzurum, Elazığ ve çevre illerin etkilenebileceğini belirtiyor. Son olarak Malatya’daki 5.6 büyüklüğündeki depremin ardından Yedisu Fayı yeniden gündeme gelirken, uzmanlar bölgedeki aktif fay sistemlerinin yakından izlenmesi gerektiğini vurguluyor.

6 Şubat'ın ardından gelen sarsıntıların asıl nedeni

6 Şubat depremlerinin ardından bölgede peş peşe yaşanan sarsıntılar endişeye neden olurken, CNN'e konuşan Jeofizik Mühendisi Ali İlker Bulut'tan dikkat çeken bir uyarı geldi. Son sarsıntıların beklenen bir süreç olduğunu ve orta ölçekli depremlerin yıkıcı bir etki oluşturmayacağını belirten Bulut, fay hatlarındaki enerji aktarımına ve Malatya özelinde gözden kaçan tehlikelere dair açıklamalarda bulundu.

Meydana gelen son sarsıntılar, 6 Şubat'taki büyük depremlerin oluşturduğu deformasyon alanının ve tektonik sıkışmanın doğrudan bir sonucudur. Bu hareketlilik olağan bir süreç olup, oluşan sarsıntılar tetiklenmiş artçı depremler olarak değerlendirilmektedir.

Yeni sarsıntılar çevredeki fayları harekete geçirir mi?

6 büyüklüğüne kadar olan sarsıntılarda standart betonarme yapılarda yıkım veya ağır hasar beklenmemektedir. Risk barındıran istisnai durumlar; yalnızca daha önceki büyük depremlerde hasar alıp boşaltılmış metruk binalar ile köy ve mezralardaki ahır tipi dayanıksız yapılarla sınırlıdır.

5.6 gibi orta ölçekli depremlerin, çevredeki diğer aktif faylara büyük bir enerji iletmesi ve o fayları tetiklemesi olası görülmemektedir. Enerji aktarımı logaritmik olarak arttığı için, çevresel fayları harekete geçirecek düzeydeki enerji aktarımları genellikle 7 ve üzeri büyüklükteki çok güçlü depremlerde yaşanmaktadır.

Fay hatlarındaki tehlikeli oldu bitti yanılgısı

Enerjisini tamamen boşaltmış ve kırılmış bir fay hattında, o fayın kendi döngüsel periyodu (örneğin 250-500 yıl) dolmadan tekrar büyük bir deprem üretmesi beklenmez. Ancak fay hatları düz bir çizgi değil, birbiriyle bağlantılı parçalı zonlar olduğu için bir bölge kırılsa da ona bağlı olan ve henüz kırılmayan komşu segmentlerde (Yedisu-Bingöl hattı gibi) enerji birikimi ile potansiyel tehlike devam etmektedir.

Malatya için sönümlenme süreci bitti mi?

Malatya çevresinde tehlike sadece Doğu Anadolu Fay Hattı ile sınırlı kalmamaktadır. Bölgede henüz kırılmamış ve 6'nın üzerinde deprem üretebilme potansiyeline sahip Malatya Fayı gibi başka fay segmentleri de mevcuttur. Bu sebeple "Malatya'da sönümlenme bitti, artık tamamen rahat edilebilir" şeklindeki bir yaklaşım bilimsel açıdan mümkün değildir. 6 büyüklüğüne kadar olan sarsıntıların dünya literatüründe yıkıcı kabul edilmediği hatırlatılırken; asıl odaklanılması gerekenin panik halinde sokağa çıkmak değil, yapı stokunun kalitesini artırmak ve depreme hazırlık aşamalarını tamamlamak olduğu vurgulanmaktadır.

Depremdeki asıl riski açıkladı

Habertürk'e değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Okan Tüysüz, "Uzman isim, son yıllarda depremlerin arttığı algısının büyük ölçüde gelişen teknoloji ve izleme sistemlerinden kaynaklanabileceğini belirterek, Türkiye’nin aktif fay hatları nedeniyle doğal olarak yüksek deprem riski taşıdığını söyledi. Türkiye genelinde yaklaşık 700 aktif veya deprem üretme potansiyeli bulunan fay olduğuna dikkat çeken uzman, özellikle Bingöl-Yedisu segmentinde 7’nin üzerinde deprem potansiyeli bulunduğunu, Bingöl’ün güneyi ve Palu çevresinin de yakından takip edilen bölgeler arasında yer aldığını ifade etti. Ancak asıl meselenin belirli fayları günlük takip etmekten çok, “yarın deprem olacakmış gibi” hazırlıklı olmak olduğunu vurgulayan uzman, Türkiye’nin deprem gerçeğine karşı hâlâ istenen seviyede hazır olmadığını dile getirdi."

'6 Şubat gibi bir deprem söz konusu değil'

Prof. Dr. Şener Üşümezsoy'un A Haber'deki açıklamasına göre, Pütürge segmentinde fay hattının tek parça halinde kırılmak yerine enerjiyi çevredeki paralel faylara aktardığı, bu nedenle Battalgazi ve çevresinde sık aralıklarla orta büyüklükte depremler görülebildiği belirtiliyor. Uzman isim, bölgede 6 ila 6,5 büyüklüğünün altında deprem potansiyeli oluşabileceğini ifade ederken, mevcut hareketliliğin 6 Şubat 2023’teki Kahramanmaraş depremlerine benzer ölçekte bir senaryoya işaret etmediğini vurguladı. Ayrıca Yedisu Fayı ile Ovacık Fayı arasındaki kilitlenme yapısının dikkat çekici olduğunu belirten uzman, Erzincan’ın doğusundaki fay sistemlerinde enerji birikiminin yakından izlenmesi gerektiğini, ancak bunun doğrudan büyük bir deprem beklentisi anlamına gelmediğini söyledi.

"Doğu Anadolu Fayı'nın kırılmamış kesiminde oldu"

Bölgede büyük tedirginliğe yol açan sarsıntının ardından tüm gözlerin çevrildiği yer bilimci Prof. Dr. Naci Görür, sosyal medya hesabı üzerinden sismik duruma ilişkin ilk analizini paylaştı. Sarsıntının teknik arka planına değinen Görür, sarsıntının yaşandığı bölgedeki enerji sıkışmasına vurgu yaptı. Ünlü deprem uzmanı, yaptığı kritik değerlendirmede, "Malatya'da 5.6 büyüklüğünde bir deprem oldu. Bu deprem, Doğu Anadolu Fayı'nın henüz kırılmamış kesimi üzerinde gerçekleşti. Tüm bölge halkına geçmiş olsun" ifadelerini kullanarak, kırılmayan segmentlerin taşıdığı riske bir kez daha dikkat çekti.