Yatmadan önce ekrana bakmak uykudan çalıyor: Bilim insanları nedenini açıkladı

Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan araştırmada, 12 sağlıklı genç yetişkinin uyku düzenleri incelendi.

Katılımcılar kontrollü bir uyku laboratuvarında iki farklı koşulu deneyimledi. İlk aşamada beş gün boyunca yatmadan önce yaklaşık dört saat süreyle ışık yayan bir iPad üzerinden kitap okudular. İkinci aşamada ise aynı kişiler, yine beş gün boyunca aynı saatlerde basılı kitap okudu.

Araştırmacılar süreç boyunca katılımcıların melatonin seviyelerini, uyku evrelerini, biyolojik saatlerini ve ertesi günkü uyanıklık durumlarını takip etti.

Melatonin salgısı gecikti

Araştırmanın sonuçlarına göre, elektronik cihaz ekranından okuma yapan katılımcılarda melatonin salgısı baskılandı ve gecikti.

Melatonin, vücudun uyku zamanının geldiğini anlamasına yardımcı olan temel hormonlardan biri olarak biliniyor. Araştırmacılar, ekran kullanımının bu doğal süreci etkileyebildiğini tespit etti.

Biyolojik saatte kayma gözlendi

Çalışmada, ekran kullanan katılımcıların sirkadiyen ritimlerinde, yani biyolojik saatlerinde gecikme meydana geldiği belirlendi.

Bu durum, vücudun uykuya hazırlanma sürecinin daha geç başlamasına neden oldu. Katılımcıların uykuya dalmalarının da daha uzun sürdüğü gözlemlendi.

REM uykusu da etkilendi

Araştırmacılar, ekran kullanımının REM uykusu üzerinde de etkileri olduğunu ortaya koydu.

Rüya görmenin yoğun olarak gerçekleştiği ve zihinsel işlevler açısından önemli kabul edilen REM uykusunun başlangıcının geciktiği tespit edildi. Bu bulgu, ekran maruziyetinin uyku yapısını etkileyebileceğine işaret ediyor.

Ertesi gün daha düşük uyanıklık

Araştırmada dikkat çeken bir diğer sonuç ise ertesi gün ortaya çıktı.

Elektronik cihaz kullanan katılımcıların, basılı kitap okudukları döneme kıyasla daha düşük düzeyde uyanıklık gösterdiği belirlendi. Katılımcılar ayrıca akşam saatlerinde kendilerini daha az uykulu hissettiklerini bildirdi.

Aynı insanlar, aynı saatler, tek fark ekran

Çalışmanın dikkat çekici yönlerinden biri, her iki koşulun da aynı katılımcılar üzerinde uygulanmış olmasıydı.

Bu sayede araştırmacılar, gözlenen farklılıkların bireysel özelliklerden değil, büyük ölçüde ekran maruziyetinden kaynaklandığını değerlendirebildi.

Uzmanlar ne diyor?

Araştırmanın sonuçları, özellikle yatmadan önceki saatlerde ışık yayan ekranlara maruz kalmanın uyku düzenini etkileyebileceğini gösteriyor.

Araştırmacılara göre, akşam saatlerinde telefon, tablet veya bilgisayar kullanımını azaltmak ve mümkün olduğunda basılı materyalleri tercih etmek, daha sağlıklı bir uyku rutini oluşturulmasına yardımcı olabilir.

Araştırma, yatmadan önce ışık yayan elektronik cihazlardan okuma yapmanın melatonin salgısını geciktirdiğini, biyolojik saati etkilediğini ve ertesi gün uyanıklık düzeyini düşürebildiğini ortaya koyuyor.